Suudi Arabistan'da bir Komünist: Kızıl Paşa Hakimov

Hicaz’da ardından da Suudi Arabistan Krallığı’ndaki Sovyet diplomatik temsilciliğinin ilk başkanı Karim Hakimov (Wikipedia)
Hicaz’da ardından da Suudi Arabistan Krallığı’ndaki Sovyet diplomatik temsilciliğinin ilk başkanı Karim Hakimov (Wikipedia)
TT

Suudi Arabistan'da bir Komünist: Kızıl Paşa Hakimov

Hicaz’da ardından da Suudi Arabistan Krallığı’ndaki Sovyet diplomatik temsilciliğinin ilk başkanı Karim Hakimov (Wikipedia)
Hicaz’da ardından da Suudi Arabistan Krallığı’ndaki Sovyet diplomatik temsilciliğinin ilk başkanı Karim Hakimov (Wikipedia)

Sami İmara
“Bir Yaşam Öyküsü: Karim Hakimov” yalnızca içeriği ve yayınlanma zamanlaması nedeniyle değil, aynı zamanda yazar ile kitabın olaylarının etrafında döndüğü karakter arasındaki vizyon ve kaderlerin yakınlığı nedeniyle de çok önemli bir kitap.
Akademisyen Vitaly Naumkin, kitabın okuyucularına hitaben yaptığı konuşmada, “İki karakteri birbirine bağlayan birçok şey var. Birincisi 2010-2017 yılları arasında Rusya Federasyonu'nun Suudi Arabistan Krallığı Büyükelçisi olarak görev yapan yazar Oleg Ozerov, ikinci ana figür ise, 1924-1928 ve ardından 1936-1937 dönemlerinde Hicaz'daki Sovyet diplomatik misyonunun, ardından SSCB’nin Suudi Arabistan Krallığı'ndaki ilk Temsilcisi olan Karim Hakimov'dur” ifadelerini kullandı.
Kitapla ilgili olarak Rusya'nın başkentindeki siyasi ve diplomatik çevreler tarafından Rusya Dışişleri Bakanlığı Diplomasi Akademisi tarafından özel bir toplantı düzenlendi.
Eski Rusya Dışişleri Bakanı Yardımcısı ve Akademi’nin mevcut Başkanı Alexander Yakovenko, kutlama toplantısında kısa fakat özlü bir açılış konuşması yaptı. Yakovenko, konuşmasında şu ifadelere yer verdi: “Böyle kitaplar sadece Rus literatürünü zenginleştirmekle kalmaz; aksine, genç diplomatlar ve diplomatik çalışmanın sanatını anlamak isteyen herkes için yol gösterici bir kaynak olmaya daha yakın görünüyor”.
Yakovenko, konuşmasında ayrıca Suudi Arabistan'da yedi yıldan fazla zaman geçiren önde gelen Rus diplomatlardan biri olan Büyükelçi Oleg Ozerov'un, 1990 yılında iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden başlamasının ardından, Riyad'daki Sovyetler Birliği'nin ilk büyükelçisi olan meslektaşı Gennady Tarasov’dan aktardıkları üzerinde durdu. Tarasov, Prof. Dr. Vitaly Naumkin ve Büyükelçi Oleg Ozerov'un Suudi Arabistan hakkındaki kitaplarına atıfta bulunarak, “Bundan önce böyle bir literatür ortaya çıksaydı, Rus büyükelçilerinin strateji ve faaliyetleri daha kaliteli olurdu” ifadelerini kullanmıştı.
Bu bağlamda Yakovenko, mümkün olan değişikliğin ne mahiyette olabileceğini sordu. Büyükelçi Ozerov, kitabının ‘ev sahibi ülkedeki koşulları, değişiklikleri hesaba katma ihtiyacına ve sosyokültürel hayatta olayların neden olduğu dalgalanmanın yanı sıra kişisel ilişkilere güvenmenin önemine’ üstü kapalı bir şekilde değindiğini söyleyerek yanıt verdi. Ozerov, 1920’lerde Dışişleri Halk Komiseri (Bakan) Georgi Çiçerin ile birlikte Mekke’de Karim Hakimov tarafından düzenlenen konferansın önemini vurgulayarak tarihteki bazı olayları hatırlattı. 

Gerçekleştirilmemiş ortaklık  
Ozerov, Hakimov’un o dönemde yaptıklarını, eski Rusya Başbakanı Yevgeni Primakov, Tataristan Cumhuriyeti'nin eski Cumhurbaşkanı Mintimer Şaymiyev, ayrıca diğer Arap ve İslam ülkelerinin kuruluşuna katkıda bulunduğu ‘Rusya - İslam Dünyası' Stratejik Vizyon Grubu’nun 2006 yılından itibaren yaptıklarıyla ilişkilendirdi.
Oleg Ozerov, kitabının önsözünde 2011 yılının Eylül ayından bu yana eserinde Hakimov’un ülkesinin Suudi Arabistan büyükelçisi olarak çalışmaları ve Rusya’yı İslam İşbirliği Teşkilatı'ndaki temsil etme faaliyetlerine odaklandığını söyledi. Bunun sonucunda ‘tarihin bugünü etkilediği ve tarihi bilmemenin onu sorumluluktan kurtarmadığı’ kanısına vardığını ifade etti. Ozerov ayrıca tarihi görmezden gelmek ya da anlamamanın iki ülke arasındaki ilişkilere zarar vereceğini ve diplomatların manevra alanının azaltacağına işaret etti.
Bu perspektiften kitap, Orta Rusya'da çoğunluğu Müslüman bir cumhuriyet olan Başkurdistan’ın evladı Karim Abdraufoviç Hakimov’un hayatındaki ‘bilinen ve bilinmeyen’ birçok konuyu ele alıyor. Bilgi, tecrübe ve yaşanmışlık bakımından oldukça zengin olan bu hayatın bilinen kanadında yazar, selefleri olan akademik, kültürel ve bilimsel çalışma erbaplarının yazdıklarını görmezden gelmedi. Yazarın selefleri arasında Gennadiy Gatilov, Gumerov, Damir  Hayretdinov Fve Kosach’ın yanısıra Suudi Arabistan’ın Tarihi adını verdiği kitabı 1986 yılında Moskova’daki et-Tekaddum Yayınevinden çıkan akademisyen Casey Vasiliev,  Eski Sovyet Yemen Büyükelçisi Oleg Peresıpkin ve 1926-2007 arasında Dünya Siyasetinde Suudi- Rus İlişkileri isimli kitabın yazarı Suudi Araştırmacı Macid et-Türki de bulunuyordu.  Yazar, elbette ki Akademisyen Vitaly Naumkin ve son kitabı ‘Gerçekleştirilmemiş Bir Ortaklık: Suudi Arabistan'da İki Dünya Savaşı Arasında Sovyet Diplomasisi’ne değinmeden geçmedi.

Karim Hakimov arşive göz atarken (Bir Yaşam Öyküsü: Karim Hakimov kitabından)
Büyükelçi Ozerov, bu bilimsel çalışmaların en önemlilerini gözden geçirirken, birçok kişinin Hakimov'u bugünün ve onun bilgilerinin bakış açısından değil, onunla yaşayan çağdaşlarının gözünden de tüm nitelikleri ve özellikleri hakkında bilgi edinmek istediği sonucuna vardı.
Oleg Ozerov da kitabına buradan başladı. Karim Hakimov’un çocukluk ve gençlik yıllarını mevcut belgeler ve literatür perspektifinden ayrıca hala hayatta olan yakın ve akrabalarının anılarını kullanarak anlattı. Ozerov, kitabında Müslüman Başkurdistan’ın evladı Hakimov’un 15 Kasım 1890 tarihinde şu anki başkent olan Ufa eyaletindeki Deuma Nehri kıyısındaki Dyusyanovo köyünde dünyaya geldiğini ifade etti. 
Yazar, Hakimov’un sosyal hayatı ve ailesinin ekonomik durumunu ele aldıktan sonra kitabında, Rus temsilcinin Tanrı arayışı hakkında bilgilere yer verdi.
Ozerov, Bolşeviklerin, o dönemin vatandaşlarının, bir gecede devrimci harekete dönüştüğü ve proletaryanın saflarına katılır katılmaz sloganlarını benimsedikleri yönünde söylediklerini tekrarlamanın yanlış olduğunu ifade etti. Yazar ayrıca Hakimov’un aynı inancı paylaştığı vatandaşlarından başlayarak Kur’an’daki hakikati aramak için bir yolculuğa çıktığını ardından da dini ilimleri öğrendikleri ‘medreseleri’ araştırdığını belirtti. Ozerov, İslam ve dini ilimlerle sınırlı olmayan bu bilgi ve ilim arayışının Birinci Dünya Savaşı patlak verene kadar Orta Asya bölgeleri arasında devam ettiğini ifade etti. Hakimov, aldığı eğitim ve kazandığı deneyimlerle onur sahibi siyasi bir figüre dönüşmeyi başardı. 1917 yılında meydana gelen ve birçok Müslüman’ın Ekim Sosyalist Devrimi’ni desteklemeye başladığı bir dönemde bile İslam ve dini mezhebinin sembolleri ile ilişkilerini sürdürebildi.
 Yazar, Hakimov'un kişiliğinde meydana gelen dönüşümleri, bir yandan din ile devrim arasında meydana gelen paradoks ve anlaşmazlıkları, diğer yandan devrim ve komünizm inancının etkisi altında meydana gelen psikolojik etkileşimleri, üçüncü bir açıdan İslam inancı ve imana bağlılığı ele alıyor. Yazar, kitabında Tanrı'ya inanmayan sosyal demokratlar ile tek tanrı inancına sahip olan Müslümanlar arasındaki örtük farklılıklar üzerinde duruyor. Ancak o dönemden sonra yaşanan olaylar Hakimov'u, dinler meselesinin yanısıra ulusal sorun ve buna dayalı kaderini tayin hakkı gibi iki temel konuyu en iyi bilenlerden biri olması nedeniyle Sosyal Demokratlar içinde devrimci ve siyasetçi saflarına yükseltti.

Lenin ve Stalin’in kamçısı
Bu durum onu, Lenin, Stalin ve Buharin de dahil olmak üzere, devrimci hareketin en büyük sembolleriyle mücadele edebileceği ayrıcalıklı bir konuma yükseltti. Hakimov çıktığı eğitim yolculuğunu Sibirya’nın batısındaki Tomsk şehrindeki bir okulda tamamlamayı başardı. Ardından Sosyalist devrimin zaferinden sonra devrim lideri Vladimir Lenin’in İslam ve komünizmi yakınlaştırma çabaları sırasında çok sayıda partisel ve siyasi pozisyon kazandı. Ozerov kitabında bu konuyla ilgili tartışmalar ve manevraların birçok detayına yer verdi. Söz konusu detaylar Hakimov'un ‘merkez’ adaylığını kazanarak Orta Asya'daki Türkistan'a müfettiş olarak gönderilmesi ve Doğu Cephesi'nin büyük askeri komutanı Farunze ile Taşkent'e seyahat etmesini de içeriyordu. Ozerov, Hakimov'un Farunze’den çok şey öğrendiğini ve hem partizan hem de siyasi düzeyde insan sarrafı olduğunu söyledi.
Yazarın Hakimov'un bu bölgenin tarihini ve bununla birlikte Bolşeviklerin ve Kızıl Ordu'nun muhaliflere karşı kazandığı zaferleri ele almaya önem vermesi bizim açımızdan dikkat çekici oldu. Ozerov başarı olarak nitelediği konularda, o bölgede edindiği bilgi birikimi ve tecrübelere dayanarak Hakimov’un rolüne vurgu yaptı.
Büyükelçi Oleg Ozerov, meydana gelen çatışmaların ve savaşların detaylarına yaptığı atıfta, 1919-1920 yıllarında Buhara Halk Sovyet Cumhuriyeti'nin ilanı ve bununla ilgili gelişmeler üzerinde durdu. Söz konusu gelişmelerden birinin de çok sayıda Özbek’in ‘muhalif eğilimleri’ nedeniyle Arap bölgelerine sürülmeleri olduğuna işaret etti. Suudi Arabistan Krallığı'nın kurucusu Kral Abdulaziz'in kurduğu otorite organları Orta Asya'dan gelen bu vatandaşların kendileri hakkında bilinen eğitim ve bilgiler doğrultusunda ülkeye yerleştirilmesiyle ile ilgilendi. Bu organlar arasında Dışişleri Bakanlığı da bulunuyordu. Bu kişiler, Cidde’de Sovyet Rusya ve ardından Sovyetler Birliği ile yakınlaşma karşıtları olarak ortaya çıktı. Daha sonraları Hakimov, Cidde’de çalıştığı dönemde bu trendlerle çatışacaktı.

İslam ve Komünizm Karışımı
Hakimov, Semerkant'ın temsilcisi, ardından Merkezi Yürütme Komitesi, yani hükümetin bir üyesi olarak seçilmesine kadar bu bölgedeki parti organizasyonlarında yer aldı. Dokuzuncu Merkez Yürütme Kurulu Kongresi, Türkistan Özerk Sovyet Cumhuriyeti'nin yeni anayasasını onayladı. Söz konusu anayasada, Özbekistan ve Türkmenistan Cumhuriyetleri'nin 1924'te kuruluş ilanına kadar yürürlükte kalan Rusya Sovyet Federatif Cumhuriyeti ile karşılıklı ilişki alanları belirlenmişti.
Yazar kitabında, Hakimov’un politik yaşamı ve partide bulunduğu birçok faaliyeti oldukça ayrıntılı bir şekilde ele alıyor. Hakimov, bölge liderlerinin önde gelen bir üyesi, çoğunlukla liderlik görevlerinde şahit olduğu tüm olay ve çatışmaların birincil katılımcısı, Buhara Komünist Partisi Merkez Komitesi Sekreteri, orada Rusya Federasyonu'nun bir temsilcisi oldu. Bu, dış politika düzeyindeki ilk diplomatik göreviydi. Bu nedenle, özellikle Buhara Cumhuriyeti'nin bölünmesi sırasında Afganistan'la yaşanan çatışmalar göz önünde bulundurulduğunda, imtihanlarından en iyisini burada verdi.
Bütün bunların ışığında, Moskova'daki Sovyet liderliği, Hakimov'un, Buhara'dan tayin edilmesi zamanının fazlasıyla uygun hale geldiğini düşünmesinin ardından SSCB’nin 26 Şubat 1921'de İran'la imzaladığı antlaşmanın şartlarının uygulanmasını takip etmek üzere 15 Eylül 1921'de İran Başkonsolosu atanmasına karar verdi. Ancak yazar Oleg Ozerov, Hakimov için bir sonraki pozisyonun belirlenmesi konusunda Rus başkentinde yapılan görüşmelerin ayrıntılarını sıralarken, Tatar araştırmacısı Rashid Shakrov, o sırada Hakimov'un diplomatik örtü altında KGB bünyesinde çalışmak üzere görevlendirilmesinin düşünüldüğünü söyledi. Ancak kısa süre sonra bu bilginin kaynağına sahip olmadığını söyleyerek düzeltti.
Yazar, verdiği tüm ciddi bilgilere ve bütünüyle Hakimov'un uluslararası ilişkilerle ilgilenen bir devlet adamı olarak faaliyetine odaklanmış olmasına rağmen, kişisel yaşamına da atıfta bulunmayı ihmal etmedi. Hatice Ainuddin Nogaeva ile yaptığı evlilik meselesine de değine Ozerov, Hakimov’un eşinin sanatsal performanslarını sergilemek için gelen bir grup sanatçının Türkistan'ı ziyareti sırasında tanıştığı Tatar köylü bir aileden olduğunu söyledi. 1921 yılının Haziran ayında yaptıkları evliliğin Şamil (Shamil) adını verdikleri bir oğlan çocuğuyla taçlandığını ifade etti. Ozerov, dans edip şarkı söyleyebilen Tatar bir kadınla evlenme fikrinden hoşlanan devlet adamı Karim Hakimov'un sanatsal romantik doğasına atıfta bulundu. Annesinin bu özelliklerinin daha sonra 1927 yılında doğan kızları Flora’ya miras kaldığını ifade etti. Neden olmasın? Hakimov’un kendisi de sanata eğilimliydi. Rusya'nın merkezindeki Orenburg'daki faaliyeti sırasında bir sanat grubuna katılmıştı.
Arap dönemi
Oleg Ozerov, Karim Hakimov'un biyografisinde;  Alexei Vasiliev, Vitaly Naumkin ve Moskova'daki ve büyük Rus şehirlerindeki bilim camiasının diğer önde gelen yıldızlarının da aralarında bulunduğu çok sayıda Rus ve Sovyet araştırmacı, akademisyenin kitaplarında birçok ayrıntı bulduğunu söylediği Arap dönemini anlatıyor. Yazar, bu kitaplar ve bilimsel çalışmaların birçoğunun, Hakimov'un 1924-1926 ve 1936-1937 dönemlerinde Suudi Arabistan'da ikamet ettiği ve çalıştığı yıllarda Rusya Dışişleri Bakanlığı arşivlerine ve Hakimov'un bu bakanlık liderleriyle yazışmalarına dayanan faaliyetleriyle ilgilendiğine dikkat çekiyor.
Ozerov, ‘Rusya’nın Ortadoğu’ya İlgisinin Kaynakları’ başlığı altında, vaftizinden ve Hristiyanlığa girişinden bu yana Moskova Emirliği’nin ve ardından Rus İmparatorluğu’nun ilgisinin tarihini, Kudüs’teki Kutsal Topraklar’a hac kervanlarıyla ve 1854’deki Kırım Savaşı’na kadar geçen yüzyıllar boyunca devam eden olayları ele aldı. Bu ayrıca Saint Petersburg Üniversitesi'nde Oryantalizm Fakültesi'nin kurulduğu tarihtir. Yazar, 1840'ta El-Ezher'den Rusya'ya gelen Şeyh İyad et-Tantavi'nin Arapça öğretimine katkılarını hatırlattı. Ayrıca Ortadoğu ve Hicaz bölgesindeki kutsal toprakları ile birçok yakınlaşma kaydeden olaylardan da bahsetti.
Ozerov, Rus İmparatorluğu’nun, bu kitabın ana karakteri ve odak noktası Karim Hakimov'un daha sonra gönderildiği Arap Yarımadası'ndaki ilk konsolosluğunu 1891'de açarak, ülkesindeki Müslümanların Kutsal Topraklarda Mekke ve Medine'deki hac kervanlarını kısa sürede güçlendirdi.

Lenin’in Sykes-Picot anlaşmalarına ilişkin tutumu
Belki de Lenin’in 25 Ekim 1917’de Ekim Sosyalist Devrimi’nin lideri olması kaderin bir güzel tesadüfüydü. Lenin, aynı yılın aralık ayında İzvestia gazetesinde, Sykes-Picot anlaşmalarını kınadığını ve Çarlık hükümeti tarafından akdedilen tüm anlaşmaları feshettiğini yazarak bu bölgeye olan ilgisini ortaya koymuştu. Bu Şerif Hüseyin’in Sovyet otoritesiyle temaslara geçmesine neden olmuştu. Bu durum Britanya’nın yanıt verilmesi için aceleci davranmasına yol açtı. 4 Ocak 1918’te Kahire’deki İngiliz istihbarat temsilcisi tarafından İngiliz hükümeti adına Hicaz Kralı’na, Londra’nın birleşik bir Arap devletinin kurulmasını desteklemeye hazır olduğunu belirttiği bir muhtıra gönderilmişti. Şerif Hüseyin ise hareket temsilcileriyle görüşmelerin başlatılması çağrısında bulunmuştu.
Yazara göre, o andan itibaren, yeni Sovyet Rusyası, Arapların da planlarından vazgeçmek istememesi ışığında Ortadoğu'da hareket özgürlüğünü garanti eden kartlara sahip olduğunu düşündü. Hatta İngilizlerin emri ile henüz kurulmamış Arap Devleti adına Siyonistlerle görüşmelere bile girdiler. Faysal bin Şerif Hüseyin ile Siyonist hareketin lideri Haim Weizmann arasında, 3 Ocak 1919’da Arap Devleti ve Filistin’in tüm ilişkilerinde ve aldıkları önlemlerde anlayış ve iyi niyeti dikkate almalarını şart koşan bir anlaşma imzalandı. Bu amaçla iki Arap ve Yahudi temsilciliği açılarak akredite edildi. ( Oleg Ozerov, Bir Yaşam Öyküsü: Karim Hakimov, Moskova 2020, s.148)
Araplar ve Sovyetler arasındaki ilişkinin tarihinin, özellikle Sovyet - Suudi ilişkilerinin Georgi Çiçerin başkanlığındaki Sovyetler Birliği delegasyonunun liderlik ettiği 1922-1923 Lozan Konferansı’na; Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz’dan birçok Arap örgütü ve hareketinin temsilcilerinin katılmasıyla başladığını belirten yazar, Arap delegelerinin, Batı ülkelerinin Birinci Dünya Savaşı bittikten sonra Arap ülkelerine vaat ettikleri bağımsızlıkları vermelerini sağlamak için birçok görüşme yaptıklarını söyledi.

Hakimov ile Cidde’deki diplomatik görevliler  yıl 1924 ( Bir Yaşam Öyküsü: Karim Hakimov adlı kitaptan)
Ozerov ayrıca, Cidde’de bir Sovyet konsolosluğu açma fikrinin bu konferansın çalışmaları sırasında ortaya çıktığını ifade ediyor. Churchill, Moskova'ya gönderdiği mektupta, “Bu, Cidde'nin Mekke'ye yakın olması ve Sovyet konsolosunun İslam dünyasının kalbinde yer alacak olması hasebiyle bizimle ilişki kurmaktan kaçınan tüm ülkelerin temsilcileriyle yakınlaşma için bir fırsat bulmayı sağlayacağı anlamına gelir. Ayrıca İslam dünyasının kalbinde uygun bir isme sahip olmamız gerek" ifadelerini kullanarak bu konsolosluğu açma fikrini sunmuştu.  (Oleg Ozerov, Bir Yaşam Öyküsü: Karim Hakimov, s.150)

Arapların İlk Sovyet Komiseri
Bolşevik Parti Politbürosu’nun iki haftadan daha kısa bir süre içinde buradaki jeopolitik varlığın güçlendirilmesi perspektifinden bu bölgeyle resmi ilişkiler kurma konusunda aldığı hızlı kararın nedeni de buydu. 18 Ocak 1923 tarihinde Hicaz’daki siyasi misyonunun üyelerinin siyasi komiser, sekreter, Arapça ve Türkçe tercüman, matbaa çalışanı, muhabir ve nöbetçi olmak üzere altı kişiden oluştuğu onaylandı. 

Arap kıyafetleri içinde Hakimov ( Karim Hakimov’un Biyografisi adlı kitaptan)
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analiz habere göre Moskova, bölgedeki ilk diplomatik  görevi için en  uygun konumu arama seçenekleri ile karşı karşıya kaldı. Tam diplomatik temsil çerçevesinde olmamanın ve konsoloslukla yetinmenin daha iyi olacağını düşünüldü. 27 Kasım 1923'te konsolosluğun karargahı olarak Cidde seçildi. Cidde söz konusu dönemde hakkında ‘daha aktif ve etki alanlarını genişletmeye kararlı olsa da, çok fazla gizemli bir karaktere sahip’ ifadeleri kullanılan Prens Abdulaziz bin Suud'un başkanlığındaki Necd Emirliği'ne bağlı bulunuyordu. (s.150)
Karim Hakimov’un  Moskova’nın İslam ve Komünizm arasındaki bağlantı üzerine yapmış olduğu plandan dolayı Arap Yarımadası’ndaki İslami kökenli ilk Sovyet komiseri olmasına seçimle karar verildi. Ancak faaliyete geçirilemedi. Bu görevlendirme pratikte Hakimov’un Moskova’ya çağrılmasıyla sona erdi. Hapis cezasına çarptırılan Hakimov, 1938 yılının Ocak ayında casusluk yaptığı suçlamasıyla idam edildi.
Bu, Moskova’dan gelebilecek başka araştırmalarla ele alınabilecek, birçok ayrıntıyla iç içe geçmiş durumda olan çok karmaşık bir hikaye... 



Katar'dan İran-ABD hattında arabuluculuk girişimi: Tarafların uzlaşması için temaslar sürüyor

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari (Katar Haber Ajansı - QNA)
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari (Katar Haber Ajansı - QNA)
TT

Katar'dan İran-ABD hattında arabuluculuk girişimi: Tarafların uzlaşması için temaslar sürüyor

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari (Katar Haber Ajansı - QNA)
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari (Katar Haber Ajansı - QNA)

Katar, ABD ile İran arasındaki krizin çözümüne yönelik arabuluculuk çabaları kapsamında salı günü İran tarafıyla bir görüşme gerçekleştirdi. Doha yönetimi, tarafların masadaki öneriler konusunda görüşlerini yakınlaştırmayı amaçlayan girişimlerin sürdüğünü belirtirken, bölgedeki gerilimin tırmanmasının arabuluculuk çabalarını zorlaştıracağı uyarısında bulundu.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ve Başbakanlık Danışmanı Macid el-Ensari, haftalık basın bilgilendirme toplantısında yaptığı açıklamada, İran tarafıyla salı günü yapılması planlanan görüşmenin son günlerde gerçekleştirilen temasların devamı niteliğinde olduğunu söyledi.

Görüşmelerde masadaki önerilerin ele alındığını ve tarafların tutumları arasındaki farklılıkların giderilmesi için yollar arandığını belirten Ensari, girişimlerin temel amacının tarafların görüşlerini birbirine yakınlaştırmak ve aralarındaki görüş ayrılıklarını azaltmak olduğunu ifade etti.

Bölgede, özellikle Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gerilim ve Bahreyn'deki tırmanışa dikkati çeken Ensari, arabuluculuk çabalarının sürdüğünü ancak olası bir tırmanışın diplomatik girişimleri olumsuz etkileyeceğini kaydetti.

Ensari, "Bölgede yaşanacak herhangi bir tırmanış, arabuluculuk çabalarını şüphesiz daha da zorlaştıracaktır." dedi.

Tüm taraflara itidal çağrısında bulunan Ensari, diplomatik süreci sekteye uğratabilecek adımlardan kaçınılmasını istedi.

'Ne savaş ne barış' durumu

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ensari, krizin çözüme kavuşturulamadan devam etmesinin ekonomik ve güvenlik alanlarında doğurabileceği sonuçlara dikkati çekerek mevcut belirsizliğin hiçbir tarafın çıkarına olmadığını vurguladı.

Ensari, "Bu durumdan yarar sağlayan hiçbir taraf yok. Aksine, söz konusu durum yalnızca bölge ekonomilerini ve Körfez'in güvenliğini etkilemekle kalmıyor, küresel enerji piyasalarının istikrarını, küresel gıda güvenliğini ve uluslararası barış ile güvenliği de doğrudan ve ciddi biçimde etkiliyor." ifadelerini kullandı.

Mevcut çıkmazın sürmesinin ve sürecin durgunluğa girmesinin kimsenin çıkarına olmadığını belirten Ensari, diplomatik çabaların ilerleme kaydedememesinin beraberinde getirdiği risklere işaret etti.

Ensari'nin açıklamaları, Körfez'in güvenliği ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin enerji tedariki ve uluslararası ticaretle doğrudan bağlantılı olduğu bir dönemde, bölgesel gerilimin düşürülmesine yönelik diplomatik girişimlerin önem kazandığı süreçte geldi.

Katar-Türkiye savunma işbirliği

Katar ile Türkiye arasındaki askeri işbirliğine ilişkin soruları da yanıtlayan Ensari, Doha'da imzalanan ortak savunma anlaşması ile Bedir Anlaşması'nın Katar'ın savunma kapasitesini güçlendirme ve bölgesel tehditlere karşı güvenlik ortaklıklarını genişletme çabalarının bir parçası olduğunu söyledi.

Katar ile Türkiye arasındaki stratejik ilişkilerin "iki ülkenin ortak kaderi ve ulusal güvenliği" temelinde şekillendiğini belirten Ensari, iki ülkenin ulusal ve bölgesel güvenliği ilgilendiren tehditler karşısında benzer tutumlar sergilediğini ifade etti.

Bölge ülkelerinin, Katar'ın da aralarında bulunduğu şekilde, "ortak savunma esasına dayalı yeni bir bölgesel güvenlik sistemi oluşturmak" için çalıştığını kaydeden Ensari, özellikle savunma sanayisi ve güvenlik ihtiyaçlarının karşılanması alanlarında askeri işbirliğinin geliştirilmesinin önemini vurguladı.

Bu yaklaşımın Körfez ülkeleri arasındaki savunma işbirliği ve bölgesel güvenlik ortaklıklarıyla bağlantılı olduğunu belirten Ensari, Doha'nın imzaladığı anlaşmaların istikrarın güçlendirilmesi ve ortak tehditlerle mücadele çerçevesinde değerlendirildiğini söyledi.

Ensari, Körfez Savunma Konseyi aracılığıyla yürütülen işbirliğinin yanı sıra bölgesel anlaşma ve ortaklıkların da "istikrarın pekiştirilmesi ve zorluklarla mücadele için birlikte hareket edilmesi" amacı taşıdığını dile getirdi.

Böylece Doha yönetimi, ABD-İran krizinin çözümüne yönelik diplomatik girişimlerle bölgesel savunma işbirliğinin geliştirilmesini birlikte yürüttüğü bir yaklaşım izlediğini ortaya koydu.

Gazze ve Batı Şeria

Filistin meselesine de değinen Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ensari, İsrail'i Gazze Şeridi'ndeki ateşkes anlaşmasını ihlal etmeyi sürdürmekle ve Batı Şeria'daki askeri operasyonlarını yoğunlaştırmakla suçladı. Ensari, bu uygulamaların bölgesel güvenlik ve istikrar açısından sonuçları olacağı uyarısında bulundu.

Katar'ın Gazze'deki savaşın başladığı ilk günden itibaren Filistinlileri ve bölge halklarını daha fazla tırmanıştan koruyacak bir ateşkes sağlanması için çalıştığını belirten Ensari, sahadaki gelişmelerin saldırıların sürmesi ve insani yardımların ulaştırılmasının engellenmesi yönünde ilerlediğini söyledi.

Ensari, "Bugün yardımlar bölgeye girmiyor, saldırılar devam ediyor. İsrail'in sahadaki varlığı değişmedi, aksine artıyor." ifadelerini kullandı.

Batı Şeria'daki gelişmelerden de endişe duyduklarını belirten Ensari, bölgede yaşanan tırmanışın, "mevcut durumun onlarca yıldır görülmemiş biçimde değiştirilmesi anlamına geldiğini" ifade etti.

Ensari, İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki operasyonlarını, köyleri ve altyapıyı hedef almasını da eleştirerek Gazze, Batı Şeria ve Lübnan'daki tırmanışın bölge halklarının çıkarına olmadığını vurguladı.

Bölgedeki gelişmelerden siyasi çıkar elde etmek isteyenler dışında hiçbir tarafın yaşanan tırmanıştan fayda sağlamadığını belirten Ensari, "Bölgede yaşanan tüm bu tırmanıştan yalnızca siyasi kazanım elde etmek isteyenler yarar sağlıyor. Bölgesel barış ve güvenlik açısından bakıldığında, bugün bölgede hiçbir halk bu uygulamalardan fayda görmüyor." dedi.

Doha'nın İsrail'e taahhütlerini yerine getirmesi için baskı yapılması amacıyla uluslararası ortaklarıyla çalışmayı sürdürdüğünü belirten Ensari, Gazze'deki ateşkes anlaşmasının uygulanmasına yönelik arabuluculuk girişimlerinin de devam ettiğini kaydetti.

Ensari, İsrail'in anlaşmayı "her gün ihlal ettiğini" savunarak Katar'ın Gazze'de ateşkesi sağlayan anlaşmanın "tam ve kapsamlı biçimde uygulanması" için çabalarını sürdüreceğini vurguladı.


Bahreyn, İran kaynaklı hava saldırılarını hedeflerine ulaşmadan engelledi

Bahreyn hava savunma sistemleri, ülkeyi hedef alan çok sayıda İran kaynaklı hava saldırısını önleyerek etkisiz hale getirdi (Arşiv - Reuters)
Bahreyn hava savunma sistemleri, ülkeyi hedef alan çok sayıda İran kaynaklı hava saldırısını önleyerek etkisiz hale getirdi (Arşiv - Reuters)
TT

Bahreyn, İran kaynaklı hava saldırılarını hedeflerine ulaşmadan engelledi

Bahreyn hava savunma sistemleri, ülkeyi hedef alan çok sayıda İran kaynaklı hava saldırısını önleyerek etkisiz hale getirdi (Arşiv - Reuters)
Bahreyn hava savunma sistemleri, ülkeyi hedef alan çok sayıda İran kaynaklı hava saldırısını önleyerek etkisiz hale getirdi (Arşiv - Reuters)

Bahreyn Savunma Kuvvetleri Genel Komutanlığı, salı günü yaptığı açıklamada, hava savunma sistemlerinin ülkeyi hedef alan İran kaynaklı çok sayıda hava saldırısını hedeflerine ulaşmadan önlediğini, füzeleri ve hava araçlarını etkisiz hale getirdiğini bildirdi.

Genel Komutanlık, İran'ın Bahreyn'e yönelik saldırılarıyla sistematik düşmanca tutumunu sürdürdüğünü belirterek, hava savunma sistemlerinin saldırılara yüksek etkinlik ve muharebe hazırlığıyla karşılık verdiğini kaydetti.

Açıklamada ayrıca, Bahreyn Savunma Kuvvetleri'ne bağlı tüm silah ve birliklerin en üst düzeyde hazırlık içinde olduğu vurgulanarak, ülkenin güvenliğini, toprak bütünlüğünü, vatandaşlarını ve ülkede yaşayanları hedef alabilecek her türlü saldırıya karşı savunma için teyakkuzda bulunulduğu ifade edildi.


İran saldırılarının ardından Bahreyn'e Arap dünyasından geniş destek

Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)
Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)
TT

İran saldırılarının ardından Bahreyn'e Arap dünyasından geniş destek

Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)
Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)

Suudi Arabistan, İran'ın Bahreyn'e yönelik hava saldırılarını en sert ifadelerle kınayarak Riyad'ın, Manama'nın güvenliğini ve istikrarını korumak amacıyla alacağı tüm önlemlerde Bahreyn'le tam dayanışma içinde olduğunu bildirdi.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, pazar günü yayımladığı açıklamada, İran'ın saldırılarının uluslararası hukuku ve iyi komşuluk ilkelerini ihlal ettiğini belirtti. Açıklamada, İran'ın bölge ülkelerine yönelik saldırılarını derhal durdurmasının ve bölge ülkeleri ile halklarının güvenlik ve istikrarını sağlamaya yönelik ciddi adımlar atılmasının önemine dikkat çekildi.

Bahreyn Savunma Kuvvetleri Genel Komutanlığı da daha önce yaptığı açıklamada, hava savunma sistemlerinin İran kaynaklı bir dizi hava saldırısını hedeflerine ulaşmadan engelleyerek imha ettiğini duyurmuştu.

İran'ın saldırgan tutumuna tepki

Bahreyn Savunma Kuvvetleri Genel Komutanlığı, İran'ın Bahreyn'i hedef alan saldırılarıyla sistematik düşmanca tutumunu sürdürmesini kınadı. Açıklamada, tüm silah ve birliklerin en yüksek hazırlık seviyesinde bulunduğu ve ülkeyi korumak için savunma pozisyonunda hazır beklediği vurgulandı.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı da X platformundan yaptığı paylaşımda vatandaşlara ve ülkede ikamet edenlere sakin olmaları, en yakın güvenli bölgeye gitmeleri ve resmî duyuruları takip etmeleri çağrısında bulundu.

Bahreyn, topraklarını hedef alan İran saldırılarının devam etmesini en sert ifadelerle kınadı. Son olarak pazar günü insansız hava araçlarıyla (İHA) düzenlenen saldırının, cuma günü şafak vakti gerçekleştirilen benzer saldırıdan iki gün sonra geldiği belirtildi. İran Devrim Muhafızları Ordusu her iki saldırıyı da açıkça üstlenirken Bahreyn, sonuçlarından İran'ı tamamen sorumlu tuttu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, pazar günü yaptığı açıklamada, Bahreyn'deki Riffa Helikopter Üssü'nde bulunan ABD hava savunma radar sistemini altı İHA ile hedef aldığını duyurdu. Devrim Muhafızları, cuma günü gerçekleştirdiği benzer saldırıyı da üstlenmişti. Bu saldırı, eylül ayının başından bu yana bir Körfez ülkesine yönelik gerçekleştirilen ilk saldırı olarak kayıtlara geçmişti. ABD güçleri ise İran birlikleri tarafından fırlatılan iki İHA'nın önlenerek düşürüldüğünü açıklamıştı.

Bahreyn'den asılsız iddialara tepki

Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, yayımladığı açıklamada, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun saldırıları gerekçelendirmek için öne sürdüğü temelsiz bahaneleri ve asılsız iddiaları kesin bir dille reddetti.

Açıklamada, hiçbir gerekçenin devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik saldırıları meşru kılamayacağı vurgulandı. Uluslararası seyrüsefere açık boğazlarda deniz ve hava ulaşımının serbestisinin uluslararası hukuk kurallarıyla güvence altına alınmış bir hak olduğu, hiçbir devletin iradesine veya şartlarına bağlı olmadığı belirtildi. Bahreyn'in topraklarının hesaplaşma alanına dönüştürülmesini kabul etmeyeceği ifade edildi.

Dışişleri Bakanlığı ayrıca Bahreyn Savunma Kuvvetleri'nin saldırıları püskürtmedeki etkinliğini ve teyakkuz halini överek olası her türlü saldırıyı caydırmaya yönelik tam hazırlığını vurguladı.

Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, söz konusu tırmanışın İran'ın Bahreyn'e ve bölge ülkelerine yönelik saldırılarının yeniden başlaması anlamına geldiğini belirtti. Açıklamada, bunun ülkenin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik açık bir saldırı, uluslararası hukuk ile Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'nın ve İran'ın saldırılarını derhal durdurmasını talep eden 2817 sayılı BM Güvenlik Konseyi kararının ağır bir ihlali olduğu kaydedildi.

Bakanlık, Bahreyn'in BM Şartı'nın 51'inci maddesi uyarınca bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğunu yineledi. Ülkenin güvenliğini korumak için gerekli tüm önlemlerin, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyesi ülkelerle ortak savunma anlaşması çerçevesinde yakın koordinasyon içinde, ayrıca müttefik ve ortaklarıyla iş birliği halinde alınacağı belirtildi.

Bahreyn, BM Güvenlik Konseyi'ne tekrarlanan saldırıları kınama ve İran'ın 2817 sayılı karara tam olarak uymasını sağlayacak, saldırılarını ve bölgedeki vekil gruplara verdiği desteği durdurmasını temin edecek kararlı adımlar atma çağrısında bulundu.

Dışişleri Bakanlığı, Bahreyn'in güvenliğinin kırmızı çizgi olduğunu ve egemenliğinin pazarlık konusu yapılamayacağını vurgularken, ülkenin iyi komşuluk ilkelerine bağlılığını ve Arap Körfezi'nin güvenliği ile istikrarını koruma yönündeki kararlı tutumunu sürdüreceğini bildirdi.

Saldırıların yayılmasını önlemek için geniş çaplı diplomatik temaslar

Kuveyt, Katar, Mısır, Ürdün, Yemen ve Filistin'in yanı sıra çok sayıda Körfez, Arap ve İslam ülkesi ile kuruluş, İran'ın düşmanca eylemlerini sürdürmesini en sert ifadelerle kınadı.

Söz konusu saldırıların bölgenin güvenlik ve istikrarını tehdit eden tehlikeli bir tırmanış olduğu belirtilirken, Bahreyn'le dayanışma içinde olunduğu ve ülkenin egemenliğini, güvenliğini ve istikrarını korumak için alacağı tüm önlemlerin desteklendiği ifade edildi.

Mısır ise son saatlerde gerilimin düşürülmesi ve bölgesel istikrarın yeniden sağlanması amacıyla yoğun diplomatik temaslarda bulundu. Kahire, çatışmanın bölgeye yayılmasını önlemek amacıyla Türkiye ve Pakistan'la istişarelerde bulunurken Bahreyn'i hedef alan saldırıları da kınadı. Mısır, Bahreyn'in ve Körfez ülkelerinin güvenliğinin Mısır'ın ulusal güvenliğiyle yakından bağlantılı olduğunu ve Arap ulusal güvenliğinin temel dayanaklarından birini oluşturduğunu vurguladı.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, Türk mevkidaşı Hakan Fidan ve Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile telefon görüşmeleri gerçekleştirdi. Görüşmelerde, uluslararası ve bölgesel düzeyde gerilimi düşürmeye yönelik yoğun çabalar kapsamında tansiyonun kontrol altına alınması ve çatışmanın yayılmasının önlenmesi için ortak girişimler ele alındı.

Abdülati ve Fidan, telefon görüşmelerinde Mısır ve Türkiye arasındaki koordinasyon ve istişarelerin, Katar'ın da iş birliğiyle Bölgesel Dörtlü Grubu çerçevesinde sürdürülmesinin önemini vurguladı. İki bakan, mevcut gerilimin kontrol altına alınması ve çatışmanın genişlemesinin önlenmesi amacıyla ABD ve İran taraflarıyla ortak girişimlerin yoğunlaştırılması gerektiğini belirtti.

Körfez İşbirliği Konseyi de İran'ın Bahreyn'e yönelik saldırılarını tekrarlamakta ısrar etmesini, bölgenin güvenlik ve istikrarına yönelik doğrudan bir tehdit olarak nitelendirdi. Konsey, bu tutumun iyi komşuluk ilkeleriyle bağdaşmadığını ve ilgili BM Güvenlik Konseyi kararlarını açıkça ihlal ettiğini belirterek saldırıların durdurulması ve sorumluların hesap vermesi için uluslararası toplumun kararlı bir tutum sergilemesi gerektiğini bildirdi.

KİK Genel Sekreteri Casim el-Budeyvi, Körfez ülkelerinin Bahreyn'le tam dayanışma içinde olduğunu ve ülkenin egemenliğini, güvenliğini, vatandaşlarının ve topraklarında yaşayanların emniyetini korumak amacıyla aldığı tüm önlemleri desteklediğini yineledi.

El-Budeyvi, Bahreyn'in güvenliğinin ortak Körfez güvenliğinin ayrılmaz bir parçası olduğunu belirterek, üye ülkelerden herhangi birinin egemenliğine yönelik müdahalenin tüm Konsey ülkelerinin güvenliğine yönelik bir müdahale anlamına geldiğini vurguladı.