Libya’nın başkenti Trablus, pazar günü öğle saatlerinde başlayan halk gösterilerinin ve protestoların ardından gerginlik ve kaos dolu bir gece geçirdi. Bu durum, pazartesi günü sabahın ilk saatlerine kadar sürdü. Protestocular, yolsuzluğu ve kötü hayat şartlarını kınarken askeri üniforma giyen kişilerce gerçek mermiler dağıtıldı. Gösteriler bastırılmadan önce ise şehrin suyu ve elektriği kesildi.
Büyük çoğunluğu gençlerden oluşan binlerce gösterici, başkent Trablus'un merkezindeki Şehitler Meydanı'na doğru yürüyüşe geçmeden önce Ulusal Mutabakat Hükümeti'nin (UMH) merkez binası önünde toplandı. Sayıları sürekli artan göstericiler yüksek emtia fiyatları, akaryakıt sıkıntısı ve likidite eksikliği nedeniyle duydukları öfkeyi dile getirdiler. Göstericiler ayrıca profesyonel bir ordu ve güvenlik teşkilatı kurulmasını, ülkede yolsuzluğun artmasından sorumlu olanların görevden alınmalarının ve hesap vermelerinin sağlanmasını talep ettiler.
Aralarında yaşlıların da olduğu göstericiler Suriyeli paralı askerlere atıfta bulunarak, ‘onlar gibi dolar istiyoruz’ sloganları attılar. Göstericiler başkentin merkezine doğru yürüyüşe geçtiklerinde birden askeri üniformalı kişiler göstericilerin yakınlarında belirdiler ve gerçek mermiyle ateş açarak protestocuları dağıttılar. Bu sırada bir sivil öldürülürken bazı göstericiler de gözaltına alındı.
Protestocular, 2015 yılı sonlarında Fas'ın Suheyrat tatil beldesinde imzalanan barış anlaşmasının ardından kurulan UMH’ye karşı ‘halk rejimi devirmek istiyor’ sloganları attılar. Bununla birlikte bazı protestocular herhangi bir Libyalı tarafı desteklemediklerini göstermek için beyaz bayraklar taşıdılar. Yine bazı protestocuların ellerinde UMH Başkanı Fayez es-Sarrac, Libya Ulusal Ordusu (LUO) Komutanı Mareşal Halife Hafter ve Libya'nın doğusunu yöneten Tobruk Temsilciler Meclisi (TM) Başkanı Akile Salih’in resimleri üzerine kırmızı renkte çarpı işareti olan pankartlar görüldü.
Göstericiler arasındaki yaşlı bir kadın ağlamaklı bir ses tonuyla, “Libya... Libya... Ey çocuk Libya ne Hafter ne de Serrac’tır” derken arkasındaki gençler de onun söylediklerini tekrarladı. Yerel kanalların fotoğrafçıları ve kameralarının önünde “Gençlerimiz karada savaşırken öldü, denizde kaçarken boğuldu. Paramızı dış güçler ve onlarla birlikte gelen Suriyeliler aldı” sloganları atıldı.
Diğer yandan UMH’nin İçişleri Bakanlığı'nın açıklamasına göre başkentin ve çevresindeki şehirlerin bazı bölgelerinde, özellikle Asbi’a kentinde dün erken saatlere kadar bir vur-kaç durumu hüküm sürdü. Yetkililer, el-Gararat Köprüsü altındaki bir otoyolu kapatmak zorunda kaldılar. Diğer yandan görgü tanıklarının ifadelerine göre polis ve güvenlik güçlerinin ‘herhangi bir güvenlik sorunu veya sabotaj eylemi yaşanmaması için’ orada bulunsalar da göstericileri havaya ateş açarak dağıttılar.
Birleşmiş Milletler (BM) Libya Destek Misyonu (UNSMIL), Asbi’a kentinde ve çevresinde devam eden gelişmelerden duyduğu endişeyi dile getirdi. Bir sivilin öldürüldüğü ve bir dizi keyfi tutuklama ve gözaltı raporlarının yer aldığı son gelişmelerle birlikte giriş çıkışların kapatıldığı şehrin sakinleri üzerinde baskı söz konusu. Bununla birlikte BM, UMH’ye ‘güvenlik personelinin aşırı güç kullanımına ilişkin acil ve kapsamlı bir soruşturma yapılması, gerekli yasal prosedürlere saygı duyulması ve keyfi olarak gözaltına alınan kişilerin derhal serbest bırakılması’ çağrısında bulundu.
Bu arada, Hafter liderliğindeki LUO güçleri ile UMH’ye bağlı güçler arasında, stratejik öneme sahip Sirte çevresinde yeni çatışmaların yaşanması beklentisi halen sürüyor. LUO'ya bağlı el-Kerame Operasyon Odası'nın medya merkezinden dün yapılan açıklamada, Ebu Kureyn bölgesi ve çevresinde Sirte'ye yönelik askeri bir harekat hazırlığı için ülkenin batı kıyılarında UMH’ye bağlı unsular arasında ve Türk savaş gemilerinde bir hareketlilik gözlemlendiği öne sürüldü. Açıklamada ayrıca “Serrac ateşkesi gerçekten istiyor mu?” diye soruldu.
LUO Sözcüsü’nün Sirte’deki LUO güçlerinin hedef almak üzere askeri takviyelerin yapıldığına dair açıklamasından birkaç saat sonra LUO Askeri Bilgi Bölümü’nden yapılan açıklamada ise LUO güçlerinin ‘her zaman vatanı, halkı ve ülkenin zenginliklerini savunmaya tam olarak hazır’ olduğu vurgulandı.
Güvenilir kaynaklar, Sirte’de çatışmanın patlak vermesini önlemek için son saatlerde çatışmanın iki tarafı ile yoğun bölgesel ve uluslararası temasların gerçekleştiğini bildirirken Fransa Dışişleri Bakanlığı’ndan dün yaptığı açıklamada, “Libya'da askeri çözüme yer yok” ifadeleri yer aldı. Açıklamada BM himayesinde ve Libyalıların üzerinde uzlaştığı kriterler temelinde seçimlerin düzenlenmesinin önünü açmak için yeniden siyasi sürece dönülmesi çağrısı yapıldı.
ABD'nin Libya Büyükelçisi Richard Norland, son iki gündür yaptığı telefon görüşmeleriyle Libya krizi hattına girdi. Büyükelçilik tarafından yayınlanan açıklamada Norland’ın söz konusu telefon görümlerinde UMH Başkanı Serrac ve TM Başkanı Salih tarafından yapılan ateşkes açıklamasının ‘çok olumlu bir gelişme olduğunu söylediği’ vurgulandı. Ayrıca Büyükelçi’nin UNSMIL’in ev sahipliği yaptığı 5 + 5 komitesinin bir an önce ateşkesin detaylarına, gerilimi azaltma sürecinin yanı sıra tüm yabancı ve paralı askerlerin Libya'dan çıkış sürecini başlatacak etkili bir askerden arındırılmış çözüme ulaşılması konusuna odaklanması gerektiği konusunda Serrac ile hemfikir olduklarının altı çizildi.
Bununla birlikte Büyükelçi Norland’ın Libya Ulusal Petrol Kurumu (NOC) Başkanı Mustafa Sanallah ile yaptığı bir başka görüşmede, ABD'nin Libyalı taraflar arasındaki kaynakların dağılımı ile ilgili müzakereler süresince şeffaf bir mekanizma çerçevesinde petrol üretiminin derhal yeniden başlatılmasına izin verecek düzenlemelerin yapılmasını desteğini belirtti.
ABD’nin özellikle yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının giderek yayılması ve yaşanan elektrik sıkıntıları ile ilgili endişelerini aktaran Norland, ülkenin dört bir yanında vatandaşların barışçıl protestolara katılma hakkını desteklediklerini de dile getirdi.
Bir diğer gelişmede de UMH’ye bağlı olan NOC, ‘mevcut seviyelerde doğal gaz üretimine devam edebilmek ve yükü artırmamak için yeterli depolama kapasitesi sağlamak’ amacıyla Brega Limanı’na 30 bin ton gaz kondensatı sevk edecek bir geminin Brega Limanı’na geldiğini duyurdu. Ancak bunun sorunu tamamen sona erdiremeyeceğini belirten NOC Başkanı, kurumun işini yapabilmesi ve yurtiçi yakıt tüketimi ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için petrol tesislerinin yasalara aykırı olarak kapatılmasına bir son verilmesi çağrısını yeniledi.
