AfB Nahda Barajı sorununu çözmek için çabalıyor

Etiyopya Nahda Barajı’nın inşaatından bir görüntü (AFP)

Afrika Birliği (AfB), uzlaşı umutlarının azalması ve Mısır ile Etiyopya arasındaki anlaşmazlık çukurunun genişlemesi sonrasında yaklaşık 2 haftadır sürmekte olan Nahda (Rönesans) Barajı müzakerelerinde devam eden engellerin üzerinden gelmeye çalışıyor. Müzakereler Mısır, Sudan ve Etiyopya Su Kaynakları Bakanlarının ve uluslararası gözlemcilerin katılımıyla 13 Temmuz’da da devam etti.
Bakanlar, bugünkü çalışmaların sonunda AfB’nin mevcut başkanı olarak Güney Afrika devletine nihai rapor bir sunacak. AfB; Mısır, Etiyopya ve Sudan liderleri ve Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa’nın geçen Haziran ayının sonunda video konferans aracılığıyla düzenlediği bir zirve yoluyla, 10 yıldır devam eden çatışma hattına dahil oldu.
AfB, askıda kalmış yasal ve teknik sorunları çözmek, iki hafta içinde bir anlaşmaya varmak için bir komite kurulması gerektiğine dikkati çekti. Aynı şekilde konu, Mısır’ın talebi üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne (BMGK) sunuldu. Mısır Su Kaynakları Bakanlığı, yayınladığı bir bildiride, Sudan ve Etiyopya taraflarının, geçen pazar günü düzenledikleri bir toplantı sırasında, teknik ve yasal anlaşmazlık noktaları için bazı alternatifler sunduğunu söyledi. Aynı şekilde Kahire de Addis Abada’nın, Nahda Barajı’na dair mevcut müzakere sürecindeki anlaşmazlık noktalarının çözümünü  erteleme önerisini reddetti.
Etiyopya’nın önerisi, anlaşmazlık noktalarının, anlaşma maddelerinin uygulanmasını takip etmek için anlaşma uyarınca kurulacak teknik komiteye sunulmasını içeriyor. Mısır, bu meselelerinin anlaşmanın ‘teknik sinirini’ temsil ettiğine inanıyor. Mısır, Nil’in 55,5 milyar metreküpe ulan su payının tehlikeye girmesinden korkuyor. Anlaşma, barajın güvenliği, kuraklık ve uzun süreli kuraklık dönemlerinde doldurma kurallarının belirlenmesi de dahil olmak üzere çeşitli hususları kapsıyor.
Addis Abada, Mısır ve Sudan’ın çıkarlarına zarar vermeyi amaçlamadığını, barajın ana hedefinin elektrik sağlanması olduğunu savunuyor. Etiyopya Dışişleri Bakanı Gedu Andargachew, 13 Temmuz’da baraj rezervuarının 8 Temmuz’da fiili olarak doldurulmaya başlatıldığı hususunda medya organlarında dönen haberleri yalanladı.
Etiyopya Dışişleri Bakanı ‘Al-Ain’ kanalına yaptığı açıklamada, hükümetinin böyle bir açıklamada bulunmadığını belirtirken, Nahda Barajı’yla ilgili müzakerelerin hala AfB himayesinde olduğuna dikkati çekti. Medya organları, Nadda Barajı rezervuarının 8 Temmuz’da doldurulmaya başlandığını açıklamıştı.
Mısır’ın eski Su Kaynakları Bakanı Muhammed Nasreddin Allam, AfB’nin Etiyopya’nın konumunu ve su payı taleplerini güçlendirme müzakerelerine Nil Nehri Yukarı Havzası ülkelerini dahil etmek amacıyla konuyu bir ilgili bir komiteye taşıdığını söyledi. Allam, kişisel Facebook hesabı aracılığıyla yaptığı açıklamada, “Etiyopya, Mavi Nil’de başka barajlar inşa etmenin, paylar üzerinde uzlaşı sağlanması sonrasında Mısır ve Sudan’a dolar ile su satmasının ve Sudan’a elektrik ihracatı yapmasının yanı sıra Nil’in Mısır ve Sudan’daki ana kolu olan Mavi Nil’den su payı istiyor” ifadelerine yer verdi.
Muhammed Nasreddin Allam, Mavi Nil sularına dokunulmasını engelleyen, 1902 tarihli anlaşmanın varlığı nedeniyle Etiyopya’nın Mısır ve Sudan ile müzakereler yoluyla bir su payı elde edemeyeceğini ifade etti. Bu husustaki tek yolun ise, havza ülkelerinin eski anlaşmaların iptalini ve Nil sularını komşu ülkelere yeniden dağıtmak için Entebbe Anlaşması’nın kabulünü gerektirdiği belirtildi.
Allam, Mısır’a da ‘AfB çatışı altında daha fazla müzakere edilmesini reddetme, inşaatı durdurulmuşken uluslararası tahkime gidilmesini talep etme, nihai bir anlaşmaya varılana kadar barajı doldurmaya başlamama ve BMGK’nın sorumluluklarını yeniden üstlenmesini isteme’ çağrısında bulundu.