Nükleer anlaşmanın kaderi, Fransa'nın İran'ı anlaşmada tutabilme çabaları ve ABD ile İran arasında arabuluculuk yapabilme olasılığı ABD Başkanı Donald Trump’ın kararına her zamankinden daha fazla bağlı görünüyor.
Avrupalı kaynaklar, 24-27 Ağustos tarihleri arasında Biarritz’de yapılan G7 Zirvesi sırasında ABD Başkanı Trump’ın Fransız mevkidaşının cesaret verici bir arabuluculuk işareti olarak gördüğü ve Tahran'a İran petrolünü güvence altına alan 15 milyar dolarlık bir kredi sağlanmasını önerdiği ‘esnekliğin’ artık olmadığını söylediler. Aynı kaynaklara göre Fransa’nın girişimleri, bazıları finansal bazıları da siyasi olmak üzere bir takım engellerle karşı karşıya.
Tahran 60 gün ek süre tanıdı
İran’ın Avrupa’ya yönelik baskısı, Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin Tahran’ın nükleer yükümlülüklerini azaltma faaliyetlerinin ‘üçüncü aşamasına’ geçeceklerine dair açıklamalarıyla giderek artarken Paris’in birkaç aydır sürdürdüğü nükleer anlaşmaya ilişkin temaslarının sonuçları, Pazartesi ve Salı günü görüşmeler yapmak üzere büyük bir heyetle Paris’e gelen İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Abbas Arakçi’nin de işaret ettiği gibi taraflar arasındaki tutumlara yönelik ‘yakınlaşmaya’ rağmen ‘henüz olgunlaşmamış’ olduğu açıkça görülüyor. Bu nedenle Tahran, nükleer anlaşmadan ‘aşamalı olarak çıkma’ politikasının bir parçası olarak, Avrupalılara daha önce iki kez yaptığı üzere ABD yaptırımlarına karşı nükleer anlaşmadan yararlanabileceği bir plan önermeleri için 60 gün daha ek süre tanıdı.
Bu konuda Fransızlar ve ‘onlarla birlikte Avrupalılar’ bir takım sorular yöneltiyorlar. Birincisi, ‘üçüncü adımın’ içeriği ve İranlı yetkililer tarafından kararlaştırılacak adımların ne olacağı. Paris, Tarhan’a üçüncü adımın atılmasının ‘kötü bir sinyal vereceği’ ve ‘sorunları daha da karmaşık hale getireceğini’ söyleyerek üçüncü aşamaya ertelemeyi başardı. İran heyetinin dikkatini bu konuya çektiğine hiç şüphe yok. Ancak İranlı Öğrenciler Haber Ajansı’nın (ISNA) haberine göre Tahran Cuma gününden itibaren, nükleer anlaşmadaki taahhütlerini azaltma adımı olarak, uranyumun zenginleşmesini hızlandırmak için 5 bin 60 olan santrifüj sayısını artıracak, uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 4.5’e çıkaracak ve yeni santrifüjler geliştirmeye başlayacak. Bununla birlikte Natanz nükleer tesislerinde modernize çalışmaları yapılacak.
Paris, Tahran'ın önümüzdeki birkaç saat içinde vereceği kararların Fransa ve Avrupa’nın vereceği tavsiyelere istinaden ‘ılımlı olacağına’ ‘güveniyor’ gibi görünüyor. Çünkü İran’ın üçüncü aşamaya geçmesi, Fransızların önderlik ettiği Avrupalıları ‘utandıracak’ bir adım olacak. Öte yandan Ruhani’nin ‘üçüncü aşamanın atılan adımların en önemlisi ve olağanüstü etkilere sahip olacağı’ tehdidinde bulunduğunu hatırlatmakta fayda var. Paris’in Tahran’ın gerginlik kaynağı olarak görülen yeni aşamaya geçmeyeceğini ‘umduğunu’ belirten Avrupalı kaynaklar, Paris’in Fransa arabuluculuğundan ya da İran'a sunulan milyarlarca dolardan ‘herhangi bir çıkarı’ olmadığını vurgulayan ABD yönetimine daha fazla argüman sunacağını belirttiler. Ancak Paris’in İran’ın adımına rağmen, gerginliğin daha fazla tırmanmasını önlemek için önerisinin üzerinde çalışmaya devam etmekten başka ‘alternatifi olmadığını’ ve böylece Ruhani'nin Avrupalılara yönelik 60 günlük ültimatomunun, her iki tarafın da ilerleme kaydettiği kabul edilen müzakereleri tamamlamak için yeterli zaman sağlayacağını düşünüyor.
Fransız okumasına göre diğer soru ise, 15 milyar dolarlık teklifle ilgili teknik ve siyasi soru işaretlerini ortaya koyuyor. Fransa Ekonomi Bakanı Bruno Le Maire, 25 Ağustos Pazar günü Biarritz'de aralarında Cumhurbaşkanı Macron’un da bulunduğu Fransız yetkililerle İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif arasında gerçekleşen toplantının sonuçlarını, ABD’nin tutumunu öngörebilmek ve Paris’in planının başarıya ulaşmaya hazır olup olmadığını anlayabilmek için Washington'a taşıdı. Fransız Bakan, ABD’yi, Çin, Hindistan, Japonya ve Kore gibi İran’dan petrol satın alan bir dizi ülkeye, Paris, Berlin ve Londra’nın Tahran’a önerdiği petrol satışlarından karşılanabilecek kredi karşılığında sınırlı bir süre için muafiyet verilmesi için ikna etmeye çalıştı. Ancak son saatlerde Tahran hükümeti kredi önerisini reddettiğini duyurdu. Öte yandan New York Times gazetesinin dünkü haberine göre Washington, Fransa’nın talebini ‘onaylamadı’. Başkan Trump’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı’nın, Paris’e böyle bir talebi ‘onaylamayacaklarını’ ilettiğini söyleyen gazete, Washington’ın Tahran’a karşı ‘azami baskı’ olarak isimlendirilen yaptırım politikasını sürdürmek istediğini kaydetti.
15 milyar dolar
Öte yandan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Abbas Arakçi, ülkesinin nükleer anlaşmayı tam olarak uygulamasının 4 aylık süre içinde 15 milyar dolar alınmasına bağlı olduğunu açıkladı. Bu rakam, İran'ın 2017 yılında gerçekleştirdiği petrol satışlarının üçte birine eşit. Başka bir deyişle, Tahran, ABD’nin yaptırımları öncesindeki petrol satış durumuna tamamen geri dönmeyi talep ediyor. Avrupalı kaynaklarında kabul ettiği üzere bunu başarmak oldukça zor. Çünkü bunun olması, Başkan Trump’ın nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana yürüttüğü politikasından taviz vermesi anlamına geliyor.
Buna karşın İran’da, Paris’in söz konusu krediyle ne talep ettiğine dair bir ‘dalgalanma’ söz konusu. Yani 2025 yılında nükleer anlaşmanın sona ermesi ve İran’ın her zaman reddettiği bölgesel politikaları ve balistik füze programı dosyasının açılması karşılığında ne beklediğine ilişkin soru işaretleri bulunuyor. İran Cumhurbaşkanlığı’ndan bu konuda yapılan son açıklamada, Tahran’ın bu dosyalara girmeyi reddettiği ve Fransız tarafının planını uygulayacağına dair verdiği güvenceleri sorguladığı vurgulandı.
Eğer Paris, müzakerelerin kapısını açma planının ABD ile İran arasında ikili görüşmeleri başlatacağını umuyorsa, Ruhani Tahran'ın talep ettiği gibi 6 + 1 grubuna geri dönmüş olabilir. Aksi halde eğer müzakerelere katılmayı reddediyorsa, bu müzakerelerde ne görüşüleceği ise merak konusu.
Özel ödeme mekanizması Instex uygulamaya geçmedi
Diğer yandan Avrupa tarafının kendi şartları var. Öncelikle iki taraf arasındaki mali mekanizmanın çalışması, Tahran'ın kara para aklama ve terör finansmanıyla mücadele şartlarını karşılaması ve bu konuya ilişkin Avrupalı kuruma paralel bir kurum oluşturması gerektiriyor. Reuters’a konuşan Fransız bir diplomat, İran ile ticaret yapılmasını sağlayacak özel ödeme mekanizması Instex’in uygulamaya geçmediğini söyledi. Fransız diplomat, “Para aklama ile mücadelede yer alan uluslararası bir kurum olan Mali Eylem Görev Gücü'nün (FATF) şartlarını imzaladıkları gün bu konuyu konuşacağız. Tahran'ın böyle bir yasanın kabul edilmesinin Hizbullah gibi İran destekli gruplara fon sağlamasını engelleyeceği yönündeki korkulara cevap verme konusundaki isteksizliği, iki taraf arasındaki çabaların uzlaşıya ulaşması için daha fazla zamana ihtiyaç duyduğunu gösteriyor” şeklinde konuştu.
İran, 'ılımlığına' güvenen Paris’i utandıracak mı?
Fransa Ekonomi Bakanı Bruno Le Maire geçtiğimiz hafta Elysee Sarayı’ndaki bir toplantıdan çıkarken (AFP)
İran, 'ılımlığına' güvenen Paris’i utandıracak mı?
Fransa Ekonomi Bakanı Bruno Le Maire geçtiğimiz hafta Elysee Sarayı’ndaki bir toplantıdan çıkarken (AFP)
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
