Afrika’yı koranavirüs felaketinden kurtaran 3 faktör

WHO’nun Afrika’daki salgınla mücadele direktörü yardımcısı Dr. Richard Mihigo, Şarku’l Avsat’a verdiği röportajda, Afrika’nın koranavirüs ile mücadelesine dair çarpıcı değerlendirmelerde bulundu.

Okulların yeniden açılmasının ardından Cape Town’da öğrencilerin ateşlerini ölçülüyor (Reuters)
Okulların yeniden açılmasının ardından Cape Town’da öğrencilerin ateşlerini ölçülüyor (Reuters)
TT

Afrika’yı koranavirüs felaketinden kurtaran 3 faktör

Okulların yeniden açılmasının ardından Cape Town’da öğrencilerin ateşlerini ölçülüyor (Reuters)
Okulların yeniden açılmasının ardından Cape Town’da öğrencilerin ateşlerini ölçülüyor (Reuters)

Afrika kıtasında Kovid-19 kaynaklı can kayıpları oranlarının düşük olması, dünyanın dikkatini çekti ve soru işaretlerine neden oldu. Bazıları resmi rakamların gerçeği yansıtmadığını öne sürerken, diğerleri ise bunu erkenden sıkı önlemler alınmasına bağladı.
Gerçekten de demografik ve önleyici faktörlerin bir karışımı, kıta ülkelerinin ölümcül koronavirüs salgınını kontrol altına almadaki başarısına katkıda bulundu. Avrupa’da şuana kadar 2 milyon 156 bin 146 vaka, 181 bin 458 can kaybı kaydedilirken Afrika’da ise yalnızca 219 vaka 5 bin 881 ölüm kaydedildi. Diğer yandan, kıtadaki vakalar arttıkça Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tehlike çanlarını çaldı. WHO Afrika Bölge Direktörü Dr. Matshidiso Moeti, yaptığı bir basın açıklamasında “Etkili bir aşıya ulaşana kadar bölgede devamlı bir artış ile birlikte yaşamamız gerekeceğinden korkuyorum. Güney Afrika, Cezayir ve Kamerun'daki gibi bazı ülkelerdeki birtakım sıcak noktaların ele alınması gerekecek. Bu da halk sağlığı ve sosyal izolasyon önlemlerinin çok sıkı bir şekilde uygulanmasını gerektiriyor” ifadelerinde bulundu.
Reuters’ın haberine göre 10 farklı ülkenin Afrika’da salgının başını çektiğini ve kıtadaki toplam vakaların yüzde 75’ini içerdiğini söyleyen Moeti, Güney Afrika’nın ise toplam vakaların dörtte birini oluşturduğuna değindi. Aynı zamanda “Kritik vaka sayısının ve gözlemlenen can kayıplarının yüksek olmadığına inanıyoruz. Afrika'daki en büyük zorluklardan biri, başta teşhis araçları olmak tıbbi malzeme eksikliğidir” dedi. 
Nitekim Afrika, salgın başlarında WHO tarafından uyarıda bulunan olası ‘sağlık felaketini’ kısıtlamayı başardı. Sağlık uzmanları ise ülkeler Mart ayından bu yana uygulanan karantina önlemlerini gevşettikçe vaka ve ölümlerin artmasından korkuyorlar. WHO’nun Afrika’daki salgınla mücadele direktörü yardımcısı Dr. Richard Mihigo, Şarku’l Avsat verdiği röportajda şu ifadeleri kullandı:
“Afrika’daki bazı ülkeler, salgının üçüncü ayında vaka sayılarında yükseliş kaydetmeye devam ediyor. Genel olarak, çoğu ülke salgının zirvesine henüz ulaşmadı. Güney Afrika’daki ülkeler ve Kuzey Afrika’dan Mısır, Cezayir ve Fas, en yüksek vaka sayılarına sahip. Diğer yandan başta Nijerya, Gana, Senegal, Mali ve Burkina Faso olmak üzere Batı Afrika ülkeleri de salgından etkilendi. Gabon, Kamerun ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde artan vakaların olmasına rağmen, Doğu ve Orta Afrika salgından daha az etkilendi.”
WHO’nun kıtadaki salgına dair yüksek alarm seviyesini koruduğunu söyleyen Mihigo, önleyici tedbirleri azaltmanın henüz zamanı gelmediğini söyledi. Aynı zamanda Afrika ülkelerini dünya çapındaki etkisi kanıtlanmış halk sağlığı ve sosyal izolasyon önlemlerini uygulamayı sürdürmeye çağırdı.
Afrika ülkelerinde, salgınının burada daha geniş yaşanacağının olası felaket sonuçlarına ilişkin uluslararası uyarılara rağmen, Avrupa ve Latin Amerika ülkelerine kıyasla yüksek ölüm oranları kaydedilmedi. Dr. Mihigo ise bunun 3 ana faktörden kaynaklandığını söylüyor.
İlki, Afrika ülkelerinin salgının sıçradığı son ülkeler arasında yer alması; nitekim buradaki ilk vakalar Şubat sonu ve Mart ayı başında kaydedilmişti. Bu husus, kıta ülkelerinin dünyanın geri kalanına yayılan salgının doğası hakkında çok şey öğrenmelerine ve mücadele için hazırlık önlemleri almalarına yardımcı oldu. Mihigo ise “Belki de en önemlisi, Afrika’da henüz ilk vakalar kaydedildiğinde özellikle de Avrupa ve Asya ülkelerinden gelen yolcuların kontrol edilmesi hakkında hızlı ve başarılı önlemlerin alınmasıydı. Aynı zamanda vakaların çoğunun yaşandığı başkentlerde sıkı kapanışlar yürütüldü ve şüpheli vakalar izlendi” ifadelerini kullandı.
WHO yetkilisinin söylediğine göre ikinci faktör ise birçok ülkenin yeterli laboratuvar ve test araçlarına sahip olmamasına rağmen muayene yeteneklerini güçlendirmiş olması. Üçüncü faktör ise genç kıtanın demografisinden kaynaklanıyor. Bu hususta Dr. Mihigo, “Kıtadaki ortalama yaşın 20’nin altında olduğunu görüyoruz. Dünyanın özellikle yaşça büyüklerin etkilendiği diğer ülkeleri ile karşılaştırıldığında Afrika’daki Kovid-19’a bağlı can kaybı oranı çok düşüklerde seyrediyor” açıklamalarında bulundu. The Economist gazetesi 2020 istatistiklerine bakıldığında, en az 22 Afrika ülkesindeki nüfusun yüzde 52’si 19 yaşın altında.
Afrika'nın krizi henüz atlatmadığı hakkında uyaran Dr. Mihigo, “mümkün olduğunca fazla insanı inceleme, vakaları izleme ve karantina altına alma, ilgili kişilerle bağlantıları izleme” ihtiyacını vurguladı. Nitekim bu tür hususların salgını kontrol altına almada yardımcı olduğu biliniyor. Öte yandan, birkaç Afrika ülkesi karantina prosedürlerini hafifletmeye başladı. Bunun alınan önlemler nedeniyle ekonominin kötüye gitmesinden kaynaklandığını söyleyen Mihigo ise “Ülkelerin vatandaşların ekonomik ihtiyaçlarını karşılamalarına izin vermek ile önleyici tedbirleri ve sosyal izolasyonu uygulamaya devam etmek arasında denge kurmaları gerekiyor. Bugün kıtanın çeşitli ülkelerindeki vatandaşların koruyucu maske taktıklarını görmek çok güzel” ifadelerini kullandı.
Afrika ülkeleri; vakaların artmasıyla birlikte, zayıf sağlık sistemleri, Ebola gibi bulaşıcı hastalıkların yeniden ortaya çıkması ve vakalar ya da salgına yakalandığından şüphelenilenleri karantina altına almanın zorluklarını yaşıyor. Bu bağlamda Dr. Mihigo ise şöyle söylüyor:
“Ev karantinası nimeti, Afrika ülkelerinin çoğunda mevcut değil. Zirâ aileler tek çatı altında yaşıyor. Ruanda, Uganda, Mauritius ve Botsvana gibi birçok ülke, hükümetler tarafından sağlanan özel karantina merkezlerinde vaka ve şüphelileri izole etmeyi başardı. Bu da salgının kontrol altına alınmasına katkıda bulundu.”
Öte yandan, vaka sayısı arttıkça ve salgın yurtdışından gelenlerden yerel halka sıçramaya devam ettikçe, önemli vakaların karantina altına alınması zor bir hale geliyor. Bu nedenle maske takılması, hijyene dikkat edilmesi ve sterilizasyon önlemleri önem teşkil ediyor. Diğer bir zorluğun belirti göstermeyen vakalar olduğunu söyleyen Mihigo ise “Bu tür vakalar salgını çok daha geniş bir şekilde yayıyor. Zirâ belirti göstermedikleri için aslında birer vaka oldukları anlaşılmıyor” ifadelerine başvurdu. Nitekim bu konudaki çalışmalar, belirti göstermeyen vakaların toplam vakaların yüzde 60 ila 70’ini teşkil ettiğini ortaya çıkarmıştı.



Sahel bölgesinde güvenlik kaosu… Silahlar, silahlı kişiler ve teröristler

Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
TT

Sahel bölgesinde güvenlik kaosu… Silahlar, silahlı kişiler ve teröristler

Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)

Sağir el-Hidri

Sahel ülkelerinde siyasi ve güvenlik alanındaki kaosun giderek derinleştiği bir dönemde, uluslararası raporlar sahada hızla kazanımlar elde eden silahlı grupların silah kaynakları meselesini yeniden gündeme taşıdı.

Çatışmalarda Silahlanma Araştırmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan bir raporda, söz konusu grupların silahlarının yaklaşık yüzde 20’sinin Burkina Faso, Mali, Nijer ve Çad gibi ülkelerin düzenli ordularına ait stoklardan geldiği belirtildi. Askerî kışlaları hedef alan saldırılar nedeniyle bu oranın daha yüksek olabileceği tahmin ediliyor.

Raporda, 2014-2023 yılları arasında ele geçirilen 700 ila 726 silahın analizine yer verildi. Bu silahların büyük bölümünün 1960’lı, 1970’li ve 1980’li yıllarda üretildiği; saldırı tüfekleri, ağır makineli tüfekler, havan topları ve diğer silah türlerini kapsadığı kaydedildi.

Karaborsa

Sahel ülkeleri son yıllarda, Batı’nın nüfuzuna karşı çıkan yönetimlerin iktidara gelmesine yol açan bir dizi askerî darbeye sahne oldu. Bu yönetimler başlangıçta paramiliter Wagner grubu, daha sonra ise doğrudan Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Afrika Kolordusu aracılığıyla Rusya’nın güvenlik ve askerî desteğine başvurdu.

Nijerli güvenlik araştırmacısı Muhammed Evval, “Nijer, Mali, Burkina Faso ve Çad’daki silahlı grupların cephaneliği meselesi artık ulusal güvenlik sorunu haline geldi. Bu gruplar, Sudan, Etiyopya ve Libya gibi ülkelerin bitmek bilmeyen savaşlara sürüklenmesinden bu yana büyük ölçüde genişleyen karaborsadan temin edilen gelişmiş ekipmanlara sahip” değerlendirmesinde bulundu.

Evval yaptığı açıklamada, “Sahel’deki silahlı gruplar, kontrol ettikleri bölgelerde halka vergi ve haraç uygulayarak yeni finansman kaynakları bulmayı başardı. Bu da yeni silahlara kolayca ulaşmalarını sağlıyor. Söz konusu durumun bölge güvenliği açısından yıkıcı sonuçları bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Evval ayrıca, askerî kışlaları hedef alan ve çok sayıda askerî teçhizatın ele geçirildiği saldırılar nedeniyle düzenli orduların silah stoklarının da tehdit altında olduğuna dikkat çekti.

Libya mirası

Nitekim, El Kaide örgütüyle bağlantılı Cemaat Nusret el-İslam ve’l Müslimin (CNIM) grubu, son olarak ülkenin orta kesimindeki Dioura kentinde Mali ordusuna ait bir kışlaya saldırı düzenledi. Saldırıda çok sayıda asker öldürülürken, bazı askerler esir alındı ve büyük miktarda askerî teçhizat ele geçirildi. Grubun saldırılarının son dönemde önemli ölçüde yoğunlaşması, gelişmenin geniş çaplı endişelere yol açmasına neden oldu.

Afrika meseleleri uzmanı siyaset araştırmacısı Ömer Sidi Muhammed Kalika, “Libya’da Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinden bu yana Sahel bölgesi büyük bir silah akışına sahne oldu. Bunun nedeni, çoğunluğu Nijer ve Mali kökenli Tuareglerden oluşan, eski rejime bağlı çok sayıda askerî birliğin bölgeden göç etmesiydi. Resmî verilere göre, bölgede çeşitli türlerde on binlerce silah yayıldı. Ayrıca bölge, uyuşturucu ticareti ve organize suç faaliyetlerinin de merkezlerinden biri olarak silahların yayılmasına katkıda bulunan bir başka kaynak konumunda” değerlendirmesinde bulundu.

Kalika, “Rehinelerin serbest bırakılması karşılığında ödenen fidyelerden elde edilen büyük miktardaki para da silahlanmanın temel kaynaklarından biri. Bunun son örneklerinden biri, Mali’de silahlı bir grup tarafından kaçırılan vatandaşlarından birinin serbest bırakılması için Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) ödediği 10 milyon dolarlık fidyeydi. Ardından bir ABD vatandaşı, iki Rus ve iki Avrupa ülkesi vatandaşı için de fidyeler ödendi” dedi.

Kalika, “Bilgi sahibi kaynaklara göre silahlı gruplar, söz konusu rehine takasları ve serbest bırakmalar karşılığında büyük miktarda para elde etti. Rusya ile Ukrayna arasındaki nüfuz mücadelesinin bölgeye yayılması da bazı grupların silahlandırılmasında başka bir kaynak haline geldi. Nitekim bölge ülkeleri, Rusya ile müttefik olan ordulara karşı savaşan silahlı gruplara silah ve eğitim desteği sağlamakla Kiev’i defalarca suçladığını” belirtti.

Kalika ayrıca, söz konusu grupların düzenli orduların kışlalarına yönelik yoğun saldırıları sonucunda ele geçirdikleri ganimetlerin de silahlanmaları açısından önemli bir kaynak oluşturduğunu ifade etti.

Kalika’ya göre bölge ordularının silah akışını durduramamasının ardında, bölgenin güvenlik açısından kırılgan yapısı, zorlu coğrafi koşulları ve yıllardır silahların kontrolsüz biçimde yayıldığı Libya ile arasındaki geniş sınırlar bulunuyor.  Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre uluslararası güçlerin farklı gündemler doğrultusunda rekabet etmesi de bu ülkelerin silahların yayılmasını önleme çabalarının önüne yeni bir engel çıkarıyor. Bunlara, bazı ülkelerin vatandaşlarının serbest bırakılması karşılığında yüksek miktarda fidye ödemeyi kabul etmesi ile bölgede çetelerin, uyuşturucu ticaretinin ve organize suç faaliyetlerinin yaygınlaşması da ekleniyor.

Kıyasıya rekabet

Bu gelişmeler, Sahel ülkelerinde çatışmaların artması ve merkezî hükümetlerin CNIM ile Azavad Kurtuluş Cephesi gibi gruplarla yeni çatışma süreçlerine girmesi üzerine Birleşmiş Milletler (BM) raporlarının insani durumun daha da kötüleştiği uyarısında bulunduğu bir dönemde yaşanıyor.

Evval, “Sahel bölgesinde kontrolsüz silahlanma sorununu çözmeyi zorlaştıran unsurlardan biri de uluslararası güçlerin bölgede nüfuz sahibi olmak için yürüttüğü yoğun rekabet. Bu süreçte güvenlik sorunları büyük ölçüde göz ardı ediliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Evval, “Son yıllarda Fransa ve Rusya’nın askerî müdahaleleri, deneyimli silahlı gruplarla mücadelede kayda değer sonuçlar vermedi. Bu nedenle krizin daha da derinleşmesi bekleniyor” ifadelerini kullandı.


Afrika’daki anlaşmazlığın bölünme tehdidi yarattığı Frankofoni Zirvesi Kamboçya’da başladı

Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)
Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)
TT

Afrika’daki anlaşmazlığın bölünme tehdidi yarattığı Frankofoni Zirvesi Kamboçya’da başladı

Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)
Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransızca konuşan ülke ve bölgelerin iki yılda bir düzenlediği zirveye katılmak üzere Kamboçya’ya gidiyor. Macron, ülkesinde halkın tepkisine yol açan protestolar ve uluslararası alandaki karmaşık siyasi sorunlarla karşı karşıya kalmışken, Afrika’daki anlaşmazlık da zirvenin gündemine gölge düşürüyor.

Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh, Uluslararası Frankofoni Örgütü’nün (OIF) üç gün sürecek toplantılarına ev sahipliği yapıyor. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bugün başlayan zirve, gelecek pazartesi günü sona erecek.

Macron’un, Fransızca konuşan 90 ülke ve hükümetin üye olduğu örgütün zirve toplantısına katılması ve ikili görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor. Örgütün 53 tam, 5 ortak ve 32 gözlemci ülkesi bulunuyor.

Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh’deki pazarlardan biri (AFP)
Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh’deki pazarlardan biri (AFP)

Kamboçya, 2024 yılında bir önceki zirveye ev sahipliği yapan Fransa’dan dönem başkanlığını devralacak.

Diplomatik açıdan hassas konular, Macron ve zirveye katılan liderler için önemli bir sınav niteliği taşıyor. Özellikle örgütün gelecek dört yıl görev yapacak yeni genel sekreterinin belirleneceği pazartesi günkü oylama, zirvenin en kritik gündem maddelerinden biri olacak.

Genel sekreterlik yarışında, aralarında ciddi anlaşmazlıklar bulunan iki Afrika ülkesinden adaylar öne çıkıyor. Üçüncü dönem için yeniden aday olan Ruandalı Louise Mushikiwabo ile Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin bağımsızlık mücadelesinin efsanevi lideri Patrice Lumumba'nın kızı, 71 yaşındaki Kongolu Juliana Lumumba yarışıyor.

Kinşasa yönetimi, Washington ve Birleşmiş Milletler uzmanları, Ruanda'yı isyancı M23 hareketine destek vermekle suçluyor. Söz konusu hareket, Ruanda sınırındaki, maden kaynakları bakımından zengin doğu Kongo'da kontrol sağlamak için mücadele eden yaklaşık 100 silahlı gruptan biri. Kigali yönetimi ise bu suçlamaları sürekli reddediyor.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Mushikiwabo'nun yeniden seçilmesi hâlinde örgütten ayrılabileceği uyarısında bulundu. Böyle bir gelişmenin Frankofoni açısından ağır darbe olacağı değerlendiriliyor. Zira Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 110 milyonu aşan nüfusuyla dünyanın en fazla Fransızca konuşan nüfusuna sahip ülkesi konumunda. Ülkenin Fransızca konuşan nüfusu, Fransa'nın nüfusundan 40 milyon daha fazla.

Şarku’l Avsat'ın AP’den aktardığına göre krizden çıkış yolu olarak Romanya ve Moritanya'dan iki aday da uzlaşma seçenekleri arasında öne çıkıyor.


Nijer'in batısında silahlı kişiler en az 38 sivili öldürdü

Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)
Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)
TT

Nijer'in batısında silahlı kişiler en az 38 sivili öldürdü

Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)
Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)

Nijer'in batısında, Burkina Faso ve Mali sınırına yakın Tera kenti çevresinde kimliği belirsiz silahlı kişilerin düzenlediği pusuda perşembe günü en az 37 sivil hayatını kaybetti.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre eski bir yerel yetkili, saldırının Tera kentindeki haftalık pazara gitmekte olan Tilem köyü sakinlerini hedef aldığını söyledi. Yerel savunma güçlerinin eşlik ettiği grubun, Tera'ya doğru ilerlediği sırada kimliği belirsiz silahlı kişilerin pususuna düştüğünü belirtti.

Yetkili, “37 kişi olay yerinde hayatını kaybetti. Cuma sabahı ise yaralı bir kişi daha yaşamını yitirdi ve toplam can kaybı 38'e yükseldi” dedi.

Söz konusu kaynak, hayatını kaybedenler arasında 11 yerel savunma gücü mensubu, 7 kadın ve 20 erkeğin bulunduğunu bildirdi.

Tera'da yaşayan bir kişi de saldırıda kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu 37 kişinin öldüğünü belirterek, çok sayıda yaralının Tera'daki hastaneye kaldırıldığını ifade etti.

Nijer, son 10 yılda El Kaide ve DEAŞ bağlantılı grupların düzenlediği kanlı saldırılara sahne oldu. Temmuz 2023'te yönetimi devralan askerî cunta ise ülkedeki şiddet olaylarını kontrol altına almakta başarısız oldu.

Mali ve Burkina Faso sınırında bulunan Tillaberi bölgesi, sık sık kanlı saldırıların hedefi oluyor.

Silahlı Çatışma Konumu ve Olay Verileri Projesi'nin (ACLED) verilerine göre bölge, 2025 yılında Sahel'in en fazla can kaybının yaşandığı bölgesi olurken, saldırılarda en fazla siviller hedef alındı.