Afganistan’da barış, toplumdaki nefret tohumunu yok eder mi?

Afgan vatandaşlar, başkent Kabil’de bir pazarda cep telefonu alıp satıyor (New York Times)

Son aylarda sosyal medya aracılığıyla Afganistan savaşının vahşiliğini yansıtan çok sayıda etkileyici görüntü yayınlandı. Bu durum, Taliban ile bir barış anlaşmasına ulaşılsa bile, toplumun vicdanının derinine ekilen nefret tohumunu yok etmenin zor olduğu yönünde endişeleri artırdı.
Yayınlanan bir videoda uzun sakallı ve dağınık saçlı, silahlarıyla yerel bir hâkimin önünde sıraya dizilmiş halde olan Taliban savaşçıları görülüyor. Aynı soruyu tekrarlıyorlar; “Kim doğru? İsyancılar mı hükümet mi?” Hâkim ise “Ben halka hizmet ediyorum” yanıtını veriyor. Ardından hâkimin üzerine ateş açılıyor.
Bir başka videoda da tam tersi bir görüntü mevcut. Afgan askerler, 2 Taliban unsurunu askeri bir aracın kaputuna bağlıyor ve çölün ortasında ileri geri peşinde sürüklüyor. Askerler, kanları akıncaya kadar Taliban üyelerine dayak atıyor, kendilerine ve ailelerine hakaret ediyor. Videoda ayrıca bir Afgan askerin bir Taliban unsurunu yaraladığı görülüyor. Facebook hesabı aracılığıyla söz konusu işkence görüntüsünü yayınlayan asker, aynı zamanda “Pakistan’ın köleleri elimize düştü” notunu paylaştı.
ABD ve Taliban, barış anlaşması imzalamaya yaklaşırken, şiddet yeniden patlak verdi. Videolar, fotoğraflar ve kan dökme sahneleri farklı platformlarda hızla yayıldı, her iki taraftaki söylemler yoğunlaştı.
Videolar ve fotoğrafların, internet aracılığıyla bir başka savaş alanı açmak amacıyla kasıtlı bir tırmanış ortaya konulması yönünde atılmış bir adım olarak yorumlandı. Yakın zamanda yapılan bir anket, Afgan ailelerin yüzde 90’ının en az bir cep telefonuna sahip olduğunu ve yüzde 40’ının da internete girebildiğini ortaya koydu.
Görüntüler, çoğunlukla bir savaş tarafına bağlı hesaplar aracılığıyla yayınlanıyor. Görüntü tufanı ve kan dökme sahneleri, Afganistan toprakları üzerinde barış anlaşması imzalanma fırsatını zorlaştıran kalıcı nefret korkusuna yol açtı.
Her iki taraf için de askeri bir zafer olası görünmezken, intikam operasyonları giderek daha yerel bir şekle büründü. Amca oğullarının birbirlerine, bazen de babanın oğula karşı durduğu, bireysel bir intikam haline dönüştü. Herkes durumlara şüpheci şekilde yaklaşmaya başladı. Bu ay, Afganistan’ın doğusundaki bir köy, bir saldırıya maruz kaldı ve en az 11 sivil hayatını kaybetti. Yaklaşık 20 yaşlı ve kurbanların akrabaları, Afganistan Savunma Bakanına şikâyette bulundu. Bir vatandaş, bakana yazdığı mektubunda “Bu görüntüyle bizi kimin öldürdüğünü bilmiyorum. Onlar, gerçekten Afgan kuvvetler mi yoksa kuvvetler tarafından kullanılan kabileler mi? Düşmanımızı bilmek istiyoruz” ifadelerine yer verdi.
Yerel intikam korkusu, geçen ay, barış hususundaki Afgan hükümeti ve Taliban temsilcilerini içeren resmi olmayan ilk görüşme turunda daha da netleşmeye başladı. İki taraftan yayınlanan bildirilerde ise “çatışma ve intikamı körükleyen dil ve mesajları kullanmaktan kaçınma” çağrısı yapıldı.
Afgan bir akademisyen ve tarihçi olan Habibullah Rafi, Afganistan’ın son 40 yıl içerisinde karşılıklı intikam faaliyetleriyle körüklenen acımasız bir savaşa tanık olduğunu belirtti. Rafi’ye göre şu an, açık ve sınırsız olan sosyal paylaşım sitelerinde de bu savaş yaygınlaşmış, öfke ve şiddet döngüsünü genişlemiş durumda.