​İstifasını geri alan Zarif, Şam’ı ziyaret mi edecek?

Ruhani ve Zarif dün Tahran'da Ermeni heyetini karşılamak üzere beklerken (EPA)

İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani dün Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’in istifasını resmen reddetti. Ruhani, hükümetin internet sitesinde de yayınlanan mesajında  “ülke çıkarlarına ters düştüğü için” Zarif’in istifasını kabul etmediğini belirtti.
İran’ın Fars Haber Ajansı’na göre Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, resmi çalışmalarına başlayarak dün Suriyeli mevkidaşı Velid Muallim'i telefonla aradı. Zarif, ayrıca Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed’den Şam’ı ziyaret etmesi için davet aldı. Pakistanlı mevkidaşı Şah Mahmud Kureyşi ile de telefonda görüşen Zarif, Hindistan ile Pakistan arasındaki gerginliğin tırmanmasının ardından iki ülke arasında arabuluculuk yapma teklifinde bulundu. Bununla birlikte Zarif, dün Tahran’ı ziyaret eden Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ı karşılayan heyet arasında yer aldı.
Cumhurbaşkanı Ruhani, Dışişleri Bakanı Zarif’e gönderdiği mesajda, “İslam Devrimi’nin lideri sizi ABD baskılarına karşı direnişte ön cephede yer alan ‘güvenilir, cesur ve dindar’ bir kişi olarak nitelendiriyorken istifanızı kabul etmenin ulusal çıkarlara aykırı olduğunu düşünüyorum ve istifayı reddediyorum. Ülkenin diplomatik organlarına, hükümete ve hatta halk tarafından seçilen Cumhurbaşkanı'na yönelik baskıların farkındayım. Tüm yetkililer ve devlet kurumları, uluslararası ilişkiler ile ilgili olarak Dışişleri Bakanlığı ile koordine içinde olmalı” ifadelerini kullandı. Ruhani, Zarif’e güç, kabiliyet ve cesaretle yoluna devam etme çağrısında bulundu.
Cumhurbaşkanı tarafından istifası reddedilen Zarif buna karşılık, “Tek amacım, dış politikamızı ilerletmek, İran halkının hak ve çıkarlarını uluslararası arenada savunmak” dedi. Zarif, İran’ın Mehr Haber Ajansı’nın haberine göre Instagram hesabından, “Dışişleri Bakanlığı görevini destekleriniz ve anayasa, ülkedeki kanunlar ve genel siyaset çerçevesinde layığıyla yerine yetirmeyi diliyorum” yazdı. Zarif son 30 saat içinde kendisine verdikleri destekten ötürü yetkililere ve İran halkına teşekkür etti.
Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Kudüs gücü Komutanı Kasım Süleymani, dün yaptığı açıklamada, “Zarif, İran dış politikasının sorumlusudur” ifadelerini kullandı. Süleymani, Zarif’in İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in desteğini aldığını da sözlerine ekledi. Zarif, iki gün önce verdiği ani istifa kararı için belirli bir sebep sunmasa da, İran basınında çıkan haberlerde, Pazartesi günü Tahran'da gerçekleşen Cumhurbaşkanı Ruhani - Suriye Devlet Başkanı Esed görüşmesine davet edilmediği belirtildi. Toplantıya katılan Kudüs Gücü Komutanı Süleymani, Zarif’in toplantıda olmayışının sebebini bürokratik bir hatadan kaynaklandığı belirterek, “Bu kanıtlar Sayın Zarif'in görüşmede yer almamasında bir kasıt olmadığını gösteriyor. Kendilerini İran'ın dışişlerinden sorumlu Bakanı olması nedeniyle ülkenin dış politikasının asıl yetkilisi olduğunu vurgulamalıyım” dedi.
Konuya ilişkin konuşan İranlı kaynaklar, İran Dışişleri Bakanlığı’na Suriye Devlet Başkanı’nın ziyaretine ilişkin herhangi bir haber gönderilmediğini belirttiler. Esed’in uçağının Süleymani’nin bilgisi dahilinde indiğine dikkati çeken kaynaklar, ziyaret haberinin Cumhurbaşkanı Ruhani’nin ofisine, uçak Tahran yakınlarındaki bir askeri havaalanına inmeden sadece 40 dakika önce ulaştığını kaydettiler. Kaynaklara göre Süleymani’nin ofisinden yapılan açıklamada bu “hatanın” Cumhurbaşkanı Ruhani’nin yardımcılarının Zarif’i ziyaretten haberdar edeceklerini varsaydıkları için yaşandığı aktarıldı. Ofisin açıklamasında Dışişleri Bakanı’nın daha önce ziyarete dair herhangi bir bilgisi olmadığı da vurgulandı. Ziyaretin ardından Cumhurbaşkanı Ruhani’nin ofisinden yapılan açıklamada, Bakan Zarif'in bilgilendirilmediği belirtildi.
“Resmi fotoğraf çekimi törenine de çağırılmadı”
Bununla birlikte İran Dini Lideri Hamaney’in Suriye Devlet Başkanı Esed ile kapalı kapılar ardında gerçekleştirdiği ve Kasım Süleymani’nin de katıldığı görüşmeye davet edilmeyen Dışişleri Bakanı Zarif,  Hamaney’in ofisindeki resmi fotoğraf çekimi törenine de çağırılmadı. Bununla birlikte İran Cumhurbaşkanı ve Dışişleri Bakanı’na rapor vermekten sorumlu olan kişi Kasım Süleymani ise Zarif’i ülkenin dış politikasından sorumlu tek kişi olarak konumunu teyit eden bir bildiri yayınlayarak durumu sakinleştirmeye çalıştı. Öte yandan bu olay, İran politikasının başta Suriye, Lübnan, Irak, İsrail, Filistin, Bahreyn ve Yemen olmak üzere bölgedeki bazı ülkelerle ne ölçüde ilgilendiğini yansıtıyor.
Zarif’in istifası Tahran yönetimini sarsarken Bakan Zarif tarafından “ölümcül zehir” olarak nitelendirilen taraflar arasındaki derin çatlaklar da ortaya çıktı. İstifasının ertesi günü İran’ın Cumhuri-i İslami gazetesi tarafından yayınlanan röportajında Zarif, “ölümcül zehir” olarak nitelendirdiği İran'daki partiler ve taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının dış politika üzerinde etkisi olduğunu söyledi. Zarif, bu görüş ayrılıklarından çıkan kavgaları İran’ın dış politikası üzerindeki etkisinin ortadan kaldırılması gerektiğini vurguladı.
Diğer yandan Zarif’e yakın bir kaynak dün yaptığı açıklamada, Bakan Zarif’in ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından muhafazakârların baskısı nedeniyle istifa ettiğini öne sürdü.
Rueters’ın aktardığı, Zarif’e yakın bir ismin açıklamalarına göre her hafta üst düzey yetkililerle kapalı kapılar ardında anlaşmaya ilişkin “bundan sonra ne olacak?” gibi soruların sorulduğu toplantılar yapılıyordu. Bu nedenle Cumhurbaşkanı Ruhani ve Bakan Zarif büyük baskı altındaydılar.
Bir diğer gelişmede ise Tahran'daki Kültür ve Medya Mahkemesi, Esed'in Tahran ziyaretini Hamaney ve Esed'in kucaklaştığı fotoğrafla birlikte “Davetsiz misafir” başlığıyla manşetine taşıyan Kanun gazetesine geçici yayım yasağı getirdi. Savcı, davayı Ceza Kanunu’nun 576’ıncı maddesine dayandırdı. Yasağın amacı ise “böyle bir suçun tekrarını önlemek” olarak açıklandı.
Ulusal İran Gazeteleri Dağıtımı Birliği’nden yapılan açıklamada günlük Kanun gazetesinin Salı günü yayımlanan sayısının birkaç saat içinde tamamen tükendiği ve güvenlik birimlerinin kalan kopyalara el koymadıkları bildirildi.
ABD’de yüksek eğitim alan ve usta bir diplomat olan Zarif, 2015 yılında dünya güçleriyle imzalanan nükleer anlaşmada önemli bir rol üstlenmişti. Ruhani'nin Ağustos 2013'te göreve başlamasından bu yana Dışişleri Bakanlığı görevini yürüten Zarif, ABD Başkanı Donald Trump'ın nükleer anlaşmadan çekildiği ve Tahran'a yeniden yaptırımlar uygulamaya başladığı 2018'den bu yana İran'daki muhafazakarların baskısı altında.