Koronavirüsün bulaşma yolları hava durumuna göre değişiyor

Londra’daki Oxford Caddesi'nde dün alışveriş yaparken koronavirüsten korunmak için maske takan iki vatandaş. (AFP)

Kış mevsimi yaklaşırken, Kovid-19 salgınının ikinci dalgasının yaşanması ihtimalini de beraberinde getiriyor. Bu mevsimde, gribe neden olan virüslerin ortaya çıkması ve soğukların da gelmesiyle birlikte yağışlı havalarda pencerelerin kapatılması, önümüzdeki ayların önemli sağlık sorunlarını da beraberinde getireceği anlamına geliyor.  
ABD’den Kaliforniya Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, insanların yeni tip koronavirüsün (Kovid-19) mevsimlerin değişmesiyle nasıl yayıldığını daha iyi anlamalarını sağlayarak bu duruma karşı hazırlıklı olmaları için yeni bir çalışma yürüttü. Üniversite’nin, Nanoliter dergisinin son sayısında yayınlanan yeni çalışması, koronavirüsün bulaşma kabiliyeti veya bir konaktan diğerine nasıl geçmeyi başardığına dair olağanüstü başarısının sırrını inceliyor. Söz konusu çalışmanın sonucunda, virüsün mevcut durumda çevresel şartlara göre değiştiği ortaya çıktı.
Çalışmanın baş yazarlarından Makina Mühendisi Bölümü’nden Yrd. Doç. Dr. Yingchao Yang, Kaliforniya Üniversitesi’nin internet sitesinde birkaç gün önce yayınlanan raporda şunları kaydetti:
"Nisan ayının başlarında, birçok insan Kovid-19’un yaz mevsiminde sıcak havayla birlikte kaybolup kaybolmayacağını merak ediyordu. Çevre koşullarının virüse etkisi hakkında bu şekilde düşünüyorduk. Çünkü virüslerle ilgili önceki deneyimlerimizden elde ettiğimiz bilgiler bu şekildeydi.”
Bazılarının beklediğinin aksine koronavirüs yaz aylarında ortadan kaybolmadı ve vakalar artmaya devam etti. Kovid-19’un grip gibi diğer virüslerin başarısız olduğu koşullar altında nasıl devam etmeyi başardığını anlamak için Yingchao Yang ve meslektaşları, örnek kapalı alanlarda sıcak ve kurudan soğuk ve neme kadar farklı sıcaklıklar ve bağıl neme dayalı ortam tasarladılar. Bu ortamlarda virüs konuşma yoluyla, normal nefes alıp vermeyle yayılırken, ortamdaki kişiler bir mendile veya sadece dirseklerine hapşırıyor veya öksürüyordu. Araştırmacılar aynı zamanda, yüksek derecede bulaşıcı mikroptan, özellikle de konakçı dışında ne kadar süre bulaşıcı kaldığına dair gözlemlerde bulundular.
Yingchao Yang, yaptıkları çalışmayla ilgili açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Çalışmadaki çoğu durumda, solunum damlacıklarının ABD Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) tarafından önerilen 6 fitlik sosyal mesafeden daha uzun mesafelere gidebildiğini kaydettik. Ayrıca bu etkinin daha soğuk ve daha nemli ortamlarda, özellikle taze eti korumak için sıcaklığın düşük ve nemin yüksek olduğu buzdolabı ve soğutucu gibi yerlerde yere düşmeden önce 6 metre (19,7 fit) kadar daha uzak mesafelere hareket edebildiğini gözlemledik. Aynı zamanda, virüsün özellikle düşük sıcaklıklarda stabil kaldığını ve çeşitli ortamlarda birkaç dakikadan bir güne kadar bulaşıcılığını koruduğunu tespit ettik. Bu da, bazı et işleme tesislerinden bildirilen yüksek vakaların bir açıklaması olabilir.”
Buna karşılık, araştırmada havanın sıcak ve kuru olduğu yerlerde solunum damlacıkları daha kolay buharlaşıyor. Ancak geride bıraktıkları küçük virüs parçaları konuşma, öksürme, hapşırma ve nefes alma yoluyla elimine edilen diğer virüs parçacıklarına katılıyor.
Akademik çalışmanın yazarlarından Li Zhao, "Bunlar, genellikle 10 mikrondan daha küçük parçacıklardır ve havada saatlerce asılı kalabilirler. Böylece insanlar bu parçacıkları sadece nefes alarak bile vücuduna alırlar" ifadesini kullandı. Li Zhao açıklamasını şu sözlerle sürdürdü:
“Dolayısıyla yazın aerosol iletimi damlacıklarla temasa göre daha önemli olabilirken, kışın damlacık teması daha tehlikeli olabilir ve bu, çevresel koşullara bağlı olarak insanların hastalık bulaşmasını önlemek için farklı uyarlanabilir önlemler almaları gerekebileceği anlamına gelir. Bu örneğin, oda serin ve nemli ise daha fazla sosyal mesafe veya sıcak ve kuru dönemlerde daha ince maskeler ve hava filtreleri anlamına gelebilir."
Mısır Asyut Üniversitesi İmmünoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Halid Salim, virüsün yaz aylarında nasıl bulaştığına dair bir çerçeve sunması açısından söz konusu çalışmayı takdir ettiğini ifade etti. Araştırmacılar koronavirüsün yaz mevsimine girmeden önce gerilemesini bekliyordu. Bu nedenle araştırmanın bulguları çoğu araştırmacıyı şaşırttı. 
Dr. Salim, söz konusu çalışmanın, koronavirüs yayılma oranlarını minimumda tutmak için karar vericilerin kılavuzlar belirlemesinde ve genel olarak halk için faydalı olabileceğini belirtti.