Nükleer felaketin ve yangınların ardından Çernobil

Çernobil istasyonu yakınında orman yangınları (AFP arşivi)

Nisan ayında gerçekleşen eşi benzeri görülmemiş yangınların kokusu, Çernobil yasak bölgesini kaplamaya devam ediyor. Ukraynalı bilim adamı Oleksandr Borsuk ise ormandaki çam ağaçlarının “asla yeniden canlanmayacağını” söylüyor.
Bölgenin çoğunu kaplayan doğa rezervi üzerinde çalışan bir uzman olan Borsuk, AFP’ye verdiği demeçte, yangın nedeniyle rezervin yaklaşık dörtte birinin yok olduğunu söylüyor.
Büyük ölçüde terk edilmiş olan bölge, 26 Nisan 1986'da Çernobil Nükleer Santrali’ndeki meydana gelen nükleer patlamada yayılan ve 30 kilometreye kadar uzanan alanı telef eden radyasyon nedeniyle hala kirli durumda.
Bölgede meydana gelen alışılmadık derecedeki kuru havaya ek olarak, Nisan ayında güçlü rüzgarların körüklediği büyük yangınlar patlak vermişti.
Mayıs ayı ortasına kadar devam eden yangınlar, Greenpeace’in verilerine göre, harap olmuş reaktörün üzerindeki koruyucu kubbeye 1,5 kilometre mesafe kala durdu.
Yangın, yüzlerce itfaiyecinin çabalarına rağmen, 42 bin hektarlık orman da dahil olmak üzere 66 bin hektarlık (yasak bölgenin dörtte biri) bir alanı yuttu. Yetkililer, bu haftaya kadar medyanın bölgeye girmesine izin vermedi.
Rezervdeki başka bir uzman olan Denys Vyshnevsky, yangının nükleer patlamanın ardından en büyük felaket olduğunu söylüyor.
Kiev'e göre, yangın radyasyon seviyesini artırmadı; ancak, yüzbinlerce sakinin tahliyesi ve okyanustaki faaliyetlerin durdurulmasına neden olan 1986 felaketinden bu yana gelişen yerel ekosisteme ciddi zararlar verdi.
Bazı ağaçların belki de 90 yaşında olduğu çam ormanlarının yangından yoğun bir şekilde etkilendiğini söyleyen Borsuk, ormanın 700 ila 800 santigrat derece ateşe maruz kaldığını, ağaçların iki veya üç yıl içerisinde yok olacağını söylüyor.
Bitki örtüsü yeniden canlanacaksa çam ağaçlarının yerini huş veya kavak gibi daha dayanıklı ağaçlarının alacağını söyleyen Borsuk, yangının aynı zamanda terkedilmiş 10 köyü yakıp geçtiğini dile getirdi.
Kuşlar, kurt, geyik ve vaşak gibi büyük ve uçan hayvanlar yangından kaçmayı başarırken tavşan gibi bazı küçük memeliler, yılanlar ve diğer sürüngenler ise yok oldu.
Ancak yangınların sona ermesinden bu yana, kuşların ve bazı hayvanların etkilenen bölgeye geri döndüğünü söyleyen Borsuk, “Olumlu gelişmelere de şahit oluyoruz” diyor.
Polis, yangınların, ‘eğlence’ için çimlere ateş açtığını belirten, yasak bölge yakınlarında yaşayan genç bir adamdan kaynaklandığını belirtmişti. Uzmanlar ise kış aylarının eskiye göre daha sıcak geçmesine ve kuru havaya neden olan iklim değişikliğine ışık tutuyor. Yağış seviyesinin de ortalamanın yalnızca yüzde 63’ün üstünde kaldığı, bunun da yangını uzatan koşullara neden olduğu belirtiliyor.
Vyshnevsky, “İklim değişikliği, gelecekte de risk arz etmeye devam edecek. Tüm gözetim, önleme ve acil müdahale sistemini elden geçirmeliyiz” ifadelerini kullanıyor.
Nükleer patlamanın neden olduğu kirliliğin Avrupa’nın yüzde 75’ini etkilediği tahmin ediliyor. Nükleer santral, 2000 yılında kapatılmıştı.
Son yıllarda turistik bir mekana dönüşen alanı her yıl dünyanın dört bir yanından on binlerce kişi ziyaret ediyor.