عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

ABD’nin gündeminde İran’dan gelebilecek tehditlerin engellenmesi var

Bağdat’ın merkezindeki Yeşil Bölge’de yer alan ABD Büyükelçiliği’ne pazar günü gerçekleşen saldırıda çevredeki binalar zarar gördü. (CENTCOM)
Bağdat’ın merkezindeki Yeşil Bölge’de yer alan ABD Büyükelçiliği’ne pazar günü gerçekleşen saldırıda çevredeki binalar zarar gördü. (CENTCOM)
TT
TT

ABD’nin gündeminde İran’dan gelebilecek tehditlerin engellenmesi var

Bağdat’ın merkezindeki Yeşil Bölge’de yer alan ABD Büyükelçiliği’ne pazar günü gerçekleşen saldırıda çevredeki binalar zarar gördü. (CENTCOM)
Bağdat’ın merkezindeki Yeşil Bölge’de yer alan ABD Büyükelçiliği’ne pazar günü gerçekleşen saldırıda çevredeki binalar zarar gördü. (CENTCOM)

ABD yönetimi, Irak’ın başkenti Bağdat’taki Yeşil Bölge’de yer alan büyükelçilik binasının katyuşa füzeleriyle hedef alınmasının ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun, İran sınırları dışındaki operasyonlarının beyni kabul edilen Kasım Süleymani’nin ABD hava saldırısında öldürülüşünün birinci yıl dönümünün yaklaşmasıyla önlem alma planlarına başladı. Gerginliği tırmandırma girişimlerini engellemek amacıyla İran’ı caydırma seçeneklerini yeniden gündeme getirdi.
ABD Başkanı Donald Trump önceki gün Florida’da bulunan Mar-a-Lago tesislerine hareket etmeden önce Twitter hesabından paylaştığı mesajda, Tahran’ı Amerikalılara karşı saldırı düzenlememesi uyarısında bulundu. Irak’taki Amerikalılara saldırı düzenlenmesi halinde ‘İran’ı sorumlu tutacağını’ belirten Trump mesajında şunları söyledi:
“Bağdat’taki büyükelçiliğimiz pazar günü çok sayıda füzeyle vuruldu. Tahmin edin bu roketler nereden geldi? İran'dan. Irak'taki Amerikalılara yönelik saldırılar olacağı söylentileri duyuyoruz. İran'a bir dost tavsiyesi; eğer bir Amerikalı ölürse bundan İran'ı sorumlu tutarım. Bu konuda iyi düşünün.”
Trump’ın mesajı, ABD yönetimindeki şahin kanattakilerin İran’ın tırmanışını görüşmek amacıyla düzenlediği toplantının hemen ardından geldi. Reuters’ın ABD yönetiminde Ulusal Güvenlik’ten sorumlu üst düzey bir yetkiliden aktardığı habere göre Beyaz Saray’da gerçekleşen toplantıda pazar günü ABD’nin Bağdat Büyükelçiliği’ne yapılan saldırı ele alındı. Yetkili, Başkan Trump’a sunulmak üzere, Irak’taki ABD’li diplomatlara ve askerlere yönelik her türlü saldırıyı caydırmak amacıyla birkaç seçenek üzerinde uzlaşı sağlandığını bildirdi.
Reuters’a konuşan yetkili, söz konusu toplantıya ABD Savunma Bakan Vekili Christopher Miller, Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Robert O'Brien’ın katıldığı bilgisini verdi.
Toplantıda üzerinde uzlaşıya varılan seçeneklerin içeriği hakkında veya bu seçenekler arasında askeri operasyonun olup olmadığına ilişkin bilgi vermekten kaçınan ABD’li yetkili, ‘seçeneklerin’ yakın zamanda Başkan Trump’a sunulacağını söyledi. Yetkili, kararlaştırılan tüm seçeneklerin ‘gerilimi tırmandırıcı bir özelliğe sahip olmaması için hazırlandığını ve daha fazla saldırılara karşı caydırıcı olacağını’ vurguladı.
Ancak ABD’li bir diğer yetkili ise pazar günkü saldırıda Irak’taki ABD’li askerlerden hiçbirinin yaralanmadığını, yaklaşık 21 füze fırlatıldığını ve bazılarının binalara isabet ettiğini aktardı.
ABD yönetimindeki üst düzey yetkili, “Beyaz Saray’daki toplantının amacı, Irak'taki İranlıları ve Şii milisleri personelimize saldırı düzenlemekten caydırmak için Başkan’a sunabileceğimiz doğru seçenekleri hazırlamaktı” dedi.
Irak ordusu ve ABD Büyükelçiliği, pazar günü elçiliğe yapılan saldırıdan en az 8 füzenin başkent Bağdat’taki yüksek korunaklı Yeşil Bölge’ye düştüğünü bildirdi. AFP’de yer alan haberde, Ortadoğu’daki ABD Kuvvetleri Komutanlığı’nın ise ‘İran destekli milislerin neredeyse kesin olarak 21 füze fırlatmasını’ ve ‘bu saldırıdan açık bir şekilde sivil ölümlerden sakınmamasını’ kınadı.
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, saldırıdan Tahran’ı sorumlu tutarken bölgedeki komutanlık tarafından yayınlanan açıklamada, “Füze saldırısı, neredeyse kesin olarak İran’ın desteklediği bir isyancı grup tarafından gerçekleştirildi. ABD, İran destekli bu haydut milislerin eylemi sonucu herhangi bir ABD’linin ölümünden İran’ı sorumlu tutacak” ifadelerine yer verildi.
İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif de dün Twitter hesabından paylaştığı mesajda, Trump’ı “İran’ı itham etmek için değersiz bir fotoğraf” kullanmakla suçladı. Trump'ın önceki “ABD Başkanı Barack Obama'nın yeniden seçimleri kazanmak için İran'la bir savaş başlatacağına” dair iddialarda bulunduğu eski mesajlarının ekran görüntüsünü paylaşan Zarif, mesajında Trump’a hitaben “Yurt dışındaki vatandaşlarını riske atarak, dikkatleri ülkendeki feci başarısızlıklardan uzaklaştıramazsın” diye yazdı.
Reuters’ın aktardığına göre Zarif paylaştığı başka bir mesajında da şu ifadeleri kullandı:
“ABD geçen sefer kitle imha silahlarıyla ilgili iftiraları sebebiyle bölgemizi mahvetti. 7 trilyon doları boşa harcadı ve (ABD’nin 2003’te liderlik ettiği Irak Savaşı’na atıfla) 58 bin 976 Amerikalının ölümüne sebep oldu. Trump, çıkış yolundayken yapacağı herhangi bir maceranın sorumluluğunu tamamen üstlenecektir.”
Reuters, geçen ayın ortalarında yetkili ABD’li kaynaklara dayandırdığı bir haberinde, Trump’ın birkaç danışmanı ve kıdemli yetkililerle yaptığı görüşmede İran'ın Natanz'daki en önemli nükleer tesisini havadan vurmak konusunda ne gibi seçenekleri bulunduğunu öğrenmek istediğini öne sürmüştü. New York Times da (NYT) ABD’li bir yetkilinin ifadelerine yer verdiği bir haberde, danışmanların daha kapsamlı bir saldırıya kapı aralayacak olması sebebiyle böyle bir saldırıyı uygulamaması konusunda Trump’ı ikna ettiğini yazdı. Gazeteye konuşan yetkili, “Seçenekleri istedi. Ona senaryoları verdim ve en nihayetinde devam etmeme kararı aldı”dedi.
ABD donanmasından bu haftanın başında yapılan resmi açıklamaya göre 154 adet Tomahawk ve seyir füzesi ile Özel Kuvvetler’den 66 asker taşıyan USS Georgia nükleer denizaltısı, İran tehditlerini caydırmak ve seyrüsefer güvenliğini güvence altına almak için Hürmüz Boğazı’ndan geçerek Arap Körfezi’ne giriş yaptı.
Tahran’ın Fahrizade suikastı sonrasında Tel Aviv’i tehdit etmesinin ardından, İran’a karşı güç gösterisinde bulunan İsrail de benzer bir adım atarak Akdeniz’deki askeri denizaltısını Süveyş Kanalı üzerinden Arap Körfezi’ne gönderdi.
Bu ay, daha önce ABD’nin nükleer silah taşıma kapasiteli ağır bombardıman uçağı 2 adet B-52 Basra Körfezi üzerinde uçuş gerçekleştirirken ABD uçak gemisi USS Nimitz de kasım sonlarında Körfez sularına geri dönmüştü.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Rusya'nın Ukrayna'ya düzenlediği büyük saldırıda 7 kişi öldü, onlarca kişi yaralandı

Ukrayna uçaksavar bataryaları Kiev üzerinde Rus İHA’larını engelledi (AFP)
Ukrayna uçaksavar bataryaları Kiev üzerinde Rus İHA’larını engelledi (AFP)
TT
TT

Rusya'nın Ukrayna'ya düzenlediği büyük saldırıda 7 kişi öldü, onlarca kişi yaralandı

Ukrayna uçaksavar bataryaları Kiev üzerinde Rus İHA’larını engelledi (AFP)
Ukrayna uçaksavar bataryaları Kiev üzerinde Rus İHA’larını engelledi (AFP)

Rusya’nın gece saatlerinde Ukrayna’ya düzenlediği geniş çaplı saldırıda 7 kişi hayatını kaybetti, onlarca kişi yaralandı. Moskova yönetimine göre güneydoğudaki Dnipro kenti başta olmak üzere çeşitli bölgelere yönelik saldırılarda 660’tan fazla insansız hava aracı (İHA) ve füze kullandı.

Dnipro’da saldırı sonucu bir apartmanın büyük bölümü çökerken, bölge valisi enkaz altından 4 kişinin cansız bedeninin çıkarıldığını açıkladı. Yetkililer, kurtarma çalışmalarının sürdüğü sırada gündüz saatlerinde aynı bölgenin yeniden hedef alındığını, bu saldırıda 1 kişinin hayatını kaybettiğini, 7 kişinin yaralandığını bildirdi.

Rusya, Ukrayna’ya neredeyse her gece onlarca İHA ile saldırılar düzenlerken, zaman zaman yüzlerce İHA ve onlarca füzenin kullanıldığı daha geniş çaplı operasyonlar da gerçekleştiriyor.

Kiev'deki polis memurları (Reuters)Kiev'deki polis memurları (Reuters)

Sabah saatlerinde kentte yoğun duman bulutları yükselirken, yerel medya hava kirliliğine karşı halkı uyardı. Reuters muhabiri, enkazda çalışan ekiplerin bir Rus İHA’sının düşürüldüğünü gördüğünü aktardı. Yetkililer, kentte 30’dan fazla kişinin yaralandığını belirtti.

Ukrayna Başbakanı Yuliya Sviridenko, “Rusya halkımıza yönelik terörünü bilinçli olarak uzatıyor ve hayati altyapı ile konutları hedef almaya devam ediyor” dedi.

Çernihiv Bölge Valisi ise kuzeyde düzenlenen füze ve İHA saldırılarında 2 kişinin hayatını kaybettiğini, 7 kişinin yaralandığını duyurdu.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, “Bu tür her saldırı, ortaklarımızı acil ve kararlı adımlar atmaya ve hava savunmamızı hızla güçlendirmeye zorlamalıdır” ifadelerini kullandı.

Öte yandan Ukrayna son dönemde Rusya topraklarına yönelik İHA saldırılarını artırdı. Rusya’nın Yekaterinburg kentinde bir İHA’nın apartmana düşmesi sonucu bazı kişilerin hafif yaralandığı bildirildi.

Ukrayna Hava Kuvvetleri, Telegram üzerinden yaptığı açıklamada, Rusya’nın son saldırıda 619 İHA ve 47 füze kullandığını, bunlardan 580 İHA ve 30 füzenin düşürüldüğünü duyurdu.

Ayrıca Romanya, topraklarına bir İHA’nın düştüğünü ve 200’den fazla kişinin tahliye edildiğini açıkladı. Savunma Bakanlığı, Rusya’nın Ukrayna’nın Romanya sınırındaki Tulça bölgesine yönelik saldırılarını sürdürdüğünü belirtti.

Acil durum ekipleri, yerleşim alanına düşen İHA’da “muhtemel patlayıcı yük” bulunduğunu ifade etti. 2022’de başlayan Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana NATO üyesi Romanya’nın hava sahası defalarca ihlal edilirken, ülke topraklarına İHA parçaları düştü.

Kiev'de bir sokakta Ukraynalı polis memurları (Reuters)Kiev'de bir sokakta Ukraynalı polis memurları (Reuters)

Şarku’l Avsat’ın yerel basından aktardığına göre bu, Rus İHA parçalarının Romanya içinde maddi hasara yol açtığı ilk olay. Olayda can kaybı yaşanmazken, bir elektrik direği ve bir ev zarar gördü; yetkililer önlem olarak bölgedeki gaz akışını kesti.

Dışişleri Bakanlığı ise Rusya’nın Bükreş Büyükelçisi’nin bakanlığa çağrıldığını duyurdu. Romanya, 2025 yılında hava sahasını ihlal eden İHA’ları düşürmeye izin veren bir yasa kabul etmiş olsa da bu yetki henüz kullanılmadı.

DÜNYA

Uluslararası hukuk ile güç mantığı arasında: Nasıl bir dünya şekilleniyor?

New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezi... Bayraklar, ülkeler ve bitmek bilmeyen anlaşmazlıklar (Reuters)
New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezi... Bayraklar, ülkeler ve bitmek bilmeyen anlaşmazlıklar (Reuters)
TT
TT

Uluslararası hukuk ile güç mantığı arasında: Nasıl bir dünya şekilleniyor?

New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezi... Bayraklar, ülkeler ve bitmek bilmeyen anlaşmazlıklar (Reuters)
New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezi... Bayraklar, ülkeler ve bitmek bilmeyen anlaşmazlıklar (Reuters)

Antoine el-Hac

Ortadoğu’da son dönemde yaşanan gelişmeler ve bunlara eşlik eden jeopolitik şoklar ile ekonomik sıkıntılar, on yıllardır uluslararası ilişkileri şekillendiren yapının kırılganlığını gözler önüne serdi. Krizler artık birbirinden ayrı ya da geleneksel yöntemlerle sınırlandırılabilir olmaktan çıkmış durumda; aksine, coğrafi sınırları aşan ve küresel sistemi bütünüyle etkileyen, birbirine bağlı ve zincirleme sonuçlar üreten bir nitelik kazanmış bulunuyor. Bu bağlamda, çok kutuplu olduğu varsayılan ve çok taraflı olmasını arzu ettiğimiz uluslararası düzenin çözülme sürecine girdiğine, daha yüksek düzeyde bir istikrarsızlık, düzensizlik ve muhtemelen yakın gelecekte kapsamlı bir kaos döneminin başladığına yönelik kanaat giderek güçleniyor.

Bu dönüşüm sürecinde, ‘çok kutupluluk’ kavramı ve bunun ne anlama geldiği meselesi de kaçınılmaz olarak gündeme geliyor. Bu kavram, uluslararası ilişkilerin dinamiklerini açıklayan teorik bir çerçeve mi, yoksa daha adil bir küresel düzenin inşası için işlevsel bir araç mı? Gerçekte, bu kavrama dair tek ve ortak bir tanımın bulunmaması -onu savunan ülkeler arasında bile- derin görüş ve çıkar farklılıklarının varlığına işaret ediyor.

Hürmüz Boğazı’ndaki bir yük gemisi... Yeni bir çatışmanın sahnesi haline gelen su yolu (Reuters)Hürmüz Boğazı’ndaki bir yük gemisi... Yeni bir çatışmanın sahnesi haline gelen su yolu (Reuters)

Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasından bu yana uzun süre ‘tek kutuplu güç’ konumunu elinde bulunduran ABD, geleneksel olarak çok kutupluluğu stratejik konumuna yönelik bir tehdit olarak görmekte. Buna karşılık Rusya ve Çin, bu kavramı ABD etkisini dengelemeye yönelik bir araç olarak değerlendirmekte; ancak Moskova hızlı bir dönüşümü savunurken, Pekin daha kademeli bir geçişi tercih eden farklı yaklaşımlar benimsemekte. Öte yandan Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika gibi diğer yükselen güçler ise çok kutupluluğu, dış politika alanındaki hareket serbestilerini genişletme ve uluslararası sistemi içeriden reforme etme imkânı olarak görmekte.

Buna karşılık Avrupa, bu kavramı tamamen reddetmek ya da yalnızca Amerikan etkisini zayıflatmaya yönelik bir araç olarak görmek yerine yeniden değerlendirme zorunluluğuyla karşı karşıya kalmakta. Özellikle son yıllarda Atlantik’in iki yakası arasında ticari ilişkiler konusunda ortaya çıkan görüş ayrılıkları ve hatta çatışmalar ile dört yılı aşan Ukrayna savaşı, bu ihtiyacı daha da belirgin hale getirdi.

Teoriler ve pratik adımlar arasında

Çok kutupluluk, yaşanan dönüşümleri anlamak ve bunlarla başa çıkma yolları geliştirmek için ortak bir çerçeve sunabilir. Ancak aynı zamanda farklı siyasi yükler ve değişken ekonomik hedefler taşıdığı için bu sürecin yönü ve sonuçları ciddi riskler de barındırmakta.

Bu nedenle yalnızca teorik tartışmalara dahil olmak yeterli değil; uluslararası sistemin ticaret, sağlık, enerji ve iklim gibi hayati alanlarda reforme edilmesine yönelik somut adımların atılması gerekiyor. Ayrıca tek kutupluluğa yönelik yaygın itirazlar ve çok taraflı bir dünya düzeni çağrılarının artması, derin yapısal reform ihtiyacına işaret ediyor. Bu da devletler arasında yeni müzakere mekanizmalarının devreye sokulmasını zorunlu kılıyor. Bununla birlikte, böyle bir dönüşümün gerçekleşebilmesi için öncelikle dünyanın geleceğine dair net bir vizyonun ortaya konması gerekiyor. Bu vizyon, iş birliğine hazır aktörlerin belirlenmesini ve son derece karmaşık bir dünyaya uyum sağlayabilecek kurumların inşasını mümkün kılacaktır. Bu karmaşıklığın temelinde ise zengin toplumların servet biriktirme eğilimi ile yoksul toplumların hayatta kalmayı sağlayacak imkânlara erişme mücadelesi arasındaki derin uçurum yer alıyor. Bu iki uç arasında ise bir yandan yükselme umudunu taşıyan, diğer yandan aşağı doğru kayma ve daha alt bir sınıfa düşme korkusu yaşayan orta gelirli toplumlar bulunuyor.

Ukrayna’nın Dnipro kentinde Rus saldırısının ardından meydana gelen yıkım... Dört yıldır süren savaş (Reuters)Ukrayna’nın Dnipro kentinde Rus saldırısının ardından meydana gelen yıkım... Dört yıldır süren savaş (Reuters)

Karar vericiler arasında genel bir uzlaşı bulunduğu görülüyor: Dünya, başta teknolojik gelişmelerin etkisiyle hızlanan ve derinleşen kapsamlı dönüşümlerden geçiyor. Ancak mevcut dönemin niteliğine ilişkin yaklaşımlar farklılık gösteriyor. Bazı ülkeler dünyanın halihazırda çok kutuplu bir yapıya geçtiğini savunurken, bazıları bu sürecin kademeli olarak bu yöne evrildiğini öne sürüyor. Bir diğer kesim ise mevcut durumu, belirsizlik ve istikrarsızlıkla karakterize edilen açık uçlu bir geçiş aşaması olarak değerlendirmekte. Dolayısıyla bir diğer temel tartışma, bu dönüşümlerin beraberinde olumlu fırsatlar mı sunduğu, yoksa giderek artan ve derinleşen riskler mi barındırdığı sorusu etrafında şekilleniyor.

Yaklaşımlar ve bakış açıları

Bu bağlamda Rusya ve Çin, çok kutupluluk kavramını uluslararası dengeleri değiştirmek, küresel güç dağılımını yeniden şekillendirmek ve ABD’nin küresel hâkimiyetine meydan okumak için bir araç olarak kullanıyor. Pekin’deki siyasi elitler, uluslararası sistemin ABD merkezli tek kutupluluktan daha çoğulcu bir düzene doğru kademeli olarak geçiş yaptığını düşünüyor. Bu yaklaşım, Çin resmî söyleminde sıkça yer alan “Dünya, son yüzyılda görülmemiş derin değişimler yaşıyor” ifadesinde özetleniyor. Antoine el-Hac'ın Şarku'l Avsat için kaleme aldığı analize göre bu söylem, Çin’in küresel bir güç olarak yükselişine yön veren düşünsel çerçevenin de bir parçası haline gelmiştir. Çin perspektifine göre bu süreç, ABD’nin etkisinin görece zayıflamasıyla bağlantılı olup, daha dengeli bir uluslararası sisteme geçişin hem fırsatlarını hem de zorluklarını beraberinde getirmektedir.

Rusya ise yaşanan dönüşümü daha radikal bir şekilde yorumluyor. Moskova’ya göre mesele yalnızca Amerikan ‘tekeline’ son verilmesi değil, aynı zamanda Batı’nın kurumsal ve yapısal bütünlüğünün de aşınmasıdır. Rusya, bu sürecin Soğuk Savaş’ın 1990’ların başında sona ermesiyle başladığını ve Çin ile Hindistan gibi güçlerin yükselişiyle hızlandığını, bunun da ABD hegemonyasını zayıflatarak çok kutuplu bir dünya düzeninin önünü açtığını savunuyor. Moskova ayrıca Batı’nın bu değişime gerçekçi yaklaşmamasını ve hâkim konumundan vazgeçmemesini, uluslararası çatışmaların ve gerilimlerin başlıca nedenlerinden biri olarak görüyor.

Buna karşılık, ‘çok kutupluluk’ kavramı ABD resmî söyleminde nadiren açık biçimde kullanılıyor. Washington’da genellikle ‘liderlik’ ya da ‘üstün konum’ gibi ifadeler tercih edilmekte, küresel sistemin tanımı tek kutupluluk üzerinden yapılmamaktadır. Bazı Amerikalı yetkililer dünyanın giderek daha çoğulcu bir yapıya evrildiğini kabul etse de bu dönüşüm resmî politika çerçevelerine sistematik biçimde yansımamış, daha çok akademik ve düşünce kuruluşu tartışmalarında gündeme gelmiştir.

Somali’de yerinden edilme ve açlık (AFP)Somali’de yerinden edilme ve açlık (AFP)

Bu farklı bakış açıları ışığında, dünyanın yalnızca güç dengelerinde bir dönüşüm yaşamadığı, aynı zamanda bu dönüşümün nasıl yorumlanacağı ve ne anlama geldiğinin de bir mücadele konusu haline geldiği açıkça görülmektedir. Bu nedenle uluslararası sistemin geleceği, yalnızca bu değişimlerin doğasına değil, aynı zamanda devletlerin bu süreci nasıl anladığına ve nasıl tepki verdiğine de bağlı olacaktır. Ortak bir anlatının ve tek bir referans çerçevesinin yokluğunda, bu yorum farklılıkları belirleyici bir rol oynamaktadır.

Karar anı

İnsanlık, sekiz milyarı aşkın nüfusuyla kritik bir dönüm noktasından geçiyor. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından şekillenen ve kalıcı barışı tesis etme fikrine dayanan uluslararası düzen, giderek artan bir şekilde bütünlüğünü kaybediyor.

1945’ten itibaren bazı devletlerin, savaşları önlemek ve güç ile servetin az sayıda elde toplanmasını sınırlamak amacıyla uluslararası hukuka (antlaşmalar, sözleşmeler, teamüller ve genel ilkeler bütünü) dayalı bir sistem kurmaya çalıştığı inkâr edilemez. Bu sistem, eğer tam anlamıyla uygulanmış olsaydı, adaletin ve eşitliğin hâkim olduğu, hakların ihlal edilmek yerine korunduğu bir dünya düzenini güvence altına alabilirdi.

Ancak son yıllar, özellikle de mevcut dönem, bu yapının hızla aşındığını gösteriyor. Uluslararası hukuk yalnızca ihlal edilmekle kalmamakta, aynı zamanda mutlak hâkimiyet ve sınırsız genişleme mantığıyla hareket eden bazı güçler tarafından açıkça meydan okunmaktadır. Ukrayna’dan Ortadoğu’ya uzanan çatışmalar, bu hukuki çerçevenin maruz kaldığı baskının boyutunu ortaya koymakta; onu temsil eden kurumlar ise etkinliklerini, hatta varlık gerekçelerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmaktadır.

Bu tablo, temel soruları da beraberinde getirmekte: Uluslararası hukuk neden doğrudan hedef haline gelmiştir? Büyük güçler bundan neyi tehdit olarak görmektedir? Ve tam da bu dönemde, onu savunma ihtiyacı neden daha da artmaktadır?

ABD’nin Colorado eyaletinde kuraklık (AP)ABD’nin Colorado eyaletinde kuraklık (AP)

Cevap aslında açık: Uluslararası hukuk, salt güç mantığına bir sınırlama getirir. Genişlemeye sınırlar çizer, kaynakların hukuksuz biçimde ele geçirilmesini engeller ve eksik ya da eşitsiz biçimde uygulansa bile hesap verebilirlik mekanizmaları sunar.

Buna rağmen uluslararası hukukun hâlâ canlı olduğu, hatta bugün küresel tartışmalarda hiç olmadığı kadar merkezî bir konuma sahip bulunduğu söylenebilir. Tüm trajedilere ve ihlallere rağmen, özellikle 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi başta olmak üzere uluslararası hukuka saygı çağrıları yükselmeye devam etmektedir. Acil ihtiyaç, bu metinlere yeniden hayat verilmesi ve bunların, dünyayı mutlak kaosa ya da ‘güçlünün hukukuna’ sürüklenmekten alıkoyacak temel engeller haline getirilmesidir.

Bununla birlikte, uluslararası hukuka bağlılık tek başına yeterli değildir; bunun ardından daha düzenli ve hatta yeni bir dünya sistemi inşa etmeye yönelik sürekli ve kararlı bir çaba gelmelidir. Aksi halde, kuralların giderek aşındığı ve siyasetin kontrolsüz güç mücadelesine indirgendiği bir dünyada sıkışıp kalınacaktır. Üstelik bu durum, nükleer silaha sahip dokuz devletin varlığı gerçeğiyle birlikte düşünüldüğünde daha da kritik hale gelmektedir.

Fransız hukukçu ve insan hakları savunucusu olarak uzun yıllar farklı görevlerde bulunmuş ve şu anda Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreterliği görevini yürüten Agnes Callamard şu sözleriyle bu tabloyu özetlemektedir: “Bu sistem (uluslararası sistem) şimdiye kadar vaatlerini yerine getirmemiş olsa da o vaatleri bozanların onun hayal ürünü olduğunu iddia etme hakkı yoktur.”

İdeal olan ise yalnızca çok kutuplu bir dünya değil, aynı zamanda çok taraflı bir düzendir; her devletin, büyüklüğü ne olursa olsun, güvenli bir şekilde var olma ve kendi kaynaklarından adil biçimde yararlanma hakkına sahip olduğu bir sistemdir.

Thomas More’un Ütopya’sından biraz esinlenmek fena olmaz...

DÜNYA

Uluslararası Enerji Ajansı Direktörü Fatih Birol: “Fosil yakıt sektöründeki dönüşüm geri döndürülemez”

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz enerji piyasalarını alt üst etmişti (Reuters)
Hürmüz Boğazı'ndaki kriz enerji piyasalarını alt üst etmişti (Reuters)
TT
TT

Uluslararası Enerji Ajansı Direktörü Fatih Birol: “Fosil yakıt sektöründeki dönüşüm geri döndürülemez”

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz enerji piyasalarını alt üst etmişti (Reuters)
Hürmüz Boğazı'ndaki kriz enerji piyasalarını alt üst etmişti (Reuters)

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Direktörü Fatih Birol, İran savaşının fosil yakıt sektörünü geri dönülemez şekilde değiştirdiğini söyledi.

Birol, Guardian'da dün yayımlanan söyleşisinde, İran savaşıyla patlak veren krizin ülkeleri enerji arzını güvence altına almak için fosil yakıtlardan uzaklaştırdığını belirtti.

Piyasada fosil yakıta güvenin yitirilebileceğini ve bunlara yönelik talebin azalabileceğini ifade etti:

Ülkelerin risk ve güvenilirlik algıları değişecek. Hükümetler enerji stratejilerini gözden geçirecek. Yenilenebilir enerji ve nükleer enerjiye önemli bir ivme kazandırılacak ve elektriğin ön plana çıktığı bir geleceğe doğru daha da büyük bir geçiş yaşanacak. Bu durum da petrolün ana pazarlarını daraltacak.

Ekonomiste göre, Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlikle derinleşen ekonomik krizden geri dönüş mümkün değil:

Artık vazo kırıldı, olan oldu, parçaları bir araya getirmek çok zor. Bu durum, önümüzdeki yıllarda küresel enerji piyasaları üzerinde kalıcı etkiler yaratacak.

Birol, ticari amaçlı petrol sahalarının aranması için ruhsat verilmesine karşı uyarıda da bulunarak "Bunlar önümüzdeki uzun yıllar boyunca önemli miktarda petrol ve doğalgaz sağlamayacak" dedi.

Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile gübre, gıda, helyum, yazılım ve diğer sektörler üzerindeki etkilerin devam edeceğini vurguladı.

IEA direktörü, fosil yakıt fiyatlarının yüksek seyretmesiyle gelişmekte olan ülkelerin kömüre yönelebileceğini ancak güneş enerjisinin, maliyet açısından kömürle rekabet edebileceğini belirtiyor. Bu süreçte yenilenebilir enerjiye yatırımın ivme kazanacağını da ekliyor.

"Bu kriz en büyük krizlerin hepsinin toplamından bile daha büyüktü ve bu nedenle devasa bir boyuta ulaştı" diyen Birol şöyle devam etti:

Dünyanın bu kadar hazırlıksız yakalanmasını, küresel ekonominin 50 kilometrelik bir boğazla rehin alınabilmesini hâlâ anlayamıyorum.

İran yönetimi, ABD'yle ilk tur müzakerelerin ardından Hürmüz Boğazı'nı açmış ancak Washington'ın ablukayı sonlandırmaması nedeniyle kısa sürede gemi trafiğini tekrar neredeyse durma noktasına getirmişti.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, dünkü açıklamasında Pakistan'ın başkenti İslamabad'daki müzakerelere katılması için Başkan Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ve Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un gönderileceğini bildirdi. Başkan Yardımcısı JD Vance'in ise toplantıya gitmeyeceğini ifade etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Pakistan, Umman ve Rusya'ya düzenleyeceği ziyaret kapsamında ABD-İsrail'in başlattığı savaşla ilgili gelişmeleri ele alacak.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Arakçi'nin ziyaretinde ABD heyetiyle doğrudan temas kurulmayacağını söyledi. İran yönetiminin, ABD ordusu Hürmüz'deki ablukayı kaldırmadan Washington'la görüşmeyeceğini yineledi.

Independent Türkçe, Guardian, Tesnim, BBC