Hamaney-Süleymani arasındaki derin ilişki

Kasım Süleymani ve beraberindekiler için dün düzenlenen resmi cenaze töreninde cenazeleri taşıyan kamyon Tahran'daki İnkılap Meydanı'nda toplanan kalabalığın ortasından geçerken (Tesnim) Cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğulan İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney (AFP)

Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’nin cenazesinin Mahan Havayolları Şirketi’ne ait bir uçakla Tahran Mehrabad Havalimanı’na getirilmesinden birkaç saat sonra düzenlenen resmi cenaze töreni, İran Dini Lideri Ali Hamaney ile Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) Batı Asya'daki yayılma stratejisinin beyni arasındaki ilişkinin derinliğini ortaya koydu.
Süleymani’nin cenaze töreni Hamaney’in Tahran'da katıldığı dokuzuncu cenaze töreni oldu. Hamaney Süleymani'nin cenaze namazını kıldırırken yaptığı duada, “Allah’ım ondan iyilikten başka bir şey görmedik” dedi. Ancak aynı ifade, son yıllarda Hamaney ile aynı fikirde olmayan Haşimi Rafsancani'nin cenaze namazında dile getirilmemişti. Bu da tartışmalara neden oldu.
İran rejiminin bir numarası ve üst düzey yetkilileriyle birlikte DMO komutanları, İran’a bağlı grupların ve milislerin temsilcileri, geçtiğimiz cuma günü ABD’nin Bağdat Uluslararası Havaalanı yakınlarında düzenlediği hava saldırısı sonucu ölen Kudüs Gücü Komutanı Süleymani’nin resmi cenaze töreninde hazır bulundular. Süleymani, İran’ın 40 yıl içinde yaşadığı en önemli askeri kayıp oldu.
İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırma çalışmalarını yürüten ve stratejisinin mimarı olan Süleymani’yi hedef alan saldırının emrini bizzat ABD Başkanı Donald Trump verdi. Buna karşın İran, Süleymani’nin intikamını almaya ant içti. Süleymani’yi hedef alan saldırı, son iki ay içinde İran yanlısı gruplar tarafından Irak’taki ABD noktalarını ve Aralık ayı sonlarında ABD'li bir askeri personelin ölümüne neden olan K1 askeri üssünü hedef alan roketli saldırılara yanıt olarak gerçekleşti.
Kasım Süleymani, Temmuz 2018’de ABD Başkanı Trump ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani arasında karşılıklı tehditlerle yaşanan gerilim sırasında Başkan Trump, ABD güçleri ve bölgedeki ABD çıkarlarına karşı eşi benzeri görülmemiş bir savaş açma sözü vermişti. İki ülkenin liderleri karşılıklı tehditler savururken Ruhani, Trump’ı “Aslan kuyruğuyla oynama, pişman olursun” diyerek uyardı. Ruhani ayrıca “İran'la savaş da tüm savaşların anasıdır” ifadelerini kullandı. Trump buna, “Bir daha asla ama asla ABD'yi tehdit etmeyin. Aksi takdirde tarih boyunca sadece birkaç kişinin yaşadığı gibi bunun acısını çekeceksiniz” diyerek karşılık verdi. Tüm bunların ardından Kasım Süleymani ise Trump’a “Ben ve Kudüs Gücü düşman olarak seninle karşılaşmaya yeteriz” diyerek tartışmalara dahil oldu. Süleymani ayrıca savaşın Trump tarafından başlatılacağını, ancak İran'ın bitireceğini söyledi.
Dün Tahran’da İran resmi kurumlarının seferber edildiği önemli olaylarda tanık olunan sahnelerden biri tekrarlandı. Başkent Tahran’daki Azadi Caddesi ve İnkılap Meydan’ı Süleymani’ye veda etmek için toplanan yüz binlerce İranlı tarafından dolduruldu.
“ABD’yi karanlık günler bekliyor”
Reuters’ın haberine göre cenaze töreninde bir konuşma yapan Süleymani’nin kızı Zeynep Süleymani, babasının ölümüyle ABD’yi ‘karanlık günlerin’ beklediğini söyledi. Zeynep Süleymani, “Ey Trump, babamın şehit olmasıyla her şeyin bittiğini düşünme” dedi.
Tahran’daki kalabalık, 3 yıl önce eski Cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani’ye veda etmek için aynı yerde toplanan kitleleri ve daha sonra cenaze töreninin rejimi kınayan gösterilere dönüşmesini hatırlattı. Haşimi Rafsancani ve Süleymani’nin cenaze törenleri, Humeyni’nin 1989'daki cenazesinden sonra İran’ın en kalabalık cenaze törenleri oldular.
Cenaze törenini ‘eşi benzeri görülmemiş bir manzara’ olarak niteleyen Fransız Haber Ajansı (AFP) haberinde manzarayı, ‘ülkenin 2009 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra tanık olduğu karşıt gösterilerden bu yana halkın kenetlendiğinin somut bir göstergesi’ olarak tarif etti. Son protestolara rağmen siyasi sürece dahil olan tarafların birçoğuna göre Süleymani, ulusal bir kahramandı. Hatta İran'ı yöneten mollaların sadık destekçilerinden olmayanlar dahi onu böyle görüyordu.
Tahran’ın merkezinde toplanan büyük kalabalık Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis ile ABD’nin Bağdat’taki hava saldırısında ölen diğerlerinin tabutlarını taşıyan araç ilerlerken ‘Amerika’ya ölüm, İsrail’e ölüm’ sloganları attılar. Kalabalık arasında bazı kişiler, ABD ve İsrail bayraklarını yaktılar. Kadın, erkek çok sayıda İranlı, Kudüs Gücü Komutanı Süleymani için ağıtlar yakarak intikam çağrısında bulundular.
İran resmi televizyonu, İnkılap Meydanı ve meydana çıkan caddeleri dolduran büyük kalabalığın havadan çekilen görüntülerini yayınlarken hükümet, geçtiğimiz Kasım ayında yaşanan ve şiddet olaylarına tanık olunan protesto gösterilerinden sonra oluşan bu ulusal birlik atmosferinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
DMO’nun istihbarat ve askeri operasyonlarını yürütmekten sorumlu Kudüs Gücü’nün yeni komutanı İsmail Kaani yaptığı açıklamada, “Şehit Süleymani’nin yolunda aynı güçle devam edeceğimize söz veriyoruz. Bizim için tek teselli ABD’yi bölgeden çıkarmak olacaktır” diye konuştu.
“ABD’yi tüm bölgeden silmeliyiz”
DMO Hava- Uzay Kuvvetleri Komutanı Emir Ali Hacızade ise şunları söyledi;
“Bölgedeki tüm ABD üslerini vursak, hatta Trump ve Savunma Bakanı’nı öldürsek, hiç biri Hacı Kasım’ın kanının karşılığı olamaz. ABD’yi tüm bölgeden silmeliyiz.”
Fars Haber Ajansı’nın haberine göre Bender Abbas’ta düzenlenen törende ise Komutan Hamid Serhili, DMO’nun ABD’den intikam almaya hazır olduğunu söyledi. Serhili ayrıca ABD’nin Körfez’deki birliklerinin İran’ın menzilinde olduğunu vurguladı.
Kudüs Gücü Komutanı Süleymani, Lübnan’dan Suriye ve Irak’a uzanan bir etki alanı yaratmak için bölgesel güçlerden oluşan bir vekil ağı kurdu. Süleymani’nin bu çalışmalarındaki müttefikleri arasında ayrıca Yemen ve Filistin’deki bazı gruplar da yer alıyor.
Hamaney, gözyaşlarına boğuldu
Öte yandan İran’ın Dini Lideri Hamaney, Süleymani’nin Tahran'daki cenaze namazını kıldırırken gözyaşlarına boğuldu.
DMO eski komutanı Muhsin Rezai’ye bağlı Tabnak adlı haber sitesi, “Süleymani Tahran’ı sonsuza dek terk etti” ifadelerini kullandı.
Süleymani’nin cenaze töreni Hamaney’in Tahran'da katıldığı dokuzuncu cenaze töreni olurken Hamaney duasında, “Allah’ım ondan iyilikten başka bir şey görmedik” dedi. Ancak aynı ifade, son yıllarda Hamaney ile aynı fikirde olmayan Haşimi Rafsancani'nin cenaze namazında dile getirilmemişti. Bu da tartışmalara neden oldu.
Diğer yandan Tahran’dan sonra yetkililer, Ahvaz, Tahran ve Meşhed’den sonra en büyük vilayet olan Kum’da da Süleymani için cenaze töreni düzenlediler. Bununla birlikte Süleymani, bugün doğum yeri olan ve ülkenin güneydoğusunda bulunan Kirman'da defnedinilcekti. Ancak cenaze töreni sırasında meydana gelen izdihamda en az 35 kişinin hayatını kaybetti. Bu olaydan dolayı defin gerçekleştirilemedi.
Süleymani, Hamaney’den sonra İran’ın iki numarası olarak görülüyordu. Bunun nedeni ise Süleymani’ye verilen geniş yetkilerdi. Birçok kişi, Süleymani’nin yetkilerinin, ABD ile büyük gerginlikler yaşayan ülkedeki herhangi bir siyasi ve askeri yetkilinin sahip olduğu yetkilerin çok ötesinde olduğuna inanıyorlar.
Heniyye,  Süleymani’n cenaze törenine katıldı
Öte yandan Hamas Lideri İsmail Heniyye, 2017'de göreve gelmesinden bu yana ilk kez İran'a giderek Süleymani’nin cenaze törenine katıldı. Heniyye burada yaptığı konuşmada, “Siyonist ve Amerikan projesi karşısında Filistin topraklarındaki direniş projesi asla kırılmayacak, tereddüde düşmeyecek ve zayıflamayacaktır” ifadelerini kullandı.
Cenaze namazı sırasında Hamaney’in hemen arkasında Cumhurbaşkanı Ruhani, Yargı Erki Başkanı Seyyid İbrahim Reisi, DMO Genel Komutanı Hüseyin Selami, Süleymani’nin Yardımcısı, Hizbullah Genel Sekreter Yardımcısı Şeyh Naim Kasım ve Irak'taki Haşd Şabi gruplarından Nuceba Hareketi Genel Sekreteri birlikte saf tuttu.
Hamaney geçtiğimiz Mart ayında Süleymani’yi İran’ın en yüksek askeri madalyası olan ‘Zülfikar Nişanı’ ile ödüllendirmişti. Nisan ayında ABD’nin İran’ın en etkili askeri yapısı olan DMO’yu terör örgütleri listesine eklemesinden 10 gün sonra ise Hamaney, Hüseyin Selami’yi DMO Genel Komutanlığı’na atadı.
Trump yönetiminin İran'ın faaliyetlerini engellemeye yönelik azami baskı stratejisini takiben artan gerilimin ortasında Hamaney, Ekim ayı başlarında DMO liderlerine bölgesel yayılma stratejisini uygulama emri verdi.
Süleymani, Ortadoğu'daki pek çok kişi için tehlikeli bir figürdü. Suriye ve Irak'ta çok uluslu milislere yer açtı ve bölgesel yayılma stratejisinin bir parçası olarak Yemen'e silah gönderdi. ABD için ise Irak'taki Amerikan askerlerinin ölümlerinin ve ABD güçleriyle birlikte Iraklıları hedef alan sayısız saldırının sorumlusuydu.
Associated Press (AP) dün yayınladığı bir haberde Süleymani’yi ‘Hamaney’in sadık bir yardımcısı’ olarak niteledi. AP, Hamaney’in Süleymani ile sık sık bir araya geldiğine ve Süleymani’nin İran devrimini ihraç etme yaklaşımı bağlamında Tahran'ın hedeflerini ülke sınırlarının ötesinde güçlendirdiğine işaret etti.
Öte yandan DMO’ya ait Tesnim Haber Ajansı, Kudüs Gücü’nün Süleymani ile birlikte yardımcısı Hüseyin Pur Caferi’yi de kaybettiğini belirtti. 1967 doğumlu olan Caferi, Kasım Süleymani’nin ‘kara kutusu’ olarak biliniyordu. Süleymani gibi Kirmanlı olan Caferi, yine Süleymani gibi memleketinde defnedilecek.
Süleymani’nin tabutu dün sabah saatlerinde Tahran’a, son yıllarda adı İran askerlerinin ve silahlarının Suriye'ye taşınması ve ölen DMO unsurlarının cenazelerinin geri getirmesiyle duyulan Mahan Havayolu Şirketi’ne ait bir uçakla getirildi.
İran basınında son birkaç gündür yer alan haberlere göre Meclis Başkanı Ali Laricani, Irak’ın en yüksek Şii dini otoritesi olarak kabul edilen Ayetullah Ali es-Sistani’nin Temsilcisi Cevad Şehristani, Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi’nin Caferi’nin Kirman’daki ailesine başsağlığı dilediler.
İran'ın yarı resmi ajansı ISNA’nın haberine göre Caferi’nin ailesiyle görüşen Meclis Başkanı Laricani, burada Caferi’nin ‘devrime büyük hizmetlerde bulunduğunu’ ve ‘büyük bir kayıp’ olduğunu söyledi.
ISNA, Caferi’nin Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah ile bir araya geldikleri toplantıdan bir fotoğrafla haberi sundu.
İran basını, ABD’nin hava saldırısında ölen diğer 3 İranlının ise Süleymani’nin korumaları olduğu bilgisini aktardı.
Diğer yandan Tahran milletvekili Ali Mutahhari, Süleymani’nin ölümünün, Kasım ayı ortalarında yaşanan büyük protesto olaylarının ardından ‘İranlıları bir araya’ getirdiğini söyledi. Reuters haberinde, söz konusu protesto gösterileri sırasında hükümet kaynaklarına göre bin 500 kişinin öldüğünü hatırlattı.
 Bu arada Hükümet Sözcüsü Ali Rebii, İran'ın resmi haber ajansı IRNA tarafından aktarılan açıklamasında, ABD'ye misilleme yapılmamasını isteyenleri ‘samimiyeti şüpheli kişiler’ olarak niteledi. Bu kişilerin ‘stratejik bir hata’ yaptıklarını söyleyen Rebii, “Böyle bir şeyin tekrar etmemesi için kesinlikle ABD’ye uygun bir cevap vereceğiz. İran henüz uygun bir karşılık vermedi” ifadelerini kullandı. Rebii, İran'ın ulusal güvenlik perspektifinin, ABD’ye karşı sessiz kalmasına izin verilmediğini de sözlerine ekledi.
Öte yandan İran’ın Londra Büyükelçisi Hamid Baidi Nejad, İran'ın İngiliz askerlerini öldürmekle tehdit ettiğine dair yayınladığı haber nedeniyle The Times gazetesini protesto etti.
İngiltere merkezli gazete, dün yayınladığı haberde, “İran kesinlikle bir karşılık verecek, ancak bu karşılığı çok dikkatli hesaplaması gerekiyor.  Ekonomik yaptırımların zayıflattığı rejim, ülkedeki gücü gösterecek bir şeyler yapmak isteyecektir. Fakat bu, ABD’yi kesinlikle kaybedeceği askeri bir çatışmaya girmeye kışkırtacak kadar güçlü olmayacaktır” ifadeleri yer aldı.
Gazete ayrıca, İran'ın Süleymani’nin öldürülmesine karşılık vermesi halinde ABD’nin herhangi bir tepki vermeye hazır olduğu konusunda uyardı. İranlıların Washington'ın Tahran'a İsviçreli bir arabulucu aracılığıyla verilecek olan karşılığın orantılı olması gerektiği şeklinde bir mesaj gönderdiğini söylediklerini hatırlatan gazete, bununla birlikte Süleymani’nin öldürülmesinin sonuçlarının Ortadoğu ve dünyada uzun süre hissedileceğinin altını çizdi.