4 bin 80 kişinin karantinada olduğu Suudi Arabistan'da toplu taşıma ve iç hat uçuşları askıya alındı

Suudi Arabistan Sağlık ve Maliye Bakanları dün ortak bir basın toplantısında bir araya geldi (SPA)
Suudi Arabistan Sağlık ve Maliye Bakanları dün ortak bir basın toplantısında bir araya geldi (SPA)
TT

4 bin 80 kişinin karantinada olduğu Suudi Arabistan'da toplu taşıma ve iç hat uçuşları askıya alındı

Suudi Arabistan Sağlık ve Maliye Bakanları dün ortak bir basın toplantısında bir araya geldi (SPA)
Suudi Arabistan Sağlık ve Maliye Bakanları dün ortak bir basın toplantısında bir araya geldi (SPA)

Yeni tip koronavirüs salgınındaki ilk vakayı Mart ayının ikinci günü kaydeden Suudi Arabistan, dün, 70 yeni vaka ile en yüksek günlük vaka sayısını kaydetti.
Suudi Sağlık Bakanlığı, teşhis edilen yeni vakalardan 11’inin Fas, Hindistan, Ürdün, Filipinler, İngiltere, Birleşmiş Arap Emirlikleri (BAE) ve İsviçre’den geldiğini bildirdi. Söz konusu şahıslar, havaalanından alınarak, konuk evlerinde karantinaya alındı. Yeni teşhis edilen vakalardan birinin ise Riyad’dan olduğu belirtildi.
Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, geri kalan 58 vakadan bazılarının daha önceden tespit edilen vakalarla temas etmekten, bazılarının ise düğün kutlamaları, taziye ve aile buluşmaları gibi sosyal etkinliklere katılmaktan kaynaklandığı ifade edildi.
Bakanlık, 70 vakadan 49’unun Riyad’da, 11 tanesinin Cidde’de, 2’sinin Mekke’de; Medine, Dammam, Zahran, Katîf, Bâha, Tebük, Bişa ve Hafar el-Batın şehirlerinde ise birer vaka olduğuna işaret etti.
Kaydedilen son vakalarla birlikte, Suudi Arabistan’daki Kovid-19 toplam vaka sayısı 344’e yükseldi. Bunlardan 8’i iyileşirken diğerleri izolasyon prosedürlerine göre sağlık kontrolüne tabi tutuluyor. Vakalardan ikisinin durumunun kritik olduğu belirtildi.
Sağlık Bakanlığı, el sıkışmaktan kaçınmak, elleri rutin olarak yıkamak, kalabalık ortamlardan uzak durmak konusunda herkesi kurallara ve yönergelere uymaya çağırdı ve böylece bireyin hem kendini hem de toplumu koruyacağını belirtti. Aynı zamanda, virüsle ilgili sorular veya merak edilen konular hakkında herkesi doğrudan “937 Sağlık İletişim Merkezi” ile temasa geçmeye davet ederek, resmi kaynaklardan bilgi almanın, söylentilere ise aldanmamanın gerekliliğine vurgu yaptı.

İç hat uçuşları ve toplu taşıma askıya alındı
Suudi Arabistan bugün, koronavirüs salgınıyla mücadelede sağlık otoriteleri tarafından tavsiye edilen önlemler bağlamında, 14 gün boyunca iç hat uçuşlarının hava hareketinin askıya alınması, taksi ve toplu taşıma araçlarının ise durdurulması kararını uygulamaya başladı. Hava taşımacılığı kapsamında izin verilen hizmetler için kullanılacak taksiler ise karar dâhilinde değil.
SPA’nın haberine göre, İçişleri Bakanlığı'ndaki resmi bir kaynak dün yaptığı açıklamada, bugün sabah saat 06.00’da başlayan söz konusu kararın tıbbi ve özel uçuşlar gibi insani ve gerekli durumları istisna tuttuğunu belirtti. Kaynak, otobüs yolculuklarının da aynı şekilde 14 gün süreyle askıya alındığını, ancak devlet kurumlarına, kamu veya özel sektöre ait tesislere ve çalışanlarını taşıyan ticari kuruluşlara ait otobüslerin hâriç tutulduğunu açıkladı.
Alınan ihtiyati tedbirler, Ulaştırma Bakanlığı'nın yolcu taşımacılığı uygulamalarının ihlallerini acilen engellemede İçişleri Bakanlığı, İletişim ve Bilgi Teknolojileri Komisyonu ve ilgili diğer yetkililerle koordinasyon kurmasına olanak sağladı. 

Tren hizmetleri de 14 gün süreyle askıya alındı
Tren hizmetlerinin 14 gün süreyle askıya alınması da söz konusu ulaşım kararı dâhilinde. Abkayk ve Hufuf üzerinden geçen Riyad-Dammam hatları, el-Mecma, Kasım ve Hail’den geçen Riyad-Cevf tren hattı ve Harameyn Hızlı Treni seferleri, bu kapsamda askıya alındı. Riyad’daki el-Caf Limanı ile Dammam’daki Kral Abdulaziz Limanı arasındaki yük treni ve Suudi Demiryolları Şirketi’ne (SAR) ait madencilik treni gibi ticari taşıma trenleri ise çalışmaya devam ediyor.
Bununla birlikte, askıya alma kararının sağlık, gıda, telekomünikasyon, enerji ve su gibi hayati sektörlerdeki taşımacılıkları ya da gerekli güvenlik transferlerini içermediği belirtildi.
Suudi Arabistan Sağlık Bakanı Dr. Tevfik bin Muhammed er-Rebia, koronavirüsü önlemek için birçok önlem alan Suudi hükümetinin bu krizi aşmak için sağlık sektörünü cömertçe desteklediğini doğruladı. Rebia, vatandaş ve sakinlerin bu önlemlere uyacaklarını ve evde kalacaklarını umduğunu dile getirdi.
Dr. Rebia, bu küresel salgının ciddi zorluklarının olduğunu, bu yüzden de herhangi bir beklentinin öne sürülemeyeceğini, ancak yine de önlem almaya devam edileceğini belirtti. Ülkesinin bu hususta şeffaf davranarak vakaları dakik bir şekilde açıkladığını ve ayrıntıları bildirdiğini belirten Rebia, aynı zamanda vakaların temasta bulunduğu kişilerin de izlendiğini vurguladı. Bu hususa “sağlık istihbaratı” benzetmesini yapan Rebia, bu şekilde salgının yayılmasının önüne geçildiğini ifade etti.

4 bin 80 kişi karantinada
“Şimdiye kadar keşfedilen bir tedavi veya aşının olduğu doğrulanmamakla birlikte, bu çalışmaların aylar sürmesi beklenmekte” ifadelerini kullanan Rebia, sıtma tedavisinin ve bazı antibiyotiklerin koronavirüsün neden olduğu hastalığın etkilerini azaltmaya yardımcı olduğunu açıkladı. Bakan Rebia, iyi otellere benzeyen konutlar ya da uygun görülen konut komplekslerinin karantina alanları olduğunu, gerekli tüm hizmetlerin buralarda sağlandığını vurguladı. Böylece kişinin sağlık ve güvenliğinin takip edildiği karantina prosedürlerinin gerçekleştirildiğini belirten Rebia, şuan 4 bin 80 kişinin bu alanlarda karantina altında bulunduğunu bildirdi.

16 bin kişiye test yapıldı
Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Dr. Muhammed el-Abdulali, toplamda en az 16 bin kişiye test yapıldığına ve büyük bir çoğunluğunun negatif çıktığına değindi. Aynı zamanda şu ana kadar 250 bin kişinin 937 Sağlık İletişim Merkezi’ne danışıp soru sorduklarını belirtti. Abdulali, vatandaşların, koronavirus belirtileri hakkında bir kişisel değerlendirme hizmeti olan akıllı telefon uygulamasından yararlanabilecekleri tavsiyesini de yeniledi.

İlaç, ecza ürünleri ve tıbbi cihaz ihracatı askıya alındı
Krallığın tüm bölgelerinde bulunan tıbbi malzeme üretimi ulusal fabrikaları teşvik eden komisyon, salgın konusunda zorlukların üstesinden gelmede entegre ve devamlı çalışılması üzerinde duruyor. Zirâ bu fabrikalar, salgının yayılmasını önlemede maske ve dezenfektan gibi malzeme üretmede hız kazanmaya çalışıyor. Ülke vatandaşları ve sakinlerinin ulaşabilmesinin garanti altına alınması için ilaç, ecza ürünleri ve tıbbi cihaz ihracatı ise bu konudaki önlemler kapsamında askıya alınmış durumda.

Kuveyt
24 saat içerisinde, koronavirüse bağlı 11 yeni vaka kaydeden Kuveyt’te toplam vaka sayısı 159’a çıktı. 4 yeni vakanın iyileşmesi sonucu toplamda 22 kişinin iyileştiği kaydedildi. 11 vakadan 10’unun İngiltere, birinin ise İsviçre ile bağlantılı olduğunu belirten Kuveyt Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Abdullah es-Sened, bunlardan 10’unun Kuveyt vatandaşı, birinin ise Lübnan uyruklu bir Kuveyt sakini olduğunu açıkladı. Toplamdaki vakalardan 5’i yoğun bakımdayken üçünün durumunun kritik olduğu bildirildi.

BAE
BAE, Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri vatandaşlarının ülkeye giriş prosedürlerini bugünden itibaren güncellemeye karar verdi. Kararın yürürlüğe girmesinin ardından BAE topraklarına girenlerin 14 gün boyunca ev karantinasına tâbi tutulacağı bildirildi.

Bahreyn
Bahreyn’de iki vakanın iyileştiği açıklandı. Böylece, koronavirüsten kurtulan kişi sayısı 112’ye yükseldi.

Umman
Umman Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Perşembe günü 9 yeni koronavirüs vakasının kaydedildiği, toplam vaka sayısının 48’e çıktığı belirtildi. Bakanlık, yeni kaydedilen 8 vakanın Umman vatandaşı, birinin ise göçmen olduğunu açıkladı. İyileşen kişi sayısı ise 13’e çıktı.

Katar
Katarlı yetkililer, ülkede toplamda 460 vakanın kaydedildiğini bildirdi. Kaydedilen yeni vakaların çoğunun yabancı işçi, ikisinin İngiltere ve İtalya’dan dönen Katar vatandaşı olduğu belirtildi. Hepsi karantina altında bulunan vakalardan 6’sının yoğun bakımda olduğu ifade edildi.



Dünya Ekonomik Forumu, yeni ufuklar arayışında tarihi konumunu değiştirmeyi düşünüyor

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) logosu (Reuters)
Dünya Ekonomik Forumu (WEF) logosu (Reuters)
TT

Dünya Ekonomik Forumu, yeni ufuklar arayışında tarihi konumunu değiştirmeyi düşünüyor

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) logosu (Reuters)
Dünya Ekonomik Forumu (WEF) logosu (Reuters)

Financial Times, Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) üst düzey yöneticilerinin, yıllık ana toplantının geleneksel olarak gerçekleştirildiği İsviçre Alpleri’ndeki Davos’un etkinliği artık karşılayamayacağı endişesiyle yer değiştirme olasılığını incelediğini bildirdi.

Şarku’l Avsat’ın Financial Times’tan aktardığına göre, BlackRock Yönetim Kurulu Başkanı ve WEF’in geçici eş başkanı Larry Fink, zirvenin kalıcı olarak Davos’tan taşınması veya alternatif mekanların dönüşümlü olarak kullanılması seçeneklerini gayri resmi şekilde ele aldı. Görüşülen potansiyel lokasyonlar arasında Detroit ve Dublin de bulunuyor.

Fink, forumun aşırı elitist ve gerçeklikten kopuk olduğu yönündeki geniş çaplı eleştiriler sonrası, organizasyonu yeniden yapılandırmayı hedefliyor. Fink, “Forumun erişilebilirliği, yalnızca siyasi liderler ve iş dünyası yöneticileri ile sınırlı olmamalı” dedi.

Fink, pazartesi günü yayımladığı bir yazıda, “WEF, yeni bir şey yapmaya başlamalı: Modern dünyanın gerçekten inşa edildiği yerlerde bulunmak ve dinlemek. Davos, evet. Ama aynı zamanda Detroit, Dublin ve Jakarta ile Buenos Aires gibi şehirler de düşünülmeli” ifadelerini kullandı.

WEF yönetimi Davos’un, yaklaşık altmış yıldır yıllık toplantılara ev sahipliği yapan operasyonel merkez olarak önemini vurgulamaya devam etse de, içeriden gelen bilgiler, söz konusu mekânın artan lojistik ve stratejik zorluklarla karşı karşıya olduğuna dair farkındalığın da bulunduğunu ortaya koyuyor.

Hafta boyunca etkinliklere katılmak için Davos’a girmeye çalışırken trafik sıkışıklığında 3 buçuk saat bekleyen üst düzey bir yetkili, WEF’in kapasitesini aştığını belirtti.

Toplantının yeriyle ilgili tartışmalar, forumun başlangıçtaki kimliğini aşarak Avrupa yönetim elitleri için bir kulüp olma rolünden çok daha geniş bir yapıya dönüşmesiyle gündeme geliyor. Beş gün süren WEF, düzenli olarak on binlerce katılımcıyı çekiyor; bunlar arasında resmi davetliler, devlet başkanları, iş dünyası ve sivil toplumdan yöneticiler bulunuyor.

Görüşmelere aşina bir kaynak, “Forum artık başarısının kurbanı haline geldi” dedi.

WEF yetkilileri, konaklama yetersizliği, güvenlik maliyetleri ve fiziksel altyapının sınırlılığı gibi sorunların, mevcut dönemde rekor katılımın kaydedildiği göz önüne alındığında ciddi problemler oluşturduğunu kabul ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımının, zirvenin lojistik zorluklarını daha da artırması bekleniyor.

Bir kaynak, “İsviçre hükümeti için WEF’in ülkeyle güçlü ilişkilerini sürdürmesi önemli. Forumun Avrupa’da kalması, birçok üst düzey yetkili için öncelik teşkil ediyor” dedi.

Bu tartışmalar, forumun üst yönetiminde yapılan değişikliklerle de örtüşüyor. Ağustos ayında Larry Fink ve Roche’un Başkan Yardımcısı Andre Hofmann, yönetim kurulunun geçici eş başkanlık görevine getirilmişti.


Suudi Arabistan Ulusal Altyapı Fonu, Davos'ta HUMAIN için milyar dolarlık finansman sağladığını duyurdu

Suudi Arabistan merkezli HUMAIN şirketinin logosu (Şarku’l Avsat)
Suudi Arabistan merkezli HUMAIN şirketinin logosu (Şarku’l Avsat)
TT

Suudi Arabistan Ulusal Altyapı Fonu, Davos'ta HUMAIN için milyar dolarlık finansman sağladığını duyurdu

Suudi Arabistan merkezli HUMAIN şirketinin logosu (Şarku’l Avsat)
Suudi Arabistan merkezli HUMAIN şirketinin logosu (Şarku’l Avsat)

Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu (WEF) kapsamında, Suudi Arabistan Ulusal Altyapı Fonu (Infra), fonun portföyündeki şirketlerden biri olan HUMAIN ile stratejik finansman için 1,2 milyar dolara kadar ulaşabilecek bir çerçeve anlaşması imzaladığını duyurdu. Anlaşma, ülkedeki yapay zekâ ve dijital altyapı projelerinin genişletilmesini desteklemeyi hedefliyor.

Fonun CEO’su İsmail bin Muhammed es-Sellum, Şarku’l Avsat’a verdiği demeçte, bu adımın ‘fonun, hızlı talep gören yeni altyapı varlık sınıflarını destekleme rolünün bir devamı’ olduğunu belirterek, “gelişmiş altyapının, Vizyon 2030 hedeflerinin gerçekleştirilmesinde temel bir şart” olduğunu söyledi.

Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, 12 Mayıs’ta HUMAIN’i yapay zekâ çözümleri ve teknolojilerinin geliştirilmesi ile sektör ekosistemine yatırım yapmak amacıyla kurmuştu.

fde
Suudi Arabistan Ulusal Altyapı Fonu CEO'su İsmail bin Muhammed es-Sellum (Şarku’l Avsat)

HUMAIN tarafından yayımlanan resmî açıklamaya göre anlaşma, şirketin yapay zekâ veri merkezlerini geliştirmek için bağlayıcı olmayan finansman şartlarını belirliyor. Proje kapsamında, ileri düzey grafik işlem birimleri kullanılarak yapay zekâ modellerinin eğitimi ve uygulanmasına hizmet edecek, toplam kapasitesi 250 megavat olan ultra ölçekli veri merkezleri kurulacak ve bu merkezler hem yerel hem bölgesel hem de küresel müşteri ihtiyaçlarını karşılayacak.

Açıklamada, Infra ve HUMAIN’in, yapay zekâ veri merkezlerine yatırım yapacak bir platform oluşturmayı da araştırmayı kabul ettiği belirtildi. Platform, iki tarafın merkezinde yapılandırılacak ve kurumsal yatırımcıların katılımına imkân sağlayacak; bu adım, HUMAIN’in sektördeki stratejisini genişletme hedefini destekleyecek.

HUMAIN CEO’su Tarık Emin’in açıklamasına göre, “İleri düzey hesaplama kapasitesine talep giderek artıyor ve bu anlaşma, şirketi hızlı ve geniş çapta yanıt verebilecek konuma taşıyor.” Emin, amaçlarının, şirketlerin artan karmaşık hesaplama ihtiyaçlarını karşılayabilecek dünya standartlarında yapay zekâ veri merkezleri altyapısı sunmak olduğunu ifade etti.

Finansman açığını kapatmak

Sellum, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, Ulusal Altyapı Fonu’nun rolünü, stratejik etkiye sahip bazı altyapı projelerinin karşılaşabileceği finansman ve yapısal boşlukları doldurmak olarak tanımladı. Bu rol, ticari finansmanın tek başına ihtiyaçları karşılamaya yetmediği aşamalarda öne çıkıyor. Sellum, fonun rolünün projelere doğrudan finansman sağlamakla sınırlı olmadığını, asıl amacının bu projeleri yatırım yapılabilir hale getirmek olduğunu vurguladı. Bu yaklaşım, sürdürülebilirliği güçlendirirken doğrudan devlet finansmanına olan bağımlılığı da azaltıyor.

Altyapı varlıklarının kapsamının genişletilmesi

Sellum, HUMAIN ile yapılan çerçeve anlaşmasını, fonun hızla talep gören yeni altyapı varlık sınıflarını destekleme rolünün bir uzantısı olarak nitelendirdi. Özellikle dijital altyapı ve yapay zekâ veri merkezleri öncelikli alanda yer alıyor.

Sellum’a göre bu tür varlıklar, ‘yüksek ve uzun vadeli sermaye yatırımlarına ihtiyaç duyan, ayrıca genellikle geleneksel finansman koşulları tamamlanmadan önce erken aşamalarda finansman gerektiren’ özellikler taşıyor.

Bu bakış açısıyla, fonun bu aşamadaki müdahalesi, ‘pazar olgunluğunu artırmak, uygun finansal yapıyı belirlemek ve kurumsal yatırımcıların daha geniş ve sürdürülebilir katılımını sağlamak’ amacını taşıyor.

Kapsamlı yaklaşım

Bu adımın yapay zekâ sektörüne özel bir odaklanmayı mı işaret ettiği sorusuna yanıt olarak Sellum, fonun belirli sektörleri hedeflemediğini, aksine altyapı projelerinin ekonomik büyümeyi destekleme ve güçlendirme etkisine odaklandığını söyledi. Sellum, “Bugün yapay zekâ, enerji, su, iletişim ve veri merkezlerini kapsayan birbirine bağlı bir altyapı ekosistemine dayanıyor. Bu projeler sürdürülebilir ekonomik kalkınma hedeflerine ulaşmada ve yatırımları çekmede kritik bir unsur haline geldiğinde, fonun müdahalesi de rolünün doğal bir uzantısı oluyor” dedi.

Esnek finansman çözümleri

Geleneksel ticari finansmanla kıyaslandığında Sellum, fonun sağladığı katma değerin, yatırım yapılan varlığın doğasına uygun bir finansman yapısı sunmak olduğunu vurguladı. Sellum, “Yeni altyapı projelerinde ya da operasyonel ve finansal modellerinde dönüşüm geçiren projelerde, riskler dengesiz veya getiriler uzun vadeli olabilir; bu durum geleneksel ticari finansman şartlarıyla uyumlu değildir. Bu bağlamda fon, özel sektörün katılımını teşvik eden, riskleri hafifleten ve projelerin finansal sürdürülebilirliğini destekleyen esnek finansman çözümleri sunar; hem piyasa dengesini bozmaz hem de ticari finansmanı ikame etmez” dedi.

Yapay zekâ veri merkezleri için yatırım platformu

Sellum, yapay zekâ veri merkezleri için bir yatırım platformu oluşturma çalışmasının, ‘fonun bu tür varlıkları ayrı projeler olarak değil, entegre bir çerçevede ele alma yönelimini yansıttığını’ belirtti. Buna ek olarak, bu yaklaşımın “varlıkları bir araya getirmeyi, standartları tekleştirmeyi ve kurumsal yatırımcılardan uzun vadeli sermaye çekmeyi mümkün kılan, tekrarlanabilir ve ölçeklendirilebilir bir model inşa etmeyi amaçladığını; bu sayede finansmanın verimliliği ve yatırımın sürdürülebilirliği artırılmış olur” dedi.

Finansal sürdürülebilirlik ve özel sektör katılımı

Daha geniş bir çerçevede Sellum bu yaklaşımı Vizyon 2030 hedefleriyle ilişkilendiriyor. Ona göre, “ilerlemiş altyapının geliştirilmesi, dijital altyapı da dahil olmak üzere, bu hedeflerin gerçekleşmesi için temel bir şart.” Bu bağlamda, fonun rolü, bu altyapının finansal olarak sürdürülebilir bir şekilde hızlandırılmasını sağlamak ve özel sektör katılımını güçlendirmek olarak öne çıkıyor.


Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı ve Filistin Başbakanı Gazze'deki gelişmeleri görüştü

Prens Faysal bin Farhan, dün Davos'ta Dr. Muhammed Mustafa ile yaptığı görüşmede (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)
Prens Faysal bin Farhan, dün Davos'ta Dr. Muhammed Mustafa ile yaptığı görüşmede (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)
TT

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı ve Filistin Başbakanı Gazze'deki gelişmeleri görüştü

Prens Faysal bin Farhan, dün Davos'ta Dr. Muhammed Mustafa ile yaptığı görüşmede (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)
Prens Faysal bin Farhan, dün Davos'ta Dr. Muhammed Mustafa ile yaptığı görüşmede (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, Gazze Şeridi'ndeki gelişmeleri ve bunlara yönelik çabaları görüşmek üzere Filistin Başbakanı Muhammed Mustafa ile bir araya geldi.

Görüşme, dün İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nun 2026 Yıllık Toplantısı'nın oturum aralarında gerçekleşti ve ikili ilişkiler gözden geçirilerek, ortak iş birliği alanları ele alındı.

Öte yandan, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı dün Mısırlı mevkidaşı Dr. Bedr Abdulati ile bir araya gelerek bölgedeki son gelişmeleri ve ortak ilgi alanlarına giren bir dizi konuyu görüştü.

asdfe
Prens Faysal bin Ferhan ile Dr. Bedr Abdulati’nin dün Davos'ta gerçekleştirdiği görüşmeden (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)

Prens Faisal bin Ferhan dün ayrıca, Hollanda Dışişleri Bakanı David van Welhole ile iki ülke arasındaki ikili ilişkileri ve bu ilişkileri çeşitli alanlarda güçlendirme ve geliştirme yollarını gözden geçirdi. Ayrıca, en önemli bölgesel ve uluslararası konulardaki son gelişmeleri ve bu konularda yapılan çalışmaları da ele aldılar.