Washington, Tahran'a uygulanan silah ambargosunun uzatılmasıyla ilgili bir karar tasarısını Moskova'yla paylaştı

ABD'nin İran Özel Temsilcisi Brian Hook (Reuters)

ABD'nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Kelly Craft, İran’a uygulanan silah ambargosunu süresiz olarak uzatmak için BM Güvenlik Konseyi'nde (BMGK) oylamaya sunulmasını umduğu bir taslak kararı Rus mevkidaşı Vasily Nebenziya ile paylaştığını açıkladı.
Rusya'nın BM Daimi Temsilcisi Nebenziya geçtiğimiz ay Şarku’l Avsat’ın bir sorusuna verdiği yanıtta, “Moskova, Washington’ın İran’a uygulanan ancak 18 Ekim 2020'de sona erecek olan silah ambargosunu uzatma girişimlerine ve BM'nin İran'a yeniden yaptırımlar uygulaması çabalarına karşı çıkacaktır” ifadelerini kullanmıştı.
İran’a Mart 2007’den bu yana uygulanan silah ambargosu, BMGK’nın 1747 sayılı kararıyla sona erdi ve 2010 yılında 1929 sayılı kararıyla yeniden uygulanmaya başladı. Bu kararlar o tarihlerde oybirliğiyle alındı. İran üzerinde çalışan ABD'li diplomatlar, BMGK’nın 2231 sayılı kararından beş yıl sonra İran’a yönelik silah ithalat ve ihracat yasağının kaldırılmasının ‘büyük bir hata’ olacağını söylüyorlar. ABD Başkanı Donald Trump, iki yıl önce ülkesinin birçok nedenden ötürü bir ‘felaket’ olarak nitelediği İran’la Kapsamlı Ortak Eylem Planı’ndan (nükleer anlaşma - KOEP) tek taraflı olarak çekildiğini duyurdu.
Nükleer anlaşmadaki maddelerden biri, İran hükümetinin Ekim 2020 tarihinden sonra dünyanın her hangi bir yerinden gelişmiş silah sistemleri satın almasına izin veriyor. Ancak ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, ‘BMGK’nın 2231 sayılı kararının ABD'ye bunu önleme yetkisi verdiğine’ inanıyor. Öte yandan Rus şirketleri silah ambargosunun sona ermesiyle İran’la önemli anlaşmalar yapılmasını bekliyor.
ABD’nin BM Özel Temsilcisi Craft, düzenlediği basın toplantısında, taslak kararın Rusya’nın yanı sıra İngiltere, Fransa, Almanya ve Estonya ile de paylaşıldığını, geriye kalan 15 BMGK üyesine de ‘çok yakında’ teslim edilmesini umduğunu belirterek, “Ama biliyorsunuz, büyük bir titizlik ve dikkatle çalışmaya özen gösteriyoruz” dedi.
Öncelikle BM temsilcileri ile görüşmek istediğini belirten Craft, “Herkesin İran’a uygulanan silah ambargosunun Ekim ayında sona ermesine izin vermeyeceğimizi anlamasını sağlamak istiyoruz. 18 Ekim'de Rusya'nın İran'a silah satmasını istiyor muyuz? Çin’in satmasını istiyor muyuz? İran'a herhangi birinin silah sağlamasını veya satmasını istiyor muyuz? Rusya ve Çin'in, İran'ın bölgesel davranışlarına dair oluşan küresel fikir birliğine katılmaları gerektiğinin altını çiziyorum. Bu sadece İran halkıyla değil, tüm Ortadoğu’da yaşayan halklarla da ilgili” şeklinde konuştu.
İran’a uygulanan beş yıllık silah ambargosu, Barack Obama yönetiminin, nükleer anlaşma imzalanır imzalanmaz ambargonun kalkmasını isteyen Rusya ve Çin ile yapılan bir uzlaşı sonunda uygulandı. ABD iki yıl önce tek taraflı olarak çekilmesine rağmen 2015 yılında İran’la BMGK’nın 5 daimî üyesi İngiltere, ABD, Çin, Fransa, Rusya ile Almanya (P5+1) arasında imzalanan nükleer anlaşma ile ‘snapback’ adlı, yaptırımların otomatik olarak yeniden uygulanması mekanizmasını aktifleştirmek amacıyla, İran’ın nükleer anlaşma ihlal etmeye devam ettiği hakkında BMGK’ya bir şikâyette bulunabileceğini düşünüyor. Craft, ABD’nin 2231 sayılı snapback maddesini kullanma hakkını saklı tuttuğunu belirtti. Öte yandan Batılı bazı ülkeler, silah ambargosunun süresinin uzatılması halinde İran'ın Uluslararası Atom Enerji Ajansı (IAEA) müfettişlerinin görevlerini yerine getirmesine izin vermekten vazgeçmesine ve nükleer silah geliştirme programına devam etmesine yol açmasından korkuyorlar.
IAEA’nın yayınladığı son rapora göre İran, zenginleştirilmiş uranyum stoğunu artırarak nükleer programındaki kısıtlamalar karşılığında ekonomik teşvikler vaat eden nükleer anlaşmayı ihlal etmeye devam ediyor.
Buna karşın ABD’nin nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesine yanıt olarak nükleer anlaşmadaki taahhütlerinin bir kısmını terk eden İran, silah ambargosu süresinin uzatılmasının nükleer anlaşmanın sona ermesi anlamına geleceği konusunda uyardı.