عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Trump, N95 maskesini dezenfekte eden cihazı tanıttı

Trump, N95 maskesini dezenfekte eden cihazı tanıttı
    Washington/İHA
TT
TT

Trump, N95 maskesini dezenfekte eden cihazı tanıttı

Trump, N95 maskesini dezenfekte eden cihazı tanıttı

ABD Başkanı Donald Trump, düzenlediği günlük basın toplantısında doktorlar ve sağlık çalışanlarının N95 maske ihtiyacını karşılamak adına, FDA tarafından onay verilen, N95 koruyucu maskelerinin dezenfekte edilerek yeniden kullanımına olanak tanıyan cihazın tanıtımını yaptı.
Koronavirüs salgını dünya genelinde yayılmaya devam ederken, ABD vaka sayıları bakımından salgının merkez üssü haline geldi. Koronavirüs vaka sayısının 164 bin 253’e yükseldiği ABD’de koronavirüsü çalışma ekibi de çalışmalarını sürdürüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da koronavirüs salgınına ilişkin günlük basın toplantısı düzenleyerek günlük gelişmelere ilişkin değerlendirmede bulundu. ABD genelinde uygulanan koronavirüse yönelik kuralların 30 Nisan’a kadar uzatıldığını hatırlatan ABD Başkanı Trump, önümüzdeki 2 hafta içerisinde ölüm oranlarının artacağını gösteren çalışmalar nedeniyle böyle bir karar alındığını belirtti.
Alınan önlemlere uyarak 1 milyondan fazla Amerikalının hayatının kurtarılabileceğini belirten Trump, “Gelecek elimizde. Yaptığımız seçimler ve fedakarlıklar bu virüsün kaderini belirleyecek” dedi.

1 milyonun üzerinde kişi test edildi
Gelecek 30 günün önemli olduğunu ifade eden Trump, “Virüse karşı zaferden başka seçeneğimiz yok. Önümüzde zorlu 30 gün var, bu 30 gün çok önemli. Bu 30 günün yaşamsal önemi var” dedi. Ülke genelinde 1 milyonun üzerinde kişinin test edildiğini duyuran Trump, “Bu sayı diğer tüm ülkelerin üzerinde” ifadelerini kullandı.
Trump sağlık sektörünün sorunlarına çözüm bulmak için federal hükümet, yerel yönetim ve özel firmaların beraber çalıştığını belirterek Ohio Valisi Mike DeWine’nin kendisine sağlık malzemelerinin dezenfektesi için çalışan bir firmanın FDA’den onay almakta zorlandığını söylemesi üzerine FDA’i aradığını ve bugün firmanın onay aldığını sözlerine ekledi. Başkan Yardımcısı Mike Pence’in hastanelerin tüm yatak, yoğun bakım ve solunum cihazı kapasitelerini listelediğini belirten Trump, gereken yerlere destek verileceğini ifade etti.

11 milyon 600 bin adet N95 maskesi
Federal Acil Durum Yönetim Kurumunun (FEMA) 1.3 milyar doları Federal destek olarak New York’a gönderdiğini ifade eden Trump, Valilere destek verdiklerini söyledi. Hali hazırda gönderilmiş olan 8 bin üzerinde solunum cihazına ek olarak önümüzdeki 48 saat içerisinde binin üzerinde solunum cihazının da ihtiyacı olan eyaletlere gönderileceğini ifade etti. Trump ayrıca ellerinde 10 bin adet daha solunum cihazını sakladıklarını belirterek söz konusu solunum cihazlarının gerektiğinde ihtiyacı olan yerlere gönderileceğini dile getirdi. Sağlık ve Halk Servisleri’nin (HHS) 11 milyon 600 bin adet N95 maskesi ve 26 milyon ameliyat maskesi dağıttığını da iletti. 10’un üzerinde firmanın solunum cihazı ürettiğini ifade eden Trump, ihtiyacın üzerinde olan üretimin İtalya, Fransa gibi ihtiyacı olan ülkeler gönderileceğini duyurdu.

ABD’den İtalya’ya 100 milyon dolar değerinde yardım
ABD Başkanı Trump, 14 bin üzerinde Ulusal Muhafız gücünün aktif göreve çağrıldığını dile getirerek, Ulusal Muhafızların ihtiyaç malzemelerinin dağıtımında eyaletlere yardımcı olduğunu söyledi. Dünyada birçok ülkeden ihtiyaçların 51 ayrı uçuşla geleceğini söyleyen Trump, İtalya’ya en az 100 milyon dolar değerinde sağlık malzemesi gönderildiğini söyledi.

“En sıcak bölgelere büyük cesaretle gidiyorlar
Tıbbi Bakım ve Tıbbi Yardım Merkezi Başkanı Seema Verma, "Görünmez bir düşmana karşı savaşıyoruz ve savaş zamanı ile barış zamanı uygulamaları birbirinden farklı” diyerek birçok kuralın gerekli görülen yerlerde kaldırıldığını duyurdu. Eğer gerekirse hastanelerin sınırları dışında virüslü ile virüssüz hastaları ayırmak için geçici yerler açabileceklerini belirten Verma, “Bu şekilde tıbbi yardım programını da değiştirerek insanların dışarı çıkması yerine insanların evlerine teknisyen göndermesini onayladık” dedi.
Doktorların yapacağı telefon konuşmalarından sağlık personelinin çocuk bakım giderlerine kadar tüm masraflarının ödenmesi kararını aldıklarını belirten Verma, “Sağlık hizmeti veren ve maddi zorluk yaşayanlara ekstra ödeme yapılacak” dedi.
Sağlık çalışanların cesur savaşçılar olduğunu ifade eden Trump ise, “En sıcak bölgelere büyük cesaretle gidiyorlar. Hepsine teşekkür ediyorum” dedi.

"Günde 100 bin örnek test ediyoruz”
Sağlık ve Halk Servisleri (HHS) Bakanı Alex Azar, “ABD’de 1 milyondan fazla kişi test edildi. Günde 100 bin örnek test ediyoruz. Bu konuda yardımcı olan herkese teşekkür ediyorum” dedi. Azar testlerin halka ulaşmasını sağlayan yerel yönetimlere, FEMA’ya ve bu konuda çalışan özel sektör firmalarına da teşekkür etti. Onlar sayesinde virüsü test edebilecekleri 20 ayrı yöntem bulunduğunu söyledi. Azar, ayrıca doktorlar ve sağlık çalışanları tarafından kullanılan maske, kıyafet gibi malzemenin güvenli şekilde dezenfekte edilip tekrar kullanımı sağlayacak yeni sistemleri onayladıklarını da duyurdu.

Trump N95 maskelerini yeniden kullanılmasını sağlayan cihazı tanıttı
Doktor ve sağlık çalışanlarının N95 maskesi ihtiyacına karşın FDA tarafından onay verilen, N95 koruyucu maskelerinin dezenfekte edilerek yeniden kullanımına olanak tanıyan cihazın tanıtımı yapıldı. ABD Başkanı Trump, “Bu maskeleri neden atıyoruz diye sordum. Ve bu cihazların her biri günde 120 bine kadar maskeyi dezenfekte ediyor. Bu sayede her maske 20 defa daha kullanılabiliyor” dedi. Başkan Trump, tanıtılan cihazın Ohio ve New York’ta bulunduğunu ancak Washington eyaletine bağlı Seattle'a ve başkent Washington DC'de de temin edilerek sağlık çalışanlarının hizmetine sunulacağını ifade etti.

5 dakikada sonuç veren test
Testler ile ilgili olarak ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) Başkanı Stephen Hahn’da yeni geliştirilen 5 dakika içinde sonuç veren test ile ilgili bilgi verdi. Testin kişilerin bulunduğu yerde hızlıca uygulanıp sonuç vereceğini söyleyen Hahn, “Bu hasta merkezli bir yaklaşım” dedi. Testin yarından itibaren halka ulaşmaya başlayacağını söyledi.

Ölü sayısı 3 bin 167’ye yükseldi
Johns Hopkins Üniversitesinin paylaştığı son verilere göre, ABD’de toplam koronavirüs vaka sayısı 164 bin 253 olurken hayatını kaybedenler 3 bin 167’ye yükseldi. Koronavirüs salgınından ülkede en fazla etkilenen eyalet olan New York’ta toplam koronavirüs vakası 67 bin 384’e, yükselirken hayatını kaybedenlerin sayısı ise bin 342’ye ulaştı.

ABD’de koronavirüsünden hayatını kaybeden Türkün sayısı 4’e yükseldi
New Jersey eyaletinin Paterson kentinde yaşayan N.Y.’nin koronavirüsü nedeniyle önceki gün Paterson St. Joseph hastanesinde hayatını kaybettiği belirtildi. 63 yaşındaki N.Y.’nin cenazesi New Jersey eyaletinde Müslüman mezarlığında aile yakınlarının katıldığı cenaze namazının ardından toprağa verildi.

ABD ordusunda koronavirüsten ilk ölüm gerçekleşti
ABD ordusunda koronavirüs nedeniyle ilk ölüm meydana geldi. ABD Savunma Bakanı Mark Esper yaptığı açıklamada, New Jersey Ulusal Muhafızları'na bağlı bir askerin koronavirüs nedeniyle hayatını kaybettiğini duyurdu. Esper, “Bugün, Savunma Bakanlığı için çok üzücü bir gün. Koronavirüs nedeniyle ilk askeri personelimizi kaybettik. Bu askeri topluluğumuz için üzücü bir kayıp. Ailesine, arkadaşlarına, meslektaşlarına ve tüm Ulusal Muhafız topluluğuna başsağlığı diliyoruz" dedi.
Pentagondan yapılan açıklamada, ismi belirtilmeyen askerin koronavirüs nedeniyle 21 Mart’tan bu yana hastanede tedavi gördüğü ve pazartesi günü hayatını kaybettiği ifade edildi.
Pentagon, şu ana kadar 652 koronavirüs vakası bildirdi. ABD genelinde koronavirüs vakası 164 bin 253 olarak kayıtlara geçerken 3 bin 167 kişi ise hayatını kaybetti.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Çin ordusu, Tayvan Boğazı'ndan geçen iki ABD gemisini "izliyor"

Panama'da bir ABD Donanması savaş gemisi (Arşiv- AFP)
Panama'da bir ABD Donanması savaş gemisi (Arşiv- AFP)
TT
TT

Çin ordusu, Tayvan Boğazı'ndan geçen iki ABD gemisini "izliyor"

Panama'da bir ABD Donanması savaş gemisi (Arşiv- AFP)
Panama'da bir ABD Donanması savaş gemisi (Arşiv- AFP)

Çin ordusu bugün resmi WeChat hesabından yaptığı açıklamada, ABD'ye ait güdümlü füze destroyeri USS Finn ve okyanus araştırma gemisi USS Mary Sears'ın 16 ve 17 Ocak tarihlerinde Tayvan Boğazı'ndan geçişini izlediğini belirtti.

Çin Halk Kurtuluş Ordusu Doğu Harekat Komutanlığı sözcüsü yaptığı açıklamada, ordunun "ulusal egemenliği ve güvenliği kararlılıkla savunmak için her zaman yüksek alarmda" olduğunu ifade etti.

ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ise Çin ordusunun açıklamasına henüz yorum yapmadı.

DÜNYA

Mısırlı ve yedi çocuk annesi... Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham hakkında ne biliyoruz?

Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, ExCel London'da düzenlenen seçim mitinginde konuşma yapıyor. (Reuters)
Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, ExCel London'da düzenlenen seçim mitinginde konuşma yapıyor. (Reuters)
TT
TT

Mısırlı ve yedi çocuk annesi... Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham hakkında ne biliyoruz?

Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, ExCel London'da düzenlenen seçim mitinginde konuşma yapıyor. (Reuters)
Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, ExCel London'da düzenlenen seçim mitinginde konuşma yapıyor. (Reuters)

Son aylarda Laila Cunningham’ın adı, Birleşik Krallık siyasetinin en karmaşık ve hassas yarışlarından biri olarak görülen Londra Belediye Başkanlığı seçimlerinde öne çıkan isimler arasında yer aldı.

Birleşik Krallık’taki Reform UK Partisi’nin lideri Nigel Farage, Laila Cunningham’ın 2028 yılında başkentte yapılacak Londra Belediye Başkanlığı seçimlerinde partisinin adayı olacağını açıkladı.

Mısır kökenli

Eski bir savcı olan Cunningham, 1960’lı yıllarda Birleşik Krallık’a göç eden Mısırlı bir anne ve babanın çocuğu olarak dünyaya geldi. Cunningham ile Farage, 7 Ocak Çarşamba günü düzenlenen bir basın toplantısında birlikte kamuoyunun karşısına çıktı. Toplantıda, üzerinde ‘Londra reform istiyor’ ifadelerinin yer aldığı pankartlar dikkat çekti.

Basın toplantısında konuşan Farage, Cunningham’ın, mayıs ayında yapılacak ve bir sonraki genel seçimler öncesinde ‘en önemli seçim sınavı’ olarak nitelenen seçimlerde, partinin Londra’daki kampanyasının merkezindeki isim olacağını söyledi.

Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, parti lideri Nigel Farage ile Southwark'taki Glaziers Hall'da düzenlenen basın toplantısında (DPA)Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, parti lideri Nigel Farage ile Southwark'taki Glaziers Hall'da düzenlenen basın toplantısında (DPA)

Cunningham, 2022 yılında Muhafazakâr Parti’den Westminster Belediye Meclisi üyeliğine seçildikten sonra, yedi çocuk annesi olarak geçen yıl haziran ayında Reform UK Partisi’ne katıldı. Cunningham, bu adımını ‘vergileri düşürmek, sınırları kontrol altına almak ve Birleşik Krallık’ın çıkarlarını her şeyin önüne koymak’ amacıyla attığını açıkladı.

Orta sınıf bir sosyal çevreden gelen Laila Cunningham, Güney Londra’da büyüdü. Konut sorunu, hayat pahalılığı ve kamu hizmetlerine ilişkin meselelerin, erken dönem siyasi bilincinin şekillenmesinde etkili olduğunu ifade ediyor.

Cunningham, sosyal bilimler ve kentsel siyaset alanında eğitim aldı. Siyasete girmeden önce, sosyal konut ve kentsel yoksullukla mücadele eden sivil toplum kuruluşlarında uzun yıllar görev yaptı.

Eski savcı... Basketbolu çok seviyor

Cunningham, başkente duyduğu sevgiden söz ederken, Londra Gençlik Oyunları’nda basketbol oynayarak ‘takım ruhunun önemini’ öğrendiğini söyledi. Birleşik Krallık merkezli Independent’a konuşan Cunningham, “Burada kıdemli bir savcı oldum, yedi çocuğumu burada büyütüyorum ve bunlar bu göreve talip olmam için makul nedenler” ifadelerini kullandı.

Cunningham, Reform UK Partisi’ne katıldığını açıkladığı sırada yaptığı bir dizi siyasi içerikli açıklamanın ardından, geçtiğimiz yıl haziran ayında savcılıktaki görevinden ayrılmıştı. Savcı olarak yürüttüğü görevin, tarafsızlığı zedeleyebilecek her türlü siyasi faaliyeti sınırlayan sıkı kurallara tabi olduğu, bunun da kamu görevlileri için geçerli düzenlemelerle uyumlu olduğu belirtildi.

Cunningham’ın açıklamalarının The Standard gazetesinde yayımlanmasının ardından Başsavcılık, istifasının sunulduğunu ve kabul edildiğini duyurdu. Cunningham daha sonra yaptığı açıklamada, bir toplantıya çağrıldığını ve kamu hizmeti etik kurallarını ihlal etmiş olabileceğinin kendisine bildirildiğini söyledi.

Londra için güvenlik planı

Reform UK Partisi’nin Londra Belediye Başkan Adayı Cunningham, kampanyasında suçla mücadeleye odaklanacağını belirtti. Bu kapsamda, İşçi Partisi’nden eski Londra Belediye Başkanı Sir Sadık Han’ın bu alandaki sicilini eleştirdi ve Londralılara ‘farklı bir mesaj’ sunduğunu söyledi. Cunningham, “Şehir için yeni bir lider olacak ve suça karşı kapsamlı bir mücadele başlatacağım” ifadesini kullandı.

Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, Londra'da düzenlenen seçim mitinginde konuşma yapıyor. (EPA)Reform UK Partisi'nin Londra Belediye Başkan Adayı Laila Cunningham, Londra'da düzenlenen seçim mitinginde konuşma yapıyor. (EPA)

Cunningham, “Londra Metropolitan Polisi için bıçaklı saldırılar, uyuşturucu suçları, hırsızlık, mağaza hırsızlığı ve tecavüzle mücadeleye odaklanan net ve üst düzey öncelikler belirleyeceğim” dedi. Ayrıca polise, ‘Londra’daki tecavüz çetelerini hedef alma, takip etme ve yargı önüne çıkarma’ talimatı vereceğini açıkladı.

Suç oranlarının nasıl düşürüleceğine ilişkin bir soruya yanıt veren Cunningham, Suçla Mücadele Planı’nı yeniden şekillendireceğini ve Metropolitan Polisi için ‘ağır suçlarla mücadeleye yönelik yeni talimatlar’ yayımlayacağını söyledi.

Tartışmalı ifadeler

Londra Belediye Başkanlığı’na aday olan Cunningham, peçe ve burkaya ilişkin açıklamalarının hakaret içeren ve kışkırtıcı bulunduğu bir tartışmanın da odağına yerleşti. Cunningham’ın, burka giyen kadınların durdurulup aramaya tabi tutulması çağrısı yapması, çok kültürlü bir toplumda inanç özgürlüğü ve siyasi söylemin sınırları konusunda geniş bir tartışma başlattı.

The Standard gazetesinin podcastine konuşan Cunningham, “Londra’nın bazı bölgelerine gittiğinizde, gerçekten Müslüman bir şehirdeymişsiniz gibi hissedebilirsiniz. Tabelalar farklı dillerde yazılmış, pazarlarda burka satılıyor” ifadelerini kullandı. Cunningham, ‘tek bir sivil kültüre’ ihtiyaç olduğunu savunarak, bunun da ‘Britanyalı olmak’ anlamına geldiğini söyledi.

Birleşik Krallık Müslüman Kadınlar Ağı’nın (Muslim Women’s Network UK – MWNUK) İcra Kurulu Başkanı Shaista Gohir, Cunningham’ın açıklamalarını ‘tehlikeli’ ve ‘ırkçıları kışkırtıcı’ olarak nitelendirdi. Gohir, bu söylemlerin, aralarında peçe takan küçük bir azınlığın da bulunduğu Müslüman kadınların daha fazla dışlanmasına yol açacağını belirtti. Cunningham’ın geçmişine rağmen Müslümanlara ‘buraya ait olmadıkları’ mesajını verdiğini savunan Gohir, bu tür açıklamaların Müslümanlara yönelik kötü muameleyi teşvik ettiğini ve yanlış bilgileri okuyanlar üzerinde olumsuz etki yarattığını ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın Guardian’dan aktardığına göre peçe konusu Reform UK Partisi içinde de hassas bir başlık olarak öne çıkıyor. Temmuz ayında partinin eski başkanı Zia Yusuf, parti Milletvekili Sarah Pochin’in burkanın yasaklanmasını öngören bir sorusunu ‘aptalca’ olarak nitelendirmiş ve bunun parti politikasını yansıtmadığını söylemişti. Yusuf’un cuma günü Cunningham’ın X platformundaki bir röportajını yeniden paylaşması ise partinin tutumuna ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.

DÜNYA

İran'ın başlıca nükleer tesislerinin mevcut durumu nedir?

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan (UAEA) bir müfettiş, Ağustos 2005'te Natanz Nükleer Tesisi’ne güvenlik kameraları kuruyor. (AP)
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan (UAEA) bir müfettiş, Ağustos 2005'te Natanz Nükleer Tesisi’ne güvenlik kameraları kuruyor. (AP)
TT
TT

İran'ın başlıca nükleer tesislerinin mevcut durumu nedir?

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan (UAEA) bir müfettiş, Ağustos 2005'te Natanz Nükleer Tesisi’ne güvenlik kameraları kuruyor. (AP)
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan (UAEA) bir müfettiş, Ağustos 2005'te Natanz Nükleer Tesisi’ne güvenlik kameraları kuruyor. (AP)

ABD’nin İran’a saldırabileceğine yönelik bölgesel endişeler, Başkan Donald Trump’ın Tahran’ın kendisine protestocuların idam edilmeyeceği yönünde güvence verdiğini söylemesinin ardından azaldı. Buna rağmen Beyaz Saray, ‘tüm seçeneklerin masada olduğunu’ bildirdi.

İsrail ve ABD, İran’a yönelik son büyük saldırıları geçtiğimiz haziran ayında gerçekleştirdi. Saldırıların başlıca hedefi, ülkenin ana nükleer tesisleri oldu.

Hangi nükleer tesisler bombalandı?

İran’daki üç uranyum zenginleştirme tesisi bombalandı. Bunlardan ikisi Natanz’da, üçüncüsü ise Fordo’da bir dağın altında bulunuyordu. Ayrıca, nükleer yakıt döngüsüyle bağlantılı tesisleri barındıran geniş bir kompleksin yer aldığı İsfahan da hedef alındı. Diplomatlar, yer altındaki bir bölgede İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun önemli bir bölümünün depolandığını ifade etti.

ABD saldırıları sonrasında Natanz uranyum zenginleştirme tesisindeki kraterleri gösteren uydu görüntüsü (Arşiv – Reuters)ABD saldırıları sonrasında Natanz uranyum zenginleştirme tesisindeki kraterleri gösteren uydu görüntüsü (Arşiv – Reuters)

Ne kadar hasar meydana geldi?

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA), saldırıdan önce Natanz ve Fordo dahil olmak üzere nükleer tesislerde düzenli denetimler yürüttüğü, ancak bombalamaların ardından bu tesislere erişimine izin verilmediği bildirildi.

Kum şehrinin dışındaki Fordo Nükleer Tesisi’nin girişi (Arşiv – IRNA)Kum şehrinin dışındaki Fordo Nükleer Tesisi’nin girişi (Arşiv – IRNA)

UAEA, zarar görmeyen diğer tesislerde denetimler gerçekleştirdi. Ancak bombalanan sahaların mevcut durumuna ilişkin kesin bilgilerin hâlâ bilinmediği belirtildi.

UAEA, kasım ayında yayımlanan İran’a ilişkin üç aylık raporunda, bilinen yedi nükleer tesisin ‘askeri saldırılardan etkilendiğini’, 13 tesisin ise etkilenmediğini açıkladı. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre raporda raporda, hasar gören sahalardaki zararın boyutuna ilişkin ayrıntılara yer verilmedi.  

Bombardımanın ardından UAEA, üç zenginleştirme tesisinden en küçüğü olan ve Natanz’da yer üstünde bulunan Yakıt Zenginleştirme Tesisi’nin tamamen tahrip edildiğini duyurdu.

UAEA, Natanz ve Fordo’da yer altındaki daha büyük tesislerin ise en azından ağır hasar görmüş olabileceğini değerlendirdi.

İran’ın nükleer programının ne ölçüde gerilediği ise tartışma konusu olmaya devam ediyor. Trump, İran’ın nükleer tesislerinin yok edildiğini defalarca dile getirirken, UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi haziran ayında yaptığı açıklamada, İran’ın aylar içinde sınırlı ölçekte uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yeniden başlayabileceğini söyledi.

Haziran 2025'te ABD'nin saldırısına uğramadan önce Natanz Nükleer Tesisi’ndeki uranyum zenginleştirme salonunda bulunan santrifüjler (İran Atom Enerjisi Kurumu)Haziran 2025'te ABD'nin saldırısına uğramadan önce Natanz Nükleer Tesisi’ndeki uranyum zenginleştirme salonunda bulunan santrifüjler (İran Atom Enerjisi Kurumu)

İran'ın zenginleştirilmiş uranyumuna ne oldu?

Zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti ise tam olarak netlik kazanmış değil. Hava saldırılarında bir kısmının imha edildiği değerlendirilirken, İran, bombalanan tesislerine ve zenginleştirilmiş uranyum stokuna ne olduğu konusunda UAEA’ya henüz bir rapor sunmadı. Bunun acil bir konu olduğunu ve bildirimin geciktiğini vurgulayan UAEA, söz konusu durumu ancak İran’ın rapor sunmasının ardından doğrulayabilecek.

Grossi, eylül ayında Reuters’a yaptığı açıklamada, “Genel olarak malzemenin hâlâ mevcut olduğuna dair yaygın bir kanaat var. Ancak elbette bunun doğrulanması gerekiyor. Bir kısmı kaybolmuş olabilir” dedi. Diplomatlar, o tarihten bu yana durumun büyük ölçüde değişmediğini ifade ediyor.

Grossi, “Malzemelerin büyük çaplı bir şekilde taşındığına dair elimizde herhangi bir gösterge yok” diye konuştu.

Tahran'ın 270 kilometre güneyinde bulunan Natanz Nükleer Tesisi (Arşiv – AFP)Tahran'ın 270 kilometre güneyinde bulunan Natanz Nükleer Tesisi (Arşiv – AFP)

İran, saldırılar öncesinde uranyumu yüzde 60 saflık düzeyine kadar zenginleştiriyordu. Bu saflık oranı, nükleer silah yapımı için gerekli olan yaklaşık yüzde 90 seviyesine nispeten kolaylıkla çıkarılabiliyor.

UAEA’nın tahminlerine göre İran, bombardıman başladığında bu düzeyde zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyuma sahipti. UAEA’nın ölçütlerine göre bu miktar, saflık derecesinin daha da artırılması halinde teorik olarak 10 nükleer silah üretmeye yetecek düzeyde. İran’ın ayrıca daha düşük seviyelerde zenginleştirilmiş uranyum stokları da bulunuyor.

UAEA, İran’ın bu malzemeleri nerede depoladığını açıklamıyor. Diplomatlar, İsfahan’daki ana yer altı depolama tesislerinden birinin, yalnızca ona ulaşan tünelin girişinin bombalanması dışında büyük ölçüde zarar görmemiş göründüğünü belirtiyor.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan (UAEA) bir müfettiş, 20 Ocak 2014 tarihinde Natanz Nükleer Tesisi’nde bir denetim gerçekleştiriyor. (Arşiv – AFP)Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan (UAEA) bir müfettiş, 20 Ocak 2014 tarihinde Natanz Nükleer Tesisi’nde bir denetim gerçekleştiriyor. (Arşiv – AFP)

Hangi endişeler devam ediyor?

ABD ve İsrail’in bombardımanı gerekçelendirmek için öne sürdüğü nedenlerden biri, İran’ın nükleer silah üretme kapasitesine tehlikeli biçimde yaklaşmış olmasıydı. Uranyum, silah yapımına elverişli düzeyde zenginleştirildiğinde nükleer bombanın çekirdeğinde kullanılabiliyor. Aynı zamanda, farklı zenginleştirme seviyelerinde nükleer santraller için yakıt olarak da değerlendirilebiliyor.

Batılı güçler, İran’ın uranyumu bu denli yüksek fisyon düzeyinde zenginleştirmesi için makul bir sivil gerekçe bulunmadığını savunuyor. UAEA da bunun ciddi endişe yarattığını belirtiyor. Ajansa göre, nihayetinde nükleer silah üretimine yönelmeden bu seviyede zenginleştirmeye giden başka bir ülke bulunmuyor.

Buna karşın, saldırılardan önce UAEA, İran’da nükleer silah edinmeye yönelik koordineli bir program olduğuna dair güvenilir bir gösterge bulunmadığını açıklamıştı. İran’ın böyle bir yola girmesi halinde nükleer bomba geliştirmesinin ne kadar süreceği ise yoğun tartışma konusuydu.

Tahran, nükleer silah edinme hedefi olduğunu reddediyor. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’na taraf olan İran’ın, nükleer silah geliştirmeye yönelmediği sürece enerji üretimi ve araştırma amaçlarıyla uranyum zenginleştirme hakkı bulunuyor.

İsfahan’da bulunan Natanz uranyum zenginleştirme tesisinin iç görünümü (Reuters)İsfahan’da bulunan Natanz uranyum zenginleştirme tesisinin iç görünümü (Reuters)

İran’ın, uranyumu zenginleştirebilen santrifüjlerden sayısı bilinmeyen bir miktarı, yeri açıklanmayan depolarda muhafaza ettiği belirtiliyor. Zenginleştirilmiş uranyum stokunun mevcut büyüklüğü de şu aşamada netlik kazanmadığı için, İran’ın bu iki unsuru gizlice bir araya getirerek silah yapımında kullanılabilecek düzeyde uranyum üretme riski bulunduğu ifade ediliyor. Bunun, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali anlamına geleceği kaydediliyor.

Mevcut durumda, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun tespitine yönelik arayışın bir süre daha devam etmesinin muhtemel olduğu değerlendiriliyor.