Kuzey Afrika’daki Berberiler kimliklerinin tam olarak tanınmasını talep ediyorlar

Cezayirli öğrenciler başkentte bir süre önce düzenledikleri protestoda ulusal bayraklarıyla birlikte Berberi bayrağını da dalgalandırdılar. (AFP)

Mısır’ın uzak batısındaki Siwa’da bulunan küçük bir grubun yanı sıra Mağrib bölgesinin (Fas, Cezayir, Tunus ve Libya) çoğunluğunu Berberiler (Amazig) oluşturuyor. AFP, söz konusu yerli halkın kimlik ve kültürlerinin daha fazla tanınmasını talep ettiklerini aktardı.
Bölgedeki mevcudiyetleri Arap ve İslam etkisinden önceye dayanıyor. Kendilerine Berbericede ‘özgür adam’ anlamına gelen Amazig diyorlar.
En fazla Berberi barındıran Mağrip ülkesi Fas, Aralık 2011 anayasasında Berbericeyi Arapçanın yanı sıra resmi dil olarak tanıdı. Ayrıca Berberilere geniş haklar verme hususunda uzun bir yol kat etti. Buna rağmen her yıl 13 Ocak’ta Berberi yeni yılı olarak tatil yapmak gibi taleplere ilişkin sesler daha fazla çıkmaya başladı.
2014’te yapılan nüfus sayımına göre yaklaşık 35 milyon insanın dörtte birinden fazlası (yüzde 26,7), ülkenin üç lehçesinden (Rif Berbericesi, Orta Atlas Tamazigti ve Taşelit) birini kullanıyor.
Aktivistler, davalarını savunmak için 2011 anayasasının dillerini resmi dil olarak tanımasına güveniyorlar.
Berberi Dilinin Sınırlandırılmasına İlişkin Temel Yasa, 2019 yılında kabul edildi. Yasal metin, bu dilin idari belgelerde kullanılmasını ve öğretiminin 15 yıl içinde kademeli olarak yaygınlaştırılmasını öngörüyor.
Beklenen en önemli sonuçlardan biri, Arapça ve Fransızca dillerinin yanı sıra kamu binalarında ‘Tifinag’ alfabesinin ortaya çıkması oldu. 2010 yılından bu yana, bir Fas kamu televizyon kanalı olan Tamazight TV, kendisini Berberi kültürünü tanıtmaya adadı.
Cezayir’de Berberice konuşanların sayısı, yaklaşık 10 milyon. Yani nüfusun dörtte birine eşit. Cezayirli Berberilerin çoğunluğu merkezde, doğuda ve güneydeki varlıklarının yanı sıra Kabiliye bölgesinde (doğu Cezayir) yoğunlaşmış durumda. Berberice 2016’da ikinci resmi dil olarak kabul edilerek ve Berberi Yeni Yılı 2018’de resmi tatil ilan edilerek biraz ilerleme kaydedildikten sonra geçen yıl rejim karşıtı ‘harekete’ karşı baskı hedeflerinden birini oluşturdu. Onlarca eylemci, ordunun gösterilerde yasakladığı bir eylem olarak ellerinde Berberi (Amazig) bayrağı taşıdıkları suçlamasıyla hapis cezasına çarptırıldı.
Libya’daki Berberiler, varlıklarını inkar eden Muammer Kaddafi döneminde zulüm gördüler. Berberiler, dillerini Arapçaya gibi resmi bir dil haline getirme ve parlamentoda adil bir şekilde temsil edilme hakkı talep ettiler.
Libya’daki Berberiler şu an nüfusun yaklaşık yüzde 10’unu oluşturuyorlar. Çoğunlukla Trablus’un batısındaki dağlarda veya güney çölünde yaşıyorlar.
Kaddafi’nin 2011 yılında devrilmesinden bu yana talepleri daha da yüksek sesle dillendirilmeye başlandı. Berberi bayrağı, Libya bayrağının yanı sıra kamu binalarının çatılarında ve genellikle de tek başına kendi evlerinde dalgalanır oldu. Uluslararası açıdan kabul edilen Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne (UMH) bağlı Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmasa da ders kitapları, Berberi dilinde de basıldı.
Parlamento tarafından onaylanan ancak bugüne kadar kağıt üzerinde kalan anayasa taslağında, başta Berberice olmak üzere çeşitli grupların konuştuğu diller, Libya mirasının bir parçası olarak kabul edildi.
Tunus’ta ise Berberilerin demografik ağırlığı bilinmiyor. Irk ve dil ile ilgili istatistik yapılması yasaklandı. Güney bölgelerinin yanı sıra çoğunluğu başkent Tunus’ta yaşıyor.
Berberiler, anayasada kendilerini Arap diline ve İslam dinine ait olarak tanımlayan bir devlet tarafından kendi kültürel özelliklerinin inkar edilmesini kınıyor.
Tunus Amazig (Berberi) Kültür Derneği Başkanı Calul Gaki, Tunusluların yüzde 50’sinin Berberi kökenli olduğunu ancak yüzde birinden daha azının Taşelit lehçesini konuştuğunu belirtti.
Aktivistlerin çoğu, Tunus halkının, Berberi kültürünü Tunus kimliğinin bir parçası olarak tanıması için ‘küçük reformlar’ istiyor. 2011’deki devrimden bu yana medya ve sivil toplum daha açık hale geldi. İnsan Hakları Bakanı, 2017 yılını Berberi yılı olarak kutlayarak Berberi vatandaşlara ‘mutlu yıllar’ dileklerini iletti.