iPhone 11 Pro’yu almak için Türkiye’de 89, İsviçre’de 5 gün çalışmak gerekiyor

Fotoğraf: apple.com
Fotoğraf: apple.com
TT

iPhone 11 Pro’yu almak için Türkiye’de 89, İsviçre’de 5 gün çalışmak gerekiyor

Fotoğraf: apple.com
Fotoğraf: apple.com

Uluslararası alışveriş sitesi Picodi farklı ülkelerinin vatandaşlarının kaç gün çalışarak yeni iPhone 11 Pro’yu alabildiklerini araştırdı. Sonuçlara göre, Türkiye’de yeni iPhone’u alabilmek için 89.1 gün çalışmak gerekiyor.
En pahalı iPhone Ukrayna'da
Maaşa göre en pahalı iPhone kullanacaklar listesinde Türkiye 3. sırada yer alıyor.Listenin başında Ukrayna yer alıyor. Bir Ukraynalı 96.7 günlük maaşı ile bir iPhone Pro alabiliyor. İkinci sıradaki Kolombiya’da ise aynı telefon için 89,7 gün çalışmak gerekiyor.
Independent Türkçe'nin haberine göre, listenin en altında ise, İsviçre var. Bir İsviçreli, 4.8 gün çalışarak iPhone Pro sahibi olurken, yeni telefon için Amerikalının 5.8 gün, Lüksemburglunun ise 6.7 günlük maaşını vermesi gerekiyor.
Geçim masrafları hesaba katılmadı
Araştırmanın metodu hakkında da bilgi veren Picodi, 64 GB’lik iPhone 11 Pro’nun Türkiye satış fiyatını 10.999 lira olarak aldıklarını belirtti.
Picodi analitik ekibi, ortalama maaşları ülkelerin resmi birimlerinden ya da istatistik sayfalarından aldıklarını belirtti. Araştırmacılar, Türkiye’de 2014 yılından bu yana resmi bir veri bulamadıkları için son 12 ayda 2028 farklı katılımcının girdisi ile oluşturulan Numbeo verilerini kullandıklarını ifade etti.

Görsel: picodi.com
Bu verilere göre araştırmada Türkiye’deki ortalama maaş 2.593 lira olarak değerlendirildi. Günlük maaş miktarı ise ortalama maaşın 21’e yani aylık işgününe bölünmesi ile bulundu.  
Araştırmada, geçim masrafları ise hesaba katılmadı. Yani Türkiye’de aylık 2.593 lira alan bir kişi iPhone 11 Pro almak isterse, başka hiçbir harcama yapmadan 89.1 günlük maaşını vermek zorunda.
Aralarında 3 bin lira fark var
Önümüzdeki günlerde Türkiye’de de satışa çıkacak olan iPhone 11 Pro, 64 GB, 256 GB ve 512 GB olmak üzere üç farklı hafıza seçeneğiyle sunulacak. Türkiye fiyatları da sırasıyla 10.999 TL, 12.299 TL ve 13.999 TL olarak belirlendi.



Altın fiyatlarındaki düşüş yatırımcıların kafasını karıştırdı... Peki, güvenli liman olma özelliğini mi kaybediyor?

İstanbul Kapalıçarşı’daki altın mağazalarından birinde altın bilezikleri sergileyen bir kuyumcu. (AFP)
İstanbul Kapalıçarşı’daki altın mağazalarından birinde altın bilezikleri sergileyen bir kuyumcu. (AFP)
TT

Altın fiyatlarındaki düşüş yatırımcıların kafasını karıştırdı... Peki, güvenli liman olma özelliğini mi kaybediyor?

İstanbul Kapalıçarşı’daki altın mağazalarından birinde altın bilezikleri sergileyen bir kuyumcu. (AFP)
İstanbul Kapalıçarşı’daki altın mağazalarından birinde altın bilezikleri sergileyen bir kuyumcu. (AFP)

Altın, piyasaların gerilediği, ekonomik ve jeopolitik kaygıların arttığı dönemlerde yatırımcıların kendisinden beklediği geleneksel rolü artık yerine getiremiyor. Yatırım portföylerine koruma sağlamak yerine, teknoloji hisselerindeki düşüşle eş zamanlı olarak satış baskısına maruz kalan varlıklar arasına katılan sarı metal, güvenli liman ve risk çeşitlendirme aracı olarak geleneksel konumunu sorgulatıyor.

Altın, ocak ayında ons başına 5 bin 595 dolarla tarihi zirvesini görmesinin ardından değerinin yaklaşık üçte birini kaybetti. Dün ons başına 3 bin 742 dolara kadar gerileyen altın, Eylül 2025'ten beri en düşük seviyesini gördü. Şarku’l Avsatın Financial Times gazetesinden (FT) aktardığına göre sarı metal, ABD hisse senedi endekslerinin ekim ayı başında zirveye ulaşmasından bu yana yaklaşık yüzde 10 değer kaybetti. Son haftalarda özellikle teknoloji hisseleri yoğun satış baskısıyla karşı karşıya kaldı.

Bu hareketler dikkat çekici bir çelişkiyi ortaya koyuyor. Zira altın, yatırımcıları normal şartlarda daha güvenli varlıklara yönelten gelişmelerden, yani hisse senedi piyasalarındaki dalgalanmalardan, enflasyon kaygılarından ve kamu borçlarındaki artıştan beklenen desteği göremedi.

Ninety One şirketinin portföy yöneticisi George Cheveley, altının şu anda risklere karşı korunma aracı olmaktan ziyade yüksek riskli bir varlık gibi hareket ettiğini belirtti. Bu durum, küresel koşulların kötüleştiği dönemlerde altının geleneksel performansına ilişkin beklentilerle çelişiyor.

Sarı metal, son yıllarda olağanüstü bir yükseliş kaydetmişti. Ons başına yaklaşık 2 bin dolar seviyesinde bulunduğu 2024 yılının başından, geçtiğimiz ocak ayında ulaştığı tarihi zirveye kadar güçlü bir değer kazancı elde etti. Bu yükseliş başlangıçta merkez bankalarının alımlarıyla desteklenirken, daha sonra borsada işlem gören fonlar (ETF) aracılığıyla piyasaya giren spekülatif yatırımcıların da etkisiyle hız kazandı.

Ancak son düşüş dalgası, bu yükselişin sürdürülebilirliğine ilişkin soru işaretlerini artırdı. Peel Hunt analistleri, altının bu hafta yeni dip seviyeye gerilemesinin belirgin bir tetikleyiciye dayanmadığını değerlendirdi. Özellikle petrol fiyatlarındaki düşüşün ve tahvil getirilerindeki gerilemenin normal şartlarda altını desteklemesi gerektiğine dikkat çektiler. Financial Times'ın aktardığına göre analistler, bu gelişmelere rağmen altındaki düşüşün sürdüğünü belirtti.

Analistler, ons başına 3 bin 800 dolar seviyesinin altına inilmesinin satış dalgasının sert bir aşamaya ulaştığını gösterebileceğini ifade etti. Bazı yatırımcıların yıl sonu yaklaşırken pozisyonlarını kapatıp piyasadan uzaklaşma eğiliminin de bu düşüşte etkili olabileceğini kaydettiler.

Faiz ve likidite baskısı

Altındaki zayıflığın nedenleri yalnızca kâr satışları veya yatırımcıların risk iştahındaki değişimle sınırlı değil. Makroekonomik koşullardaki dönüşüm, özellikle enflasyonun yeniden yükselmesi ve faiz beklentilerinin değişmesi de altın üzerinde baskı oluşturuyor.

Şubat ayında İran'a karşı savaşın başlamasından bu yana enerji piyasalarındaki aksaklıklar ve artan enerji maliyetleri enflasyonist baskıları artırdı. Bu durum, piyasaların faiz beklentilerini yeniden değerlendirmesine ve büyük ekonomilerin yeni bir faiz artırımı dönemine girebileceği yönündeki beklentilerin güçlenmesine yol açtı.

Bu gelişme, yatırımcısına herhangi bir faiz veya getiri sağlamayan altın açısından önemli bir engel oluşturuyor. Faiz oranları ve ABD Hazine tahvillerinin getirileri yükseldiğinde, tahviller ve gelir sağlayan diğer varlıklar daha cazip hale geliyor. Doların değer kazanması da dolar üzerinden fiyatlanan altın üzerinde ilave baskı yaratıyor.

Yatırımcıların devlet para birimlerinin değer kaybına karşı korunmak amacıyla fiziki varlıklara, özellikle altına yöneldiği “para birimlerinin değer kaybı işlemi” (Debasement Trade) olarak bilinen stratejiye yönelik beklentiler de zayıfladı. Bu strateji, özellikle kamu borçlarının ve enflasyon risklerinin yükseldiği dönemlerde doların satın alma gücündeki aşınmaya karşı önlen almayı amaçlıyor.

Dünya Altın Konseyi Piyasa Stratejisti John Reade, bu yıl fiyatlardaki zayıflığın büyük ölçüde yükseliş döneminde kaldıraçlı işlemlerle piyasaya giren Batılı yatırımcı ve spekülatörlerin pozisyonlarını kapatmasından kaynaklandığını söyledi. Ekonomik koşullar değişince bu yatırımcıların hızla piyasadan çıktığını belirtti.

Büyük ekonomilerde enflasyonun yüksek seviyelerde seyretmesine rağmen İran savaşının etkileri, enerji fiyatlarındaki artış ve faiz beklentileri, daha önce altını destekleyen faktörlerin önüne geçti. Reade, para birimlerinin değer kaybına ve dolara bağımlılığın azalmasına yönelik beklentilerin ortadan kalkmadığını, ancak savaşın enflasyon ve para politikası üzerindeki etkileri nedeniyle şimdilik geri planda kaldığını ifade etti.

Avustralya'nın Sidney kentindeki ABC rafinerisinde kalıplardan çıkarılan altın külçeleri (AFP)
Avustralya'nın Sidney kentindeki ABC rafinerisinde kalıplardan çıkarılan altın külçeleri (AFP)

Yatırım talebinde yavaşlama

Dünya Altın Konseyi verileri, sarı metale yönelik talepte farklı eğilimlerin ortaya çıktığını gösteriyor. Bireysel yatırımcıların külçe ve altın sikkelere ilgisi azalırken, altın destekli yatırım fonlarına para girişleri yeniden başladı. Merkez bankalarının alımları da devam etti.

Konsey, külçe ve altın sikke alımlarındaki yavaşlama nedeniyle 2026 yılı küresel yatırım amaçlı altın talebi artışına ilişkin beklentisini 400 tondan 200 tona indirdi.

Üçüncü çeyrekte bu ürünlere yönelik küresel talep, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19 azalarak 268 tona geriledi. Yatırımcılar, altının ocak ayında tarihi zirvesini görmesinin ardından yaşanan sert düzeltme sonrasında fiyatların yönünün netleşmesini bekleyerek alım yapmaktan kaçındı.

Buna karşılık, altın destekli borsa yatırım fonları (ETF) yeniden ivme kazandı. Bu fonlara üçüncü çeyrekte 211 tonluk net giriş gerçekleşti ve böylece önceki çeyrekteki para çıkışı tersine döndü. Bu gelişmede yatırımcıların kamu maliyesinin sürdürülebilirliğine ve yükselen enflasyona ilişkin kaygıları etkili oldu.

Merkez bankalarının altın alımları da hızlanarak üçüncü çeyrekte 321 tona ulaştı. Böylece yılbaşından beri toplam alımlar 675 tona yükseldi. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6 artış anlamına geliyor ve fiyatlardaki sert dalgalanmalara rağmen resmî talebin sürdüğünü gösteriyor.

Öte yandan, küresel altın takı talebi üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 17 azalarak 313 tona geriledi. Bu, Dünya Altın Konseyi'nin veri serisinde söz konusu çeyrek için kaydedilen en düşük seviye oldu. Fiyatların yükselmesi ve hane halkının yaşam maliyetleri üzerindeki baskının devam etmesi, takı talebindeki düşüşte etkili oldu.

Bu veriler, altın piyasasında alım motivasyonlarının birbirinden ayrıştığını ortaya koyuyor. Bireysel yatırımcılar fiyat dalgalanmaları karşısında daha temkinli davranırken, merkez bankaları rezervlerini güçlendirmeyi sürdürüyor ve yatırım fonlarına yeniden para girişi yaşanıyor.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon kaygılarını artırması ve Ortadoğu'daki savaşın etkisiyle faizlerin yükselebileceği beklentisi de yatırımcısına getiri sağlamayan altın üzerindeki baskıyı artırdı.

Altın, likidite kaynağına dönüştü

Sarı metal üzerindeki baskıyı artıran faktörlerden biri de bazı yatırımcıların hisse senedi piyasalarındaki zararlarını veya yükümlülüklerini karşılamak için altın varlıklarını nakde çevirmek zorunda kalması oldu. Bu durum özellikle yapay zekâ bağlantılı teknoloji hisselerinde dalgalanmaların artması ve borsalarda düzeltme yaşanmasıyla belirginleşti.

Standard Chartered Bank Küresel Emtia Araştırmaları Başkanı Suki Cooper, altının şu anda iki farklı işlev gördüğünü belirtiyor. Bunlardan ilki, yatırımcılara likidite sağlamak. Teknoloji hisselerindeki dalgalanmalar ve borsalardaki düzeltmeler sırasında bu işlev daha belirgin hale geldi. İkincisi ise reel ve nominal tahvil getirilerindeki değişimlere tepki vermesi. Bu getiriler, kısa vadede altın tutmanın maliyetini artırdı.

Bu durum, yatırımcıların karşı karşıya olduğu çelişkinin bir bölümünü açıklıyor. Piyasalarda çalkantı yaşandığında yatırımcıların yöneldiği varlık olması beklenen altın, artık nakit elde etmek veya diğer yatırım pozisyonlarındaki zararları karşılamak amacıyla sattıkları varlıklardan biri haline geldi.

Ayrıca altın ile faiz beklentileri arasındaki geleneksel ilişki de fiyat hareketlerini açıklamakta yetersiz kalıyor. Faiz beklentilerinin gerilediği dönemlerde bile altın zayıf performans göstermeye devam etti. Bu durum yatırımcıların piyasa yönünü değerlendirmesini zorlaştırdı.

BMO Bankası Yönetici Direktörü ve Emtia Analisti Helen Amos, bazı fon yöneticilerinin altının hisse senedi portföylerini çeşitlendirme kapasitesini sorgulamaya başladığını söyledi. Amos, altının hareketlerinin yüksek riskli varlıklarla giderek daha fazla paralellik göstermesinin ve son 12 ayda yaşanan sert dalgalanmaların bu şüpheleri artırdığını belirtti.

Bir kuyumcu, Bangkok'taki Hua Seng Heng altın mağazasında altın takıları inceliyor (EPA).
Bir kuyumcu, Bangkok'taki Hua Seng Heng altın mağazasında altın takıları inceliyor (EPA).

Uzun vadeli beklentiler ortadan kalkmış değil

Bununla birlikte, mevcut düşüş altının yatırım aracı olarak cazibesinin sona erdiği anlamına gelmiyor. Merkez bankalarının alımlarını sürdürmesi, Çin başta olmak üzere bazı ülkelerin altın rezervlerini artırma isteği ve ABD kamu borcuyla küresel borçluluk düzeyine ilişkin kaygılar, uzun vadede altını destekleyen yapısal faktörler arasında yer alıyor.

Amos, para birimlerinin değer kaybına karşı korunma amaçlı yatırımların şu anda yavaşladığını, ancak kamu borçlarının artmaya devam etmesi halinde yeniden gündeme gelebileceğini düşünüyor.

Cooper da altının uzun vadeli görünümüne ilişkin iyimserliğini koruyor. Ancak yükseliş ivmesinin yeniden kazanılması için altının piyasalarda likidite kaynağı olarak kullanılmasına yol açan mevcut rolünden çıkması gerektiğini belirtiyor.

Cheveley ise toparlanmanın zaman alabileceğini, ancak talebi destekleyen unsurların varlığını koruduğunu ifade ediyor. Jeopolitik gerilimler, ABD kamu maliyesinin durumu, merkez bankalarının alımları ve Çin başta olmak üzere diğer ülkelerin altın rezervlerini artırma isteği bu faktörlerin başında geliyor.

Dolayısıyla altının karşı karşıya olduğu temel sorun yalnızca düşüşün ne zaman sona ereceğini belirlemekten ibaret değil. Asıl mesele, geleneksel yatırım işlevini yeniden kazanabilmesi. Yıllarca enflasyon, borçluluk ve para birimlerine duyulan güvenin azalmasından beslenen altın, geçici olarak bir korunma aracından likidite kaynağına dönüşmesinin ardından yatırım portföylerini yeniden koruyabileceğini kanıtlamak zorunda.


Yapay zekâ çipleri nedir? Teknoloji savaşı cep telefonu ve uygulama fiyatlarını nasıl artırıyor?

Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)
Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)
TT

Yapay zekâ çipleri nedir? Teknoloji savaşı cep telefonu ve uygulama fiyatlarını nasıl artırıyor?

Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)
Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)

Akıllı bir sohbet uygulamasına soru sorduğumuzda, cep telefonumuzdan anında bir metni çevirmesini veya tek dokunuşla fotoğrafı düzenlemesini istediğimizde, bütün bunlar saniyenin küçük bir diliminde gerçekleşen dijital bir sihir gibi görünüyor. Ancak bu kolaylığın arkasında son derece karmaşık bir sanayi altyapısı bulunuyor. Günümüzde petrolden daha değerli, altından daha stratejik hale gelen bu görünmez motorun adı ise yapay zekâ çipleri.

ABD ile Çin arasında bu teknolojik kaynak üzerindeki rekabetin giderek kızışması, özellikle Washington'ın Çinli şirketlerin yurt dışındaki veri merkezlerinde gelişmiş işlem kapasitesi kiralamasını yasaklayan yeni kararıyla birlikte, teknoloji savaşını günlük hayatımızı doğrudan etkileyen bir meseleye dönüştürdü. Artık bu mücadele, uzak bir siyasi rekabet olmaktan çıkarak sıradan tüketicinin bütçesini ve dijital araçlarının maliyetini tehdit eden bir unsura dönüşüyor.

Yapay zekâ çipleri nedir, sıradan cep telefonu işlemcilerinden nasıl ayrılır?

Rekabetin özünü anlayabilmek için öncelikle bu çiplerin ne olduğunu basitçe açıklamak gerekiyor. Bilgisayar veya cep telefonlarında kullanılan geleneksel işlemci (CPU), son derece zeki ancak karmaşık görevleri belirli bir sırayla, teker teker yerine getiren bir çalışana benzetilebilir.

Buna karşılık gelişmiş grafik işlemcileri (GPU) ve yapay zekâ hızlandırıcıları gibi yapay zekâ çipleri, aynı anda çalışan yüz binlerce küçük beyinden oluşan bir orduyu andırıyor.

Bu özgün mühendislik tasarımı, yapay zekâ çiplerinin milyarlarca veri, metin ve görüntüyü eş zamanlı olarak işlemesine, bunlar arasındaki örüntüleri tespit etmesine ve akıllı sistemleri anlama, çıkarım yapma ve içerik üretme konusunda eğitmesine imkân tanıyor.

thyju
ABD ve Çin bayrakları, yarı iletken çiplerin yer aldığı elektronik devre kartı üzerinde görülüyor. (Reuters)

Yeni nesil tek bir çipin onlarca milyar minyatür transistör barındırdığını belirtmek yeterli. Bu çipler, dünyada yalnızca az sayıda şirketin sahip olduğu son derece hassas lazer teknolojileriyle üretiliyor. Bu durum üretimlerini hem pahalı hem de sınırlı hale getirirken, söz konusu çiplere sahip olmak ekonomik ve askerî güçle eşdeğer görülüyor.

Washington, bulut bilişim üzerinden çiplere neden kısıtlama getiriyor?

ABD, bu çiplerin tasarımında sahip olduğu üstünlüğün kendisine belirleyici bir stratejik avantaj sağladığının farkına vararak yıllar önce Çin'e yönelik ihracat kısıtlamaları getirdi.

Ancak Çin'in büyük teknoloji şirketleri bu engeli aşmanın bir yolunu buldu. Çipleri satın alıp ülkeye getirmek yerine, Singapur ve Malezya gibi komşu Asya ülkelerinde kurulan büyük veri merkezlerinden internet üzerinden uzaktan işlem kapasitesi kiralamaya yöneldi.

Washington'ın son kararı ise bu kapıyı tamamen kapatmayı hedefliyor. Böylece Çinli şirketlerin kendi ülkeleri dışındaki veri merkezlerinde bu çiplerin işlem kapasitesini kiralamasının da önüne geçiliyor.

fgbu7
Hindistan'ın Bengaluru kentinde bir kişi, Anthropic'in yapay zekâ platformu Claude'u gösteren cep telefonunu tutuyor. (AFP)

Bu gelişmeyle teknoloji savaşı, bir ürünün satışını engelleme aşamasından hizmet kiralanmasını yasaklama aşamasına taşındı. Bu dönüşüm, küresel dijital tedarik zincirlerini belirsizliğe sürüklerken Pekin'i de ekonomik baskı araçlarını devreye sokmaya yöneltiyor. Çin'in gündeme getirdiği başlıca seçeneklerden biri, küresel elektronik üretiminde kullanılan nadir toprak elementlerinin ihracatını kısıtlama tehdidi.

Maliyet tüketicinin cebine nasıl yansıyor?

Siyasi hesaplardan bağımsız olarak, her ticari veya teknolojik savaşın nihai faturasını eninde sonunda tüketici ödüyor. Bu rekabetin bireysel bütçelere yansıması üç temel alanda kendisini gösteriyor.

1. Akıllı telefon ve bilgisayar fiyatları artıyor

Yeni nesil cep telefonları artık yalnızca bulut bilişim hizmetlerine dayanmıyor. Akıllı fotoğrafçılık özelliklerini ve kişisel asistanları çalıştırmak için cihazların içine entegre edilmiş küçük yapay zekâ çipleri de kullanılıyor.

Kısıtlamaların sıkılaşması, tedarik zincirlerinin aksaması ve nadir toprak elementlerinin maliyetinin yükselmesiyle Apple, Samsung ve Xiaomi gibi şirketlerin bu çipleri üretme maliyetleri de artıyor. Bu artış, tüketicinin mağazadan satın aldığı cep telefonunun fiyatına doğrudan yansıyor.

2. Ücretsiz ve ucuz uygulamalar dönemi sona erebilir

Son iki yılda DeepSeek ve Qwen gibi Çin merkezli yapay zekâ modelleri, küresel fiyat rekabetinde önemli rol oynadı. Bu modeller, ABD merkezli rakipleriyle karşılaştırılabilir yetenekleri çok daha düşük maliyetlerle sunarak Batılı şirketleri hizmetlerini ücretsiz veya indirimli fiyatlarla kullanıma açmaya zorladı.

Çinli geliştiricilerin işlem kapasitesine erişiminin kısıtlanması ve rekabet güçlerinin zayıflaması halinde, büyük Amerikan teknoloji şirketleri kendilerini pazarda neredeyse rakipsiz bir konumda bulabilir.

dfrgthy
Yapay zekâ uygulamalarını çalıştırmak ve büyük miktarda veriyi işlemek için kullanılan bilgisayar sunucularının bulunduğu veri merkezleri. (Shutterstock)

Bu durum, yapay zekâ uygulamalarına, tasarım programlarına ve iş ile eğitim hayatında giderek vazgeçilmez hale gelen ofis üretkenliği araçlarına yönelik aylık abonelik ücretlerinin artırılmasının önünü açabilir.

3. Günlük hizmetlere yansıyan gizli maliyet

Yapay zekâ çipleri yalnızca sohbet uygulamalarında kullanılmıyor. E-ticaret platformlarındaki öneri sistemlerinden akıllı ulaşım ve uçak bileti rezervasyonu uygulamalarındaki fiyatlandırma algoritmalarına, bankacılık güvenlik sistemlerine kadar pek çok alanda bu teknolojiden yararlanılıyor.

Kısıtlamalar, lisans koşulları ve sıkı denetimler nedeniyle sunucu kiralama ve veri merkezi işletme maliyetlerinin dünya genelinde yükselmesi, dijital şirketleri ek işletme giderlerini karşılamak için yeni yöntemlere yöneltebilir.

Şirketler bu maliyetleri teslimat ücretlerinde, komisyonlarda veya reklam fiyatlarında küçük artışlarla tüketiciye yansıtabilir. Bunun sonucunda dijital hizmetlerdeki maliyet artışı, tüketim mallarının fiyatlarına da dolaylı biçimde yansıyabilir.


Krediler artıyor, mevduatlar değişiyor... Suudi bankalarının finansmanında yeni bir denklem

Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
TT

Krediler artıyor, mevduatlar değişiyor... Suudi bankalarının finansmanında yeni bir denklem

Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)

Suudi bankaları, mali yapılarının güçlü olması ve erişebildikleri finansman kaynaklarının çeşitliliğine dayanarak, kredi hacmindeki artışla birlikte ekonomik faaliyetleri finanse etmeyi sürdürüyor. Bununla birlikte, mevduat yapısının değişmesi ve mevduat toplama rekabetinin artması, bu kaynakların ve maliyetlerinin yönetilmesini önemli hale getiriyor. Bankalar, finansman talebini karşılama ile kârlılık marjlarını koruma arasında denge kurmaya çalışıyor.

Bankalar finansman faaliyetlerini sürdürürken kamu ve özel sektör mevduatlarının yanı sıra borçlanma piyasaları ve toptan finansman araçlarını da içeren çeşitli kaynaklardan yararlanıyor. Bu çerçevede, kamu mevduatlarındaki hareketlilik, mevduat yapısı içerisindeki ağırlığı ve bankaların kullanabileceği likiditeyi destekleme potansiyeli nedeniyle bankacılık finansman dengesi açısından özel önem taşıyor. Şirketler, bireyler ve yatırım projelerinden gelen kredi talebinin devam ettiği bu süreçte, finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve maliyetlerinin yönetilmesi, kredi hacmindeki artışın sürdürülmesi ve ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi açısından temel unsurlar arasında yer alıyor.

xcvfghyj
Arka planda görünen Al Rajhi Bank binası, Riyad (AFP)

Bu gelişmeleri değerlendiren Fitch Ratings’in Bankacılık Sektörü Kıdemli Direktörü Anton Lopatin, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, finansman koşullarının sıkılaşmasına ve maliyetlerin yükselmesine rağmen Suudi bankalarının yeterli likidite seviyelerini koruduğunu söyledi. Lopatin, bu durumun 2026’nın üçüncü çeyreğinde belirginleştiğini belirterek, kredilerin yaklaşık yüzde 2 artmasına karşılık mevduatların yüzde 1,5 gerilediğine dikkat çekti. Bu durumun kredi ve mevduat büyümesi arasında bir açık oluşturduğunu ve bankalar arasında fon çekme rekabetini artırdığını ifade etti.

Lopatin, mevcut koşullar altında bankaların vadeli mevduatlara ve finansal kuruluşlardan ya da diğer bankalardan borçlanmayı veya tahvil ve sukuk ihraçları yoluyla kaynak toplamayı kapsayan toptan finansman piyasalarına daha fazla yöneldiğini belirtti. Bu araçların bankalara ilave finansman kaynakları sağladığını ancak maliyetlerinin geleneksel mevduatlara kıyasla daha yüksek olabileceğini kaydetti. Lopatin, söz konusu gelişmelerin bankacılık sektörünün likidite seviyelerinde bir sorundan ziyade finansman kaynakları ve bunların maliyetleriyle ilgili baskıları yansıttığını vurguladı.

Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) verileri, eylül ayında kredi hacminde dikkat çekici bir hızlanma yaşandığını ortaya koyuyor. Banka kredilerinin toplam bakiyesi yaklaşık 35,9 milyar riyal (9,6 milyar dolar) artarak son 16 ayın en yüksek aylık yükselişini kaydetti. Böylece toplam kredi portföyü, yıllık yüzde 7,3’lük büyümeyle yaklaşık 3,5 trilyon riyale (933 milyar dolar) ulaştı. Buna karşılık, yıl başından bu yana kredi genişlemesinin hızı yavaşladı. İlk dokuz ayda kredilerdeki kümülatif artış yaklaşık 204 milyar riyal (54,4 milyar dolar) olarak gerçekleşti. Bu rakam, 2025’in aynı döneminde kaydedilen artışın yaklaşık üçte bir altında kaldı. Söz konusu tablo, bankacılık finansmanındaki büyümenin geçen yıla kıyasla daha yavaş seyrettiğini gösteriyor.

Finansman tarafında ise toplam banka mevduatları eylül sonu itibarıyla aylık yüzde 0,1’lik sınırlı düşüşle yaklaşık 3,076 trilyon riyale (820,3 milyar dolar) geriledi. Buna rağmen mevduatlar yıllık bazda yüzde 4,8 artışını korudu. Ancak çeyreklik karşılaştırma, mevduatlarda yaklaşık yüzde 1,8’lik düşüş yaşandığını ortaya koyuyor. Bu gerilemede en büyük pay kamu mevduatlarına ait oldu. Kamu mevduatları çeyrek boyunca yaklaşık 34,2 milyar riyal (9,1 milyar dolar) azalarak toplam mevduat düşüşünün yaklaşık yüzde 61’ini oluşturdu. Böylece kamu mevduatları yaklaşık 1,008 trilyon riyale (268,8 milyar dolar) geriledi ve toplam banka mevduatlarının yaklaşık üçte birini oluşturdu.

Burada kamu mevduatlarının yalnızca ticari bankalarda tutulan paralardan ibaret olmadığını, kamu kurumlarının SAMA nezdinde bulundurduğu bakiyeleri de kapsadığını belirtmek gerekiyor.

cdfvgthyj

Bu çerçevede Lopatin, kamu kurumlarının SAMA nezdindeki bakiyelerinin üçüncü çeyrek sonu itibarıyla yaklaşık 370 milyar riyale (99 milyar dolar) ulaştığını belirtti. Bu mevduatlardaki hareketliliğin kamu nakit yönetimiyle bağlantılı olduğunu ifade eden Lopatin, söz konusu kaynakların hangi alanlarda değerlendirildiğine bağlı olarak ticari bankaların likidite seviyelerine yansıyabileceğini kaydetti. Kamu mevduatlarının toplam banka mevduatlarının yaklaşık üçte birini oluşturduğuna da dikkat çeken Lopatin, bu nedenle söz konusu mevduatların bankacılık sektörünün önemli finansman kaynaklarından biri olduğunu vurguladı.

Kamu kaynaklarının hareketliliği, bankaların kullanabileceği likiditeyi iki şekilde etkiliyor. İlk olarak, doğrudan ticari bankalarda tutulan kamu mevduatlarının artması veya azalması, bankaların finansmanda dayandığı toplam mevduat hacmini yükseltiyor ya da düşürüyor. İkinci olarak ise SAMA nezdinde bulunan kamu bakiyeleri etkili oluyor. Kamu harcamalarının finansmanına ihtiyaç duyulduğunda bu kaynakların bir bölümünün ticari bankalara aktarılması, bankaların finansman tabanına yeni kaynaklar ekleyebiliyor.

Vadeli mevduatlar artıyor

Buna karşılık, mevduatların yapısı değişti. Vadeli mevduatlar eylül ayında yaklaşık 17,5 milyar riyal (4,7 milyar dolar), yani yüzde 1,3 artarak yaklaşık 1,417 trilyon riyale (377,9 milyar dolar) ulaştı. Böylece bu mevduatların toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 46,1’e yükseldi. Buna karşılık vadesiz mevduatlar yüzde 1,4 azalarak yaklaşık 1,405 trilyon riyale (374,7 milyar dolar) geriledi ve toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 45,7 oldu.

Yıllık veriler, bu dönüşümün daha da belirginleştiğini ortaya koyuyor. Vadeli ve tasarruf mevduatlarının toplam mevduatlar içindeki payı Eylül 2026 sonunda, bir yıl önceki yüzde 39,3 seviyesinden yüzde 46,1’e yükseldi. Aynı dönemde vadesiz mevduatların payı yüzde 50,4’ten yüzde 45,7’ye geriledi. Böylece vadeli mevduatlar, tutar bakımından vadesiz mevduatları geride bıraktı. Bu durum, mevduat sahiplerinin paralarının daha büyük bir bölümünü getiri sağlayan hesaplarda değerlendirmeye yöneldiğine işaret ediyor.

Bu değişim, finansman maliyetleri açısından da önemli bir anlam taşıyor. Mevduatları korumak ve yeni kaynaklar çekmek isteyen bankaların daha rekabetçi getiriler sunması gerekiyor. Bu durum, bankaların vadesiz mevduatlara dayalı finansmana kıyasla kaynak maliyetlerini artırabiliyor. Bununla birlikte, vadeli ve tasarruf mevduatlarının payındaki artış, finansman maliyetlerinin aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor. Fiili maliyet, bankaların sunduğu getiri oranlarına, mevduatların vadelerine ve koşullarına bağlı olarak değişiyor.

Riyal ile finansman

Finansman koşullarındaki değişim, Üç aylık Suudi Bankalararası Teklif Oranı (SAIBOR) ile ABD Teminatlı Gecelik Finansman Oranı (SOFR) arasındaki farkın açılmasıyla da kendini gösteriyor. İki piyasa arasındaki finansman koşullarının farklılaştığını ortaya koyan bu fark, Suudi Arabistan’da riyalin dolara sabitlenmiş olması nedeniyle özel önem taşıyor.

Mevcut verilere göre iki oran arasındaki fark yaklaşık 120 baz puana ulaştı. Yerel faiz oranları, iki para birimi arasındaki sabit kur ilişkisi nedeniyle ABD’nin para politikası adımlarından etkilenirken, riyal cinsinden finansmanın maliyeti de yerel piyasadaki likidite düzeyine ve fon talebine bağlı olarak şekilleniyor. Bu nedenle söz konusu farkın açılması, Krallık’taki finansman koşullarının seyrini gösteren önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.

sacdfergv
Riyad’daki bir döviz bürosunda elinde riyal banknotları tutan çalışan (Reuters)

Lopatin, SAIBOR ile SOFR arasındaki farkın açılmasının, kredi büyümesinin mevduat artışını aşmayı sürdürdüğü bir ortamda bankaların riyal cinsinden finansman sağlamak için daha yoğun rekabete girdiğini gösterdiğini belirtti. Ancak bu gelişmenin tek başına bankacılık sistemi üzerinde baskıya veya likidite yetersizliğine işaret etmediğini vurgulayan Lopatin, tablonun mevduat toplama maliyetinin yükseldiğini ve bankaların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla finansman kaynaklarını çeşitlendirmeye yöneldiğini ortaya koyduğunu ifade etti.

Sınırlı bölgesel etkiler

Bölgesel gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Lopatin, İran’la yaşanan savaşın piyasalardaki dalgalanmaları artırdığını ve bazı dönemlerde toptan finansman piyasalarından kaynak sağlamanın maliyetini yükselttiğini söyledi. Ancak Fitch’in, jeopolitik gelişmelerle doğrudan ilişkilendirilebilecek ölçüde büyük bir sermaye çıkışını Suudi bankalarında tespit etmediğini belirtti.

Lopatin, kamu borçlanma piyasalarında dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde dahi bankaların özel tahsisli ihraçlar ve sendikasyon kredileri gibi alternatifler de dahil olmak üzere finansman kaynaklarını çeşitlendirme ve farklı kaynaklara erişme imkânını koruduğunu ifade etti. Bölgesel gelişmelerin bankacılık sektöründeki likidite akışları üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı kaldığını belirten Lopatin, finansman koşullarını daha fazla etkileyen unsurların başında kredi talebindeki artış, mevduat çekme ihtiyacı ve finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesinin geldiğini kaydetti.

IMF: Bankacılık sektörünün sağlamlığı

Bu değerlendirmeler, Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) 2026 yılı 4. Madde Konsültasyonu raporunda Suudi Arabistan bankacılık sektörünün durumuna ilişkin tespitleriyle de örtüşüyor. IMF, fazla likiditede azalma ve riyal ile dolar cinsinden faiz oranları arasındaki farkın açılmasının yanı sıra kredi büyümesinin mevduat artışını aşmasına ve finansman ihtiyacının yükselmesine dikkat çekti. Bununla birlikte IMF, bankaların güçlü sermaye yapıları ve rahat likidite seviyeleri sayesinde finansal sağlamlıklarını koruduğunu, olası şoklarla başa çıkabilecek ve finansman faaliyetlerini sürdürebilecek durumda olduklarını vurguladı.

sxdcfrgt
Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) logosu (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)

Finansal göstergeler de bu değerlendirmeyi destekliyor. IMF verilerine göre, 2025 yılında Suudi bankalarının sermaye yeterlilik oranı yüzde 20,5, birinci kuşak sermaye oranı ise yüzde 18,8 olarak gerçekleşti. Sorunlu kredilerin toplam krediler içindeki payı yaklaşık yüzde 1’e gerileyerek son 10 yılın en düşük seviyesine indi. Likidite tarafında ise likit varlıkların toplam varlıklara oranı yüzde 20,2, kısa vadeli yükümlülüklere oranı ise yüzde 38 olarak kaydedildi.

2027’ye kadar finansman... Daha yüksek maliyetle sürekli büyüme

Bu mali sağlamlık, bankaların ekonomik faaliyetleri finanse etmeyi sürdürmesi için destekleyici bir temel oluşturuyor. Ancak asıl zorluk, kaynak maliyetlerinin yükseldiği ve mevduat toplama rekabetinin arttığı bir ortamda kredi hacmini genişletmeye devam edebilmeleri. Bu çerçevede Lopatin, finansman koşullarındaki sıkılaşmanın Suudi bankalarının ekonomik faaliyetleri ve Vizyon 2030 projelerini finanse etme kapasitesini sınırlamasının beklenmediğini, ancak kârlılık marjları üzerinde daha belirgin etkiler yaratabileceğini söyledi.

Kredi büyümesinin mevduat artışını aşmayı sürdürmesinin bankaları çeşitli seçeneklerle karşı karşıya bıraktığını belirten Lopatin, bunlar arasında fon çekmek için daha rekabetçi getiriler sunulması, piyasalardan sağlanan finansmana daha fazla başvurulması veya kredi büyüme hızının yavaşlatılmasının bulunduğunu ifade etti. Lopatin, kredi büyümesinin önceki seviyelerine kıyasla şimdiden yavaşlamaya başladığına dikkat çekti.

Finansman maliyetlerindeki artışın net faiz marjları üzerinde baskı oluşturabileceğini belirten Lopatin, özellikle bankaların bu artışı her zaman kredi kullananlara yansıtamadığını söyledi. Bunun başlıca nedeninin, kredi değerliliği yüksek müşterileri kazanma konusundaki rekabet olduğunu kaydeden Lopatin, bankaların yeni kredilerin fiyatlandırılmasında daha seçici davranabileceğini ifade etti. Ancak bunun, özel sektörün veya Vizyon 2030 projelerinin finansmanına yönelik geniş kapsamlı kısıtlamalar getirileceği anlamına gelmediğini vurguladı.

Buna karşılık Lopatin, finansman üzerindeki baskıları hafifletebilecek bazı unsurlara da işaret etti. Petrol gelirlerindeki ve üretimdeki artışın kamu harcamalarının yükselmesine ve mevduat hacminin büyümesine yansıması halinde finansman koşullarının rahatlayabileceğini belirtti. Ayrıca, kamu kurumlarının SAMA nezdinde tuttuğu bakiyelerin bir bölümünün ticari bankalara aktarılması, bankalara ilave finansman kaynakları sağlayabilir. SAMA’nın geçici likidite baskılarını yönetmedeki rolü de bu açıdan önem taşıyor.

Bununla birlikte Fitch, finansman koşullarının 2027 yılında da görece sıkı seviyelerde seyretmesini, ancak dönemsel iyileşmeler yaşanabilmesini bekliyor. Lopatin, bu beklentinin temelinde Vizyon 2030 kapsamındaki yatırımlar ve büyük ölçekli projelerle bağlantılı finansman ihtiyaçlarının devam etmesinin bulunduğunu belirtti. Söz konusu projelerin giderek daha fazla kredi kaynağı gerektirdiğine dikkat çekti. Bu koşullarda bankalar, mevduat çekmenin yanı sıra tahvil ve sukuk ihraçlarını ve toptan finansman araçlarını artırarak kaynaklarını çeşitlendirmeyi sürdürecek. Kamu mevduatlarındaki artış veya kredi büyümesinin yavaşlaması baskıları hafifletebilecek olsa da sektörün geçmişteki bol likidite seviyelerine kısa sürede dönmesi beklenmiyor.

Genel olarak Suudi bankaları, güçlü mali yapıları ve çeşitli finansman kanalları sayesinde ekonomiyi finanse etme ve ekonomik dönüşümün gerekliliklerine ayak uydurma kapasitelerini koruyor. Kaynak maliyetlerinin yükselmesine ve mevduat toplama rekabetinin artmasına rağmen bankaların finansman kaynaklarını çeşitlendirebilmesi ve kredi portföylerini yönetebilmesi, değişen koşullara uyum sağlamalarına esneklik kazandırıyor. Böylece bankalar, kredi büyümesini sürdürmek ile kârlılığın devamlılığını sağlamak arasında denge kurmaya çalışırken ekonomik faaliyetleri ve Vizyon 2030 projelerini desteklemeyi de sürdürüyor.