Yemen hükümeti ve ABD arasında tarihi eser kaçakçılığını önlemek için anlaşma yapıldı

Tarihi Şibam şehrini seyreden bir Yemenli (EPA)
Tarihi Şibam şehrini seyreden bir Yemenli (EPA)
TT

Yemen hükümeti ve ABD arasında tarihi eser kaçakçılığını önlemek için anlaşma yapıldı

Tarihi Şibam şehrini seyreden bir Yemenli (EPA)
Tarihi Şibam şehrini seyreden bir Yemenli (EPA)

Yemen hükümeti, ülkedeki tarihi eserleri koruma ve ticaretlerinin yapılmasını engellemek için ABD’nin ilgili bir departmanıyla yürüttüğü çalışmalarını hızlandırdı. Çalışma kapsamında ABD’nin bu konuda yeni bir düzenleme yaptığı ifade edilirken, iki ülke arasında resmi bir anlaşma imzalandığı aktarıldı.
Yemen Kültür Bakanı Mervan Demac, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada Yemen eserlerinin ticaretini ve satılmasını engelleyen bir ABD düzenlemesine yakın olduklarını belirtti. Demac, yetkili makamların ülkede yürüttükleri çabaların, geçen yıllarda kaçakçılık yapılan ve satılan tüm eserlerin geri alınmasını sağlayacağını ifade etti.
Mervan Demac, Yemen’in Washington Büyükelçiliği önderliğinde bakanlığın 29- 30 Ekim tarihlerinde ABD ile toplantılarını büyük oranda tamamlayacağını ifade etti.
Kültür Bakanı Mervan Demac, “Dr. Ahmed Ba başkanlığındaki Eserler Genel Kurulu’ndan bir ekip, kurulun hukuk müşaviri ve müzeler genel müdürü ile Mısır’ın başkenti Kahire’ye gidecek. Ekip, ABD’li uzmanlarla video konferans aracılığıyla Kahire’deki ABD Büyükelçiliği’nde Yemen eserlerinin kaçakçılığını ve satışını önleme talebini tartışacak” dedi.
ABD’li yetkililerle çalışmalar yürütüldü
Toplantıya ilişkin prosedürlerin umulduğu gibi tamamlandığını belirten Demac, geçtiğimiz aylarda Yemen’in, ABD Dışişleri Bakanlığı ve Yemen’de faaliyet gösteren ABD’li araştırma merkezleri de dâhil birçok ABD’li yetkililerle geniş çaplı çalışmalar yürüttüğüne dikkati çekti.
Demac ayrıca, söz konusu toplantıların New York’ta eserlerin takibiyle ilgilenen güvenlik birimlerini ve başsavcılığı içerdiğini belirtti.
Yemen Kültür Bakanı, tüm bu çabaların Yemen’deki tarihi eserleri korumak ve kaçakçılığı önlemek için Yemen ve ABD arasındaki resmi bir anlaşmayla taçlandırıldığını vurguladı.
Geçtiğimiz Eylül ayı başlarında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) sözleşmesinin 9. maddesinin onaylanması sonrasında Yemen hükümeti, geçtiğimiz Salı günü Yemen eserlerinin ABD pazarlarında tedavülünü önlemek için ABD’ye başvurmuştu.
Husiler Yemen’in tarihini kaçırıyor
Özellikle de birçoğu Husi milisleriyle işbirliği yapan uluslararası ağlar tarafından kaçırılması ve satılması sonrasında Yemen Kültür Bakanlığı ve Yemen’in Washington Büyükelçiliği, Yemen eserlerini korumak için devam eden çabalara öncülük ediyor.
Yemenli yetkililer, İran yanlısı grubu arkeolojik ve miras alanlarını kazmak ve milislerin sahip olduğu alanlardaki eski anıt ve el yazmaları müzesinin koleksiyonlarını yıkmakla suçluyor.
Umman güvenlik yetkilileri, en az bir yıl içerisinde Yemen’den yapılan ve bu ülkeye ait 52 eserin kaçakçılığını engelledi. Umman Sultanlığı’nın bu faaliyeti, Yemen makamları tarafından övgüyle karşılandı.
Yemen Cumhurbaşkanı Abdurabbu Mansur Hadi, Yemen’in UNESCO’daki eski temsilcisi tarafından imzalanan Eski Eserleri Koruma Anlaşması’nı geçtiğimiz Mart ayında onaylamıştı.
Hükümet: Husiler eserleri çalıyor
Yemen hükümeti, Husi milislerin projelerini finanse etmek için birçok eseri çaldığını ve kontrolleri altındaki bölgelerde bulunan tarihi alanları yıktığını belirtti.
Aktivistler ve hükümet kaynakları, meşru yönetime yönelik darbelerinden bu yana İran yanlısı grubun binlerce yıl öncesine ait tarihi eserleri yağmaladığını, kara ve deniz yolu aracılığıyla bu eserleri sattığını vurguladı.
Kültür Bakanı Demac da Şarku’l Avsat’a, Husi milislerin Yemen müzelerinde kayıtlı veya Kültür Bakanlığı’na bağlı Eski Eserler Genel Kurumu’na ait son derece önemli eserlere el koyduğunu belirtirken, dış pazarlara kaçırılıp satılan eserlerin sayısının tespitinin de oldukça zor olduğunu ifade etti.
Yemenli Bakan, hükümetin elinde, Husilerin daha fazla eser satmak için çeşitli operasyonlara devam ettiği yönünde bilgilerin olduğunu söylerken, “Kaçakçılık yapılan eserler, milyonlarca dolar değerinde. Bunlar, milisler için önemli bir finans kaynağı haline geldi” dedi.



ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
TT

ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) çalışanları, 2024’ün ilk aylarında, Gazze’nin kuzeyinde gıda ve tıbbi yardım eksikliğinin kritik boyutlara ulaştığına dair uyarılarını, dönemin ABD Başkanı Joe Biden yönetimindeki üst düzey yetkililere iletti. Şarku'l Avsat'ın Reuters’tan aktardığı habere göre, söz konusu uyarılar kurum içi yazışmalar yoluyla yapıldı.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırılarının ve İsrail’in Gazze’ye kara harekâtının üzerinden üç ay geçtikten sonra hazırlanan iç mesajda, Ocak ve Şubat aylarında iki aşamada bölgeye giden Birleşmiş Milletler çalışanlarının sahada gözlemlediği sarsıcı manzaralar ayrıntılı biçimde yer aldı.

frgtyu7
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Beyt Lahiya’da, hayır mutfağından pişmiş yemek almak için bekleyen Filistinliler, 28 Nisan 2025 (Reuters)

Çalışanlar, yollarda insan uyluk kemiği ve başka kemikler gördüklerini, araçlarda bırakılmış cesetlere rastladıklarını aktardı. Ayrıca özellikle gıda ve temiz içme suyu başta olmak üzere insani ihtiyaçlarda “felaket düzeyinde” bir eksiklik bulunduğunu vurguladılar.

Ancak Reuters’in görüştüğü dört eski yetkili ile incelenen belgelere göre, ABD’nin İsrail Büyükelçisi Jack Lew ve yardımcısı Stephanie Hallett, telgrafların yeterli tarafsızlık içermediği gerekçesiyle ABD hükümeti içinde daha geniş biçimde dağıtılmasını engelledi.

Gazze’deki duruma resmî itiraf meselesi

Altı eski ABD’li yetkili, Şubat 2024’te gönderilen telgrafın, yılın ilk yarısında iletilen ve İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşı nedeniyle sağlık, gıda, hijyen koşullarındaki hızlı bozulmayı ve toplumsal düzenin çöküşünü belgeleyen beş telgraftan biri olduğunu söyledi.

vf
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Cibaliye’de, savaşta yıkılan binaların enkazı arasında yürüyen Filistinliler, 6 Ocak 2026 (Reuters)

Reuters bu telgraflardan birini inceledi. Diğer dört telgrafın da Lew ve Hallett tarafından “tarafsızlık” kaygısıyla engellendiğini, içeriklerini bilen dört eski yetkili doğruladı.

Üç eski ABD’li yetkili, bu telgraflardaki ayrıntıların olağanüstü derecede sarsıcı olduğunu ve yönetim içinde geniş biçimde paylaşılsaydı üst düzey karar alıcıların dikkatini çekeceğini belirtti. Yetkililere göre bu durum, Biden’ın aynı ay yayımladığı ve ABD istihbarat ve silah tedarikini İsrail’in uluslararası hukuka uyumuna bağlayan ulusal güvenlik muhtırasına yönelik denetimi de sıkılaştırabilirdi.

O dönem USAID’de Batı Şeria ve Gazze’den sorumlu bilgi birimi başkan yardımcısı olan Andrew Hall, “Telgraflar insani bilgiyi aktarmanın tek yolu değildi; ancak büyükelçinin Gazze’deki gerçek durumu resmen kabul etmesi anlamına gelirdi” dedi.

ABD’nin Kudüs Büyükelçiliği, bölgedeki diğer büyükelçiliklerden gelenler de dahil olmak üzere Gazze’ye ilişkin telgrafların çoğunun hazırlanması ve dağıtımını denetliyordu. Üst düzey bir eski yetkili, Büyükelçi Lew ve yardımcısı Hallett’in sık sık USAID yönetimine, telgraflardaki bilgilerin zaten medyada geniş biçimde yer aldığını söylediklerini aktardı.

Eski Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile Biden’ın temsilcileri, söz konusu telgrafların hiçbir zaman ABD hükümetinin üst kademelerine ulaşmadığı iddiasına ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

Gazze savaşı, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te düzenlediği ve 1.250’den fazla kişinin öldüğü saldırıların ardından başladı. Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine göre Gazze’de hayatını kaybedenlerin sayısı 71 bini aştı.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl eylülde Beyaz Saray’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun yanında Gazze için barış planını açıklamış olsa da, çatışmalar durmadı. Filistin Sağlık Bakanlığı’na göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana yaklaşık 481 kişi daha öldürüldü.

Biden yönetiminin savaş boyunca İsrail’e verdiği destek, Demokrat Parti içinde derin bir bölünmeye yol açtı ve konu parti adayları açısından hâlâ çözülmüş değil. Reuters/Ipsos’un geçen ağustosta yaptığı ankete göre, Demokratların yüzde 80’inden fazlası İsrail’in Gazze’deki askerî karşılığının aşırı olduğunu ve ABD’nin açlık riskiyle karşı karşıya olan Gazze halkına yardım etmesi gerektiğini düşünüyor.


Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
TT

Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)

Gazze'de Filistinli gruplar içindeki kaynaklar Şarku’l Avsat'a, Hamas ile silah meselesi konusunda "genel istişarelerin" devam ettiğini doğruladı. Bir kaynak, "özellikle Gazze Şeridi'ndeki hükümet operasyonlarının (Gazze İdari Komitesi'ne) devredilmesiyle birlikte, grupların silahları konusunda arabulucularla daha ciddi görüşmelerin önümüzdeki günlerde başlayacağını" ifade etti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas ve diğer grupların silahsızlandırılmasını ateşkesin ikinci aşamasının uygulanması için temel bir koşul olarak görürken, Filistin hareketi silahlarının akıbetini bu konuda "ulusal bir uzlaşmaya" bağlıyor.

Hamas'tan bir kaynak Şarku’l Avsat'a, silahların akıbeti konusunun "kamuoyu istişareleri" aşamasında olduğunu söyledi.

Kaynaklar, "kapsamlı ve kapsayıcı bir ulusal çerçeve" oluşturulmasının gerekliliğini vurguladı. Ayrıca, "Filistinli gruplarla bazı istişarelerin yapıldığını ve bu konuyu ele alacak ciddi görüşmeler sırasında arabuluculara sunulmak üzere bir önerinin hazırlandığını" vurguladılar.


Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
TT

Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)

Suriye'nin Halep şehri, savaş ve depremin tozunu üzerinden atıyor ve özellikle iddialı projelerle tarihi çarşısında yavaş yavaş eski canlılığını ve ruhunu yeniden kazanıyor.

UNESCO tarafından koruma altına alınan bu tarihi çarşı, Bab Antakya'dan Halep Kalesi civarına kadar uzanan onlarca çarşıyı içerir. Memlük, Zengi ve Osmanlı dönemlerine ait hamamlar ve kervansaraylara ev sahipliği yapar; her bir çarşının belirli bir zanaat veya emtia konusunda uzmanlaşmış olmasıyla öne çıkar.

Kültür Bakanlığı ve uluslararası ortaklar, 2018'den bu yana restorasyon projeleri başlattı; bu projeler arasında 40 çarşıdan 13'ünün yeniden açılması ve yüzlerce dükkanın sahiplerine iade edilmesi yer alıyor. Bu çalışmalarda orijinal taşlar ve yetenekli el işçiliği kullanılıyor.

Mimar Fatima Hulendi Şarku’l Avsat'a verdiği demeçte, Halep'in tarihi çarşısının estetiği ve benzersizliği hakkında coşku ve gururla konuşuyor ve "El-Sakatiyye 1" çarşısrının, Bab Antakya'dan Suk el-Zerb'e uzanan düz bir hat üzerinde yer alması nedeniyle Halep'teki eski çarşılar için hayati bir damar olduğunu belirtiyor.