Bilim çevrelerinde aşıların ‘etkinliği’ hakkında sorular gündemde

Bilim çevreleri aylardır yeni tip koronavirüse (Kovid-19) karşı nihai zaferden etkili aşıların ortaya çıkması ve yaygınlaşması söz konusu olmadan bahsedilemeyeceğini vurgularken, en iyi tahminlere göre salgınla yaşama aşamasının gelecek yılın sonlarına kadar uzayacağını belirtiyorlar.
Salgının tüm dünyada neden olduğu ekonomik sonuçları nedeniyle, dünyayı modern zamanların en tehlikeli sağlık ve ekonomik krizinden kurtaracak panzehir aşısını geliştirmek ve üretmek için hükümetler tarafından büyük yatırımlarla desteklenen ilaç şirketleri ve uluslararası laboratuvarlar arasında rekabet yoğunlaştı.
Kovid-19’a karşı aşı geliştirme projelerinin son aşamalarına yaklaşılmasıyla, üretici firmalar ile onları destekleyen taraflar arasında "ticari savaş" çıktı. Alman şirketi Biontech'in geliştirdiği aşıyı üreten ABD şirketi Pfizer tarafından geçen hafta yapılan duyuru, son araştırmalara göre aşının yüzde 90 etkili olduğu yönündeydi. Şirketin açıklamalarının ardından, ana rakibi Moderna şirketi de dün (Pazartesi), geliştirmekte olduğu aşının etkinliğinin yüzde 94,5 olduğunu duyurdu. Kovid-19’a karşı aşı geliştiren Rusya ise geliştirdikleri aşının etkinliğinin yüzde 90'ı aştığını ve Macaristan'ın aşıyı yakında sağlık personeline ve güvenlik görevlilerine dağıtmaya başlayacağını duyurdu.
Küresel borsaların bu tür haberlere sevinmesi ve karanlık salgın tünelinin sonunu öngörmeyi çok zor gören halkın nezdinde bir miktar iyimserliğin hakim olması normaldi. Ancak Dünya Sağlık Örgütü (WHO), bugün dünyada soğutma ve tedavi için gelişmiş ekipman gerektiren bu tür aşıları depolayabilecek, taşıyabilecek ve dağıtabilecek tek bir ülke olmadığı konusunda uyarıda bulundu. Bilim çevreleri ise bu aşıların ani ve alışılmadık bir şekilde etkinliğine dair haberlerin duyurulması konusunda uyarıda bulunarak, aşıların etkinlik düzeyine dair tıp ve sağlık camiasının cevap beklediği çok fazla soru olduğunu vurguladı.
Uzmanlar, son günlerde üretici firmalar tarafından açıklanan aşıların etkinlik düzeyinin çok daha düşük seviyelerde olduğunu beklediklerini belirttiler. Uzmanlar, aşıya dair sonuçların, çalışmaların tüm sonuçlarını yayınlamadan ve bağımsız uzmanların denetimine tabi tutulmadan önce yukarıda adı geçen şirketler tarafından bir basın bülteniyle duyurulması nedeniyle sonuçlara dikkatli ve şüpheli bir şekilde yaklaştıklarını ifade ettiler. Uzmanlar, bu aşılarla ilgili çok yetersiz veriler söz konusu olduğu için dünyayı normal bir yaşam döngüsüne döndürüp döndürmeyeceklerini bilmenin imkansız olduğu ve şirketlerin duyurularında bahsettikleri "aşının etkinliği" konusunda açıklık getirilmediği yönünde hemfikirler.
WHO’dan bilim adamları, bu iki aşının daha önce son testleri başarıyla geçemeyen tamamen yeni bir yönteme göre geliştirildiğini söylüyor. Bu yöntem, hayatın diğer atomları olarak bilinen, her bireyin DNA'sında kalıcı bilgi depolayan ve bunları protein materyallerine, yani insanların nefes almasını, hareket etmesini ve okumasını sağlayan hücrelere dönüştürmeye yardımcı olan "NRA" atomlarının kullanımına dayanıyor.
Bu tür aşılamanın amacı, NRA'ları vücuda sokmak ve onları koronavirüse karşı bağışıklık oluşturan ve hücrelere girmeye çalışırsa onu ortadan kaldıran temel bir protein maddesine dönüştürmek olarak biliniyor. Ancak epidemiyoloji uzmanları, şimdiye kadar iki Amerikan şirketinin yürüttüğü deneylerin yeterli sayıda kişiyi içermediğini ve "kör deneyler" olduğunu, ne şirket ne de gönüllüleri takip eden doktorların ve hatta katılımcıların gerçek aşıyı ve plasebo iğnesini kimin aldığını bilmediğini öne sürüyorlar.
Bunun yanı sıra, iki şirketin uzmanları tarafından rapor edilen veriler, etkinlik düzeyinin nihai kanıtı olarak kabul edilmeyen bir ara analizin sonucu olarak biliniyor. Ayrıca iki şirket tarafından yapılan açıklamalarda, aşıyı alanlar ile salin aşısı (katılımcıya etkisi olmayan plasebo iğnesi) yapılanlardan hangilerinin Kovid-19 olduğu hakkında herhangi bir bilgi yer almıyor. İki şirket tarafından dağıtılan basın bültenlerinde, deneylerde vakalarda görülen semptom türleri ve doktorların özellikle yaşlıları korumak için bilmeleri gereken aşının etkinliğini belirlemeye dair gerekli gördükleri katılımcıların yaşları hakkında bilgi bulunmuyor.