Tunus kadını, erkek egemenliğine rağmen siyasette yükseliyor

Abir Mossi (AFP)

Necmeddin el-Akkari
Tunus’ta kadınları özgürleştiren ve onlara önemli kazanımlar sağlayan Kişisel haklar yasasının kabulünün üzerinden 6 yıl geçti. 2014 anayasasının 46. maddesi de “Devlet, kadınların elde ettiği hakları korumakla, onları desteklemeye ve geliştirmeye çalışmakla, tüm alanlarda erkekler ve kadınlar arasında fırsat eşitliği sağlamakla, aynı zamanda seçilmiş tüm meclislerde kadınlar ve erkekler arasında eşit olmakla yükümlüdür. Devlet, kadına yönelik şiddeti ortadan kaldırmak için de önlemler almak zorundadır” ifadelerini içeriyor.
Independent Arabia’nın haberine göre bu çağdaş yasalara rağmen Tunuslu kadınlar, siyasi karar alma pozisyonuna uzak kaldı. Bu çerçevede ise şu sorular gündemde; “Tunus’ta bir kadını cumhurbaşkanı olarak seçmenin zamanı gelmedi mi?” ve “Modernist bir devlette kadın özgürlüğü ve tam bir eşitliğin kökleşmesi karşısındaki engeller nedir?”
15 Eylül’de (bugün) düzenlenen cumhurbaşkanlığı seçimleri, 2014 seçimlerinde tek bir kadın adayın olmasına karşı 26 aday arasında 2 kadın adayın varlığına tanık oluyor.
Gözlemciler, aday Abir Mossi’nin bazı engelleri aşmasına rağmen bu iki kadın adayın, Kartaca Sarayı’na ulaşmasını düşük bir ihtimal olarak görüyor. Onlara göre Tunus’ta hala, bir kadının cumhurbaşkanlığı görevini üstlenmesi için yeterli düzeyde toplumsal farkındalık bulunmuyor.
Cumhurbaşkanlığına yakın kadınlar
Tunus Üniversitesi Sosyoloji profesörü Cevher el-Camusi, özgür bir Tunuslu kadını, cumhurbaşkanı seçmenin zamanı geldiğini ifade etti. Camusi, “Yetenekli kadınlar var. Liderlik etmeye hazırlar. Bunlar başarılı olabilir. Tunus, bilimsel, bilişsel, toplumsal, politik ve kültürel becerilere sahip kadınlarla dolu. Başkanlık ve diğer pozisyonlarda olabilirler” ifadelerini kullandı.
Profesör, “Bununla birlikte kadın özgürlüğü ve eşitliğin kökleşmesi için çalışan çağdaş bir devlette kadınlara karşı tarihsel açıdan bazı kısıtlamalar da hala mevcut. Başarısız olmaları korkusu dolayısıyla psikolojik engel de bunların arasında yer alıyor. Bu korku ise, kadınların oy kaybetmesine neden oluyor” dedi. Bu durumun, erkek ve kadının zihninde yaşayan bit tür eril kültür köklerine sahip psikolojik bir sorun olduğuna inandığını belirten Cevher el-Camusi, “Tunus halkı arasında bu fikre dair genel bir kabul etmeme durumu yok, siyasi konuşmalarında ortaya koydukları yüksek sloganlara rağmen, kadınları erkeklerden daha düşük bir konumda gören siyasal İslam grubu dışında tabi. Kadınlar, eğer bir cinsiyete göre bir kadına oy verirse kesinlikle kadın bir cumhurbaşkanı göreceğiz. Diğer bir problemse medyanın erkek mantığına göre çalışıyor olması. Bir erkek politikacıya, kamuoyuna yönelmesi, siyasi arenada görünmesi ve seçmenleri etkilemesi için çok fazla fırsat sunuyor” değerlendirmesinde bulundu. Camusi, siyasi faaliyetler çerçevesinde erkek adaylara kadın adaylardan daha fazla sermaye sağlandığına dikkati çekerken, ancak “Yakında siyasi eylem dışına çıkılacak. Tunus’ta bir kadın cumhurbaşkanı görebiliriz. İstisna bir toplumuz. Tıpkı geçmişte kadın liderlerin tarihinde olduğu gibi, ilerleyen yıllarda Tunus ve Arap dönüşümüne tanık olabiliriz” dedi.
Engeller
Tunus Üniversitesi Sosyal Bilimler Profesörü Hasan Kassar ise kadınların cumhurbaşkanı olmasını zorlaştıran bazı engellerin mevcut olduğunu ifade etti.
Kassar, ilk engelin yalnızca kadınlarla ilgili değil, aksine vatandaşların zihnindeki Cumhurbaşkanı imajıyla ilgili olduğunu ifade etti. Profesöre göre toplumların zihninde bir Tunuslu, cumhurbaşkanı olarak seçilse bile, kültürel ve tarihi miras bilgisi taşıyan, yaşlı bir kabile şeyhi görüntüsü yansıtmalı. Bu cumhurbaşkanı aynı zamanda, sert ve nazik bir baba da olmalı. Bu sebeple Tunus halkı, gençten ziyade yaşlı bir cumhurbaşkanı görmek istiyor. Bu nokta, bir kabilenin şeyhi olamayacağı dolayısıyla da kadınların cumhurbaşkanı olma ihtimalini doğrudan saf dışı bırakıyor.
İkinci engel ise kadınların toplumdaki yeriyle ilgili. Bu çerçevede Hasan Kassar, “Ülkenin modern ve kadınların mesleki düzeyde gelişmiş olmasına rağmen toplumumuz, kalan gücünü korumak isteyen erkek egemenliğine bağlı kalmıştır. Bu nedenle bu toplumun, kurumlarda görevli ve prestijli mesleklerde yer edinmiş kadınlara alışması ve daha sonra da onları cumhurbaşkanı olarak kabul edip siyasi karar alma süreçlerine alışılması için zamana ihtiyacımız var. Bana göre şu an, Tunuslu kadınların gelişmesinde tanık olduğumuz durum, bir süre sonra bir pozisyonu üstlenmelerine olanak tanıyacak” dedi.
Kadınlar, saraya yöneldi
Siyasi analist ve avukat Muhtar Bukra, yaptığı açıklamada “Kadınların, cumhurbaşkanı olmasını engelleyen psikolojik ve toplumsal bir faktör var. Bu faktör, bir siyasi partiye mensup olmadığı göz önüne alındığında, oyların yalnızca yüzde 0,5’ini kazanmasına rağmen eski hakim Gülsüm Kono’nun son seçimlere (2014) katılımıyla parçalanmaya başladı. Mevcut seçimlerde iki kadının cumhurbaşkanlığı yarışına doğru ilerlediği görülüyor. Abir Mossi, bir sürpriz yapabilir. Kartaca’ya girme şansı var” ifadelerini kullandı.
Eski Milletvekili Fevzi Carad da benzer ifadelere başvururken, “Tunuslu kadınlar, artık cumhurbaşkanlığı pozisyonuna uzak değil. Tunuslular da bunu kabul etmeye başladı. Kadınların devleti yönetebileceğini ve yönetebildiğini düşünüyorlar. Gelecek seçimler, ilk defa bir kadının Kartaca’ya girmesiyle sonlanabilir” dedi.
Erkek egemenliği
Yazar ve gazeteci Munire el-Rizki, Tunus’taki siyasi sahnede erkek egemenliğinin üstün olduğunu vurguladı. Rizki, kadınların uzun bir süredir karar alma pozisyonlarında ve halkla ilişkiler hususundaki ileri konumlarda hayal kırıklığı yaşadığına dikkati çekti. Ancak oy kullanmanın cinsiyet değil, yetkinlik ve yetenek temelinde rasyonel olması gerektiğini söyleyen Munire el-Rizki, “Oy kullanırken adayın cinsiyeti değil, yetenekleri, başarıları ve yeterlilikleri göz önünde bulundurulmalıdır” şeklinde konuştu.
Siyasi aktivist İman Facari de “Tunus’un toplumsal açıklığına ve farkındalığına rağmen çok sayıda Tunuslu, cumhurbaşkanlığı yarışında çeşitli nedenlerden dolayı oylarını bir kadına veremiyor. Tunus’ta dışlayıcı bir bakış açısının yanı sıra kadınların politikadan anlamadığına, vizyon benimsemediklerine, programa sahip olmadıklarına, lider olamayacaklarına ve dehadan yoksun olduklarına dair bir inanış var” değerlendirmesinde bulundu. Feminist eylemci Leyla el-Şabi ise, kadınların yeterli düzeyle oy alamadığını ve ülkede eril sistemin hakim olduğunu vurguladı. Şabi, “Tek başına yasalar, Tunus’ta egemen olan erkek zihniyetini yok etmek için yeterli değil. Artık kadınların devlet içerisindeki üst düzey pozisyonlara doğru itilmesi gerekiyor. Gelecek yıllar, kadınların cumhurbaşkanlığı sarayına girdiğine tanık olacak” ifadelerini kullandı.