ABD Irak'ta komutayı NATO'ya mı teslim edecek?

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi James Jeffrey (DPA)

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi James Jeffrey, ülkesinin Irak ile ilişkilerinin “tam stratejik çerçevesini” yakın zamanda görüşmeyi umduğunu söyledi.
İran Devrim Muhafızları’nın dış operasyonlar birimi Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ve Haşdi Şabi Komutanı Ebu Mehdi el-Muhendis’in ölümüyle sonuçlanan 3 Ocak'taki ABD hava saldırılarının arından toplanan Irak Parlamentosu, yabancı güçlerin ülkeden çıkarılması yönündeki önergeyi oy çokluğuyla kabul etmişti.
2014’te DEAŞ’la mücadele kapsamında Irak hükümetinin talebi üzerine oluşturulan ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyon, İran’ın Süleymani’nin ölümüne misilleme olarak Irak’ta ABD güçlerine ev sahipliği yapan iki üssü füze saldırılarıyla hedef alması sonrasında DEAŞ’a karşı yürüttüğü askeri operasyonları askıya aldığını duyurdu.
Reuters’a konuşan Jeffrey, “Hükümet (Irak) ile yakın gelecekte oturarak, ilişkilerin tam stratejik çerçevesi üzerinde kapsamlı istişareler yapmak istiyoruz” dedi.
Jeffrey, ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyon güçlerinin güvenliğine ve Irak hükümetiyle müzakerelere odaklanmak için operasyonların halen askıda olduğunu belirtti.
Müzakereler ne zaman başlayacak?
NATO’nun gelecek Irak’ta rol alması önerisini desteklediklerini söyleyen Jeffrey, Irak hükümetiyle müzakerelerin ne zaman başlayacağı sorusuna “Kimse bir şey için acele etmiyor. İlave olarak hangi rolü üstlenebileceğini görmek için NATO süreciyle ilgileniyoruz” dedi. Jeffrey, geçtiğimiz hafta Suriye ve Irak’ta DEAŞ faaliyetlerinin tırmandığına ilişkin bir gözlemleri olmadığını ancak yine de bu faaliyetlerin endişe verici düzeyde olduğunu söyledi.
AFP’ye konuşan Iraklı ve Batılı yetkililer, Irak’ın NATO’ya daha büyük bir rol vermeyi imkân dahilinde gördüğünü ifade etti.
Yerel yetkililerin ve diplomatların aktardığına göre, hızlı bir çekilmenin istikrarı bozabileceğinden endişe eden Iraklı ve Batılı yetkililer, koalisyonun rolünde yapılacak değişiklikleri tartışmaya başladı.
Irak Başbakanı Adil Abdulmehdi'nin Askeri Sözcüsü Tuğgeneral Abdulkerim Halaf, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Koalisyon ülkeleri Fransa, İngiltere, Kanada ile bir dizi senaryo hakkında konuşuyoruz. Önemli olan savaş güçlerinin bulunmaması ve hava sahamızın kullanılmamasıdır” dedi.
Seçenekler Abdulmehdi’ye sunuldu
AFP’ye konuşan iki Batılı yetkili, Abdulmehdi’nin kendilerinden koalisyon için ileriye dönük "bazı seçenekler hazırlamalarını" istediğini ve bu seçeneklerin doğrudan Abdulmehdi’ye sunulduğunu söyledi.
Yetkililerin aktardığına göre söz konusu seçenekler arasında, ya ABD tarafından yönetilmeyen bir koalisyon ya koalisyon faaliyetlerinin sınırlanması yönünde adilane bir müzakere veya ayrı bir misyon olarak NATO'ya Irak'ta daha geniş bir rol verilmesi yer alıyor.
Irak’taki NATO misyonu 2018 yılında Kanada liderliğinde kuruldu. Bu misyonda Irak askerlerini eğiten yaklaşık 500 asker bulunuyor. Ancak misyon, ABD’nin hava saldırısından bu yana Irak’taki görevlerini askıya almış durumda.
Buna karşılık, 2014 yılında kurulan ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyonun, Irak'ta büyük bir bölümü ABD güçlerinden oluşan 8 bin civarında askeri bulunuyor.
Halaf, AFP’ye verdiği demeçte, NATO için daha büyük bir rolün tartışılan birkaç seçenek arasında yer aldığını söyledi.
NATO fikrine destek var mı?
AFP’ye bilgi veren Batılı yetkililerden biri, NATO seçeneğinin prensipte Başbakan Abdulmehdi, ordu ve hatta ABD karşıtı Haşdi Şabi güçlerinin onayını aldığını ifade etti.
Yetkili, bu yöndeki görüşmelerin farklı bir isim altında ve daha küçük bir varlıkla bir çeşit uzlaşmayla sonuçlanmasını beklediğini kaydetti.
Yetkili, “Böylece hem ABD, DEAŞ ile savaşmaya devam edebilecek hem de Iraklılar artık ABD’yi kovduklarını iddia edebilirler” dedi.
Farklı seçeneklerin önümüzdeki Çarşamba günü Amman'da ve gelecek ay NATO savunma bakanları tarafından yapılacak toplantıda Irak ve NATO arasındaki görüşmelerde masaya konması bekleniyor.
Yetkili, “Ancak Avrupalılar, ABD’nin bundan sonra olacaklara onay vermesi gerektiği görüşündeler” ifadesini kullandı.
Abdulmehdi’nin çağrısı yanıtsız kaldı
Irak Başbakanı Abdulmehdi, parlamentonun yabancı güçlerle ilgili kararının ardından ABD’ye çekilme işlemleri için bir heyet göndermesi çağrısında bulunmuş ancak bu çağrı ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından reddedilmişti. ABD Başkanı Donald Trump da daha sonraki açıklamasında, NATO’nun bölgede daha fazla rol alması gerektiğini belirtmişti.
Jeffrey, müzakerelerin “çok erken bir aşamada” olduğunu söylemesine rağmen geçen hafta bir değişim olacağı sinyalini verdi. 23 Ocak’ta gazetecilere yaptığı açıklamasında Jeffrey, “Yani bir noktada, varsayımsal olarak, NATO çatısı altındaki asker sayısı ile uluslararası koalisyon altındaki kuvvetlerin sayısı arasında bir değişim olabilir” dedi.
Irak'taki görev süresi her yıl yenilenen NATO ise daha geniş bir rolün yalnızca eğitimle ilgili olduğunda ısrar ediyor. NATO’dan bir yetkili Irak’ta savaş rolü üstlenmeyle ilgili olarak “öyle bir gündemin olmadığını” söyledi.
AFP’ye konuşan NATO yetkilisi, “Son iki haftadır müttefikler ve NATO ile Irak hükümeti arasında birçok temas var” ifadesini kullandı.
Koalisyon güçleri, Irak'ın DEAŞ’ı 2017 sonlarında yenilgiye uğrattığını ilan etmesinden bu yana örgüt kalıntılarına ve uyuyan hücrelere yönelik hava saldırıları ve gözetleme operasyonlarına odaklandı.
İki ABD’li askeri yetkili, koalisyonun geçtiğimiz yılbaşında ABD güçlerini Irak’tan çekmek için plan yaptığını belirtti. Yetkililer, bu planda DEAŞ’a baskı uygulayabilecek basit bir kıtanın kalmasının öngörüldüğüne dikkat çekti.
Yetkililerden biri, İran’ın ABD’yi hedef almasının ardından bu planın uygulanmasının hızlandırılması için baskıların olduğunu kaydetti.
Irak’ta ABD üslerinin hedef alınması
Ekim ayından bu yana, ABD’nin Bağdat Büyükelçiliği veya ABD güçlerine ev sahipliği yapan Irak üslerine yönelik yaklaşık 20 roket saldırısı düzenlendi. Bu saldırılardan birinde bir ABD'li müteahhit ve bir Iraklı asker hayatını kaybetti.
Saldırıyı üstlenen olmamasına karşı Washington, İran'a destekli grupları suçladı.
Hem NATO hem de Uluslararası Koalisyon bu ayın başlarında operasyonlarını askıya alarak Irak’taki üslerden yüzlerce personelini çekti. Irak’ta yıllardır güvenlik misyonunun devredildiği bu güçlerin çekilmesiyle oluşan boşluğu Iraklı güçler gözetleme operasyonları ve hava saldırıları düzenleyerek doldurdu. ABD’li yetkili, “Bu deneme amaçlı fiili bir küçülme. Sonuçta bunun için çabalıyoruz. Burada olmasaydık nasıl olurdu diye bakıyoruz” dedi.