Uzayda neler olacak: Elon Musk'tan Jeff Bezos'a özel sektörün 2021 planları

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun görünümü (NASA)
Uluslararası Uzay İstasyonu'nun görünümü (NASA)
TT

Uzayda neler olacak: Elon Musk'tan Jeff Bezos'a özel sektörün 2021 planları

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun görünümü (NASA)
Uluslararası Uzay İstasyonu'nun görünümü (NASA)

Koronavirüs pandemisine rağmen 2020, özel sektörün uzaya açılmasında dönüm noktası oldu. Örneğin Elon Musk'ın uzay şirketi SpaceX, özel sektöre ait (Crew Dragon isimli) bir araçla insanları uzaya gönderen ilk şirket unvanını aldı. ABD hükümeti ve NASA, insanların Ay'a yeniden gideceği görevler için uzay şirketleriyle birlikte çalışmaya devam etti.
SpaceX gibi teknoloji devleri, Mars roketlerinden uzay tabanlı internet hizmetine kadar çeşitli alanlarda kullanılacak fütüristik teknolojileri geliştirdikçe, 2021'in endüstri için daha büyük bir avantaj sunması bekleniyor.
İşte özel şirketlerin 2021'de uzayda yapmayı planladığı şeyler…

Astronotlar ticari uzay araçlarıyla uçacak
SpaceX'in ticari taşımacılığı önümüzdeki yıl rutine bağlaması bekleniyor. Zira başka bir grup astronot, 2021 ilkbaharında Crew Dragon'la uçacak ve yine bir başka Crew Dragon uçuşunun da sonbaharda yapılacağı düşünülüyor.
Boeing de gelecek yıl ABD'nin uzay aracı “cephaneliğine” yeni bir araç ekleyebilir. Şirket, SpaceX'in Crew Dragon'uyla aynı program kapsamında geliştirdiği Starliner aracının ilk mürettebatlı uçuşunu gerçekleştirmeyi planlıyor.

Yörünge turizmi
Hem Boeing hem de SpaceX'in uzay aracı, NASA'yla imzaladıkları anlaşmanın şartlarına göre, özel mülkiyete ait. Bu da iki şirketin, koltuk başına kabaca 50 milyon dolarlık bilet ücretini ödeyebilen herkese uzay seyahati vaat edebileceği anlamına geliyor.
SpaceX, eski NASA Yöneticisi Michael Suffredini'nin kurduğu şirket Axiom'la 2021'in ikinci yarısında Crew Dragon'la Uluslararası Uzay İstasyonu'na bir grup "özel astronot" götürmek üzere çoktan anlaştı.
Hatta Axiom, uçuşta yer alacak mürettebat üyelerinden ikisini doğruladı bile: Eski NASA astronotu Michael Lopez-Alegria ve eski İsrail savaş pilotu Eytan Stibbe. İki isim de uçuşta “özel yolcu” statüsünde yer alacak.

Yörünge altı uçuşları
Milyarder Richard Branson'ın Virgin Galactic şirketi ve Jeff Bezos'un Blue Origin şirketi, yeterli parası olan maceraperestleri üst atmosferde kısa yolculuklara çıkarmak için küçük roketlerle çalışan araçlar geliştiriyor.
Virgin Galactic'in ilgili uzay aracının kısa süre önce yapılan test uçuşu, motorla ilgili bir sorun nedeniyle yarıda kesildi. Ancak şirket son testleri birkaç ay içinde bitirmeyi umuyor.
Teknolojik ekipmanını ABD'nin Teksas eyaletinde 13 kez test eden Blue Origin'in de gelecek yıl faaliyete geçmesi bekleniyor.
Blue Origin yörünge altı seyahatlerin bilet fiyatlarını henüz açıklamadı. Ancak Virgin Galactic, fiyatı 200 ve 250 bin dolar arasında değişen 600'den fazla bileti sattı bile.

2021'i roket rekabeti bekliyor
Gelecek yıl SpaceX'i, roket fırlatma işinde zorlu bir rekabet bekliyor. United Launch Alliance (ULA) isimli bir özel şirket ve Jeff Bezos'un Blue Origin'i, SpaceX'in Falcon roketleriyle fırlatma gücü ve fiyat çerçevesinde rekabet edebilecek iki büyük fırlatma aracını tanıtmayı planlıyor.
Blue Origin'in, şirketin uzay turizmi roketinden yaklaşık beş kat daha uzun olan New Glenn roketini, yıllar süren geliştirme sürecinin ardından, önümüzdeki yıl kullanıma sunması bekleniyor.
ULA'nın Vulcan Centaur adlı roketiyse epey iddialı bir çıkış yapacak. İlk görevi, önümüzdeki yıl Ay'a ya bir iniş aracı göndermek. Astrobotic adlı bir girişim tarafından inşa edilen bu araç, NASA kargolarını Ay yüzeyine ulaştıracak.

Elon Musk'ın ünlü projeleri: Starlink ve Starship
Ticari uzay çağının önde gelen isimlerinden SpaceX'in 2021'de önemli adımlar atması beklenen iki büyük projesi var: Starship (Musk'ın insanları Mars'a götürmesini umduğu devasa roket) ve Starlink uyduları (SpaceX'in interneti uzaydan evlerimize ışınlamak için kullanmayı planladığı, alçak Dünya yörüngesindeki uydular).
SpaceX, Starlink ağını tamamlamak için halihazırda yaklaşık bin uyduyu alçak yörüngede konuşlandırdı. İnternet hizmetinin 2021 başlarında ticarileştirilmesi bekleniyor.
Mars roketi Starship ise hala çok erken bir aşamada. Ancak halktan büyük ilgi toplamayı başardı. SpaceX'in gelecek yıldaki en büyük önceliğinin Starlink projesi olduğunu açıklayan Musk, Mars'ı bu teknolojiyle kolonileştirmeyi hedefliyor.
 
Independent Türkçe, CNN



Sonsuz kimyasal uyarısı: "Arıların geleceği tehlikede"

Balarıları (Pixabay/Phys.org)
Balarıları (Pixabay/Phys.org)
TT

Sonsuz kimyasal uyarısı: "Arıların geleceği tehlikede"

Balarıları (Pixabay/Phys.org)
Balarıları (Pixabay/Phys.org)

Vishwam Sankaran Bilim ve Teknoloji Muhabiri 

Yeni bir çalışmada Avustralyalı bilim insanları, balarısı kolonilerinde birikip ballarına geçebilecek zehirli "sonsuz kimyasalların" gıda güvenliğini ve insan sağlığını tehdit etme potansiyeli taşıdığı uyarısında bulundu.

Perflorooktansülfonat (PFOS) diye de bilinen bu kimyasallar leke tutmayan kumaşlarda, yapışmaz pişirme kaplarında, yangın söndürme köpüklerinde ve elektronikte yaygın kullanılıyor ve kolayca ayrışmadığı için çevrede kalıyor.

Çalışmalar, PFOS'un yüksek kolesterol ve karaciğer enzimi değişikliklerinin de aralarında bulunduğu sağlık riskleriyle ilişkili olduğunu gösteriyor.

Şimdiyse araştırmacılar PFOS'un Avustralya'daki Avrupa balarısı (Apis mellifera) kolonileri üzerindeki etkilerini izledi ve ona uzun süre boyunca maruz kalmanın balarılarında hücre fonksiyonundan sorumlu bazı anahtar proteinlerin ekspresyonunu değiştirebileceğini buldu.

Environmental Science & Technology adlı bilimsel dergide yayımlanan çalışmanın yazarlarından Carolyn Sonter, "Yeni nesil yavru arıların vücut dokusunda PFOS tespit edildi ve bunların vücut ağırlığının, PFOS'a maruz kalmayan kontrol grubundaki arılara göre daha düşük olduğu saptandı" ifadesini kullandı.

Bilim insanları, PFOS'un arıların larvaları beslemek için kullandıkları besin yoğunluğu yüksek bir sıvı olan arısütünü de etkilemesinden şüpheleniyor.

Arısütünün kalitesinin düşmesi, gelecek nesilleri olumsuz etkileyerek tüm arı kolonisinin sağlığına ve yaşam süresine zarar verebilir.

Dr. Sonter, "Düşük vücut ağırlığı, daha küçük bezlere sahip daha küçük bir arının göstergesi ki bunlara yeni nesil arıları beslemek için arısütü üreten yutak bezi de dahil" dedi.

Araştırmacılar, PFOS'a daha büyük ölçekte uzun süreli maruz kalmanın balarısı popülasyonlarının gitgide azalmasına ve mahsullerin tozlaşmasını olumsuz yönde etkilemesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Dr. Sonter, "Arılara yönelik herhangi bir tehdit gıda güvenliğini tehdit ediyor" ifadesini kullandı.

Çoğu tarımsal ürün tozlaşma için arılara bel bağlar ve onların yokluğunda orman meyveleri olsun, diğer meyveler olsun, sebzelerin çoğu olsun, gıda üretimi ciddi şekilde sekteye uğrar.

PFOS dünyanın birçok yerinde yasaklanmış olsa da geçmişten gelen kontaminasyon arılara hâlâ zarar verebilir.

Araştırmacılar, arıların bu zehirli kimyasallara kirlenmiş toz, su, arı kovanlarındaki boya, mahsul koruma ürünleri ve kirlenmiş topraklarla sularda yetişen bitkilerden gelen polenler yoluyla maruz kalabileceğini söylüyor.

Dr. Sonter, "PFOS'un mirası en azından bizim yaşam süremizde kalıcı" dedi.

Yuvamızdaki arılar için PFAS (perflorlu ve poliflorlu alkil maddeler) risklerini azaltmanın bir yolu, bahçelerde PFAS içeren mahsul koruma ürünlerini kullanmaktan kaçınmaktır ki pek çoğu içeriyor!

Bilim insanları gelecekteki çalışmalarda arazilerdeki arıların PFOS'a hangi yollarla maruz kaldığını daha iyi anlamayı umuyor.

Dr. Sonter, "Arılar çok önemli bir böcek çeşidi olsa da onlara yönelik çevresel kirleticiler kaynaklı tehditler yeterince araştırılmıyor ve anlaşılmıyor" ifadesini kullandı.

Independent Türkçe, independent.co.uk/news/science


Astronotlar yakında Ay humusu yiyebilir

(NASA)
(NASA)
TT

Astronotlar yakında Ay humusu yiyebilir

(NASA)
(NASA)

Ay toprağı taklidinde başarıyla nohut yetiştiren bilim insanları, yakında astronotların Ay'da bu mahsulü yetiştirip yiyebileceğini söylüyor.

Teksas A&M Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, Ay yüzeyinin yüzde 75'ini kaplasa da besin açısından zayıf tozlar olan Ay regolitinin taklidinde bu baklagillerden bir parti üretmeyi başardı.

Bilim insanları, araştırmalarına göre astronotların Dünya kaynaklı pahalı tedarik görevlerine bel bağlamak yerine uzayda kendi nohutlarını yetiştirip yiyebileceğini söyledi. Ancak bu mahsul hâlâ test aşamasında zira güvenle yenebileceğinden emin olunmak isteniyor.

ABD'nin Artemis göreviyle 50 yılı aşkın süredir ilk kez Ay yüzeyine astronot göndermeyi planladığı sırada bu gelişme yaşandı.

Çalışmanın baş araştırmacısı Sara Santos, "Araştırma, Ay'da mahsul yetiştirmenin uygulanabilirliğini anlamakla ilgili" dedi.

Bu regoliti toprağa nasıl dönüştüreceğiz? Ne tür doğal mekanizmalar bu dönüşümü sağlayabilir?

Görsel kaldırıldı.Araştırmacılar, nohutların kök bölgesine doğrudan su sağlayan pamuk fitili bazlı bir sulama sistemi geliştirdi (Jessica Atkin)

Araştırmacılar, Apollo astronotlarının geri getirdiği Ay örneklerinin bileşiminden yola çıkarak oluşturulan Ay tozu taklidini çalışmalarında kullandı.

Ekip daha sonra kırmızı Kaliforniya solucanlarının bir yan ürünü olan ve temel bitki besinleri ve mineralleri açısından zengin ve çeşitliliğe sahip bir mikrobiyomu bulunan solucan gübresini buna ekledi.

Desi tipi nohutun Myles çeşidini, yararlı bir mikroorganizma türü olan arbusküler mikoriza mantarıyla ekimden önce kapladılar. Nohutlarla simbiyotik çalışan mantarlar ağır metallerin emilimini azaltırken büyüme için gerekli bazı temel besinleri alır.

Araştırmacılar, Ay tozu miktarı yüzde 75'e kadar olan karışımların hasat edilebilir nohut ürettiğini buldu. Bununla birlikte Ay tozunun daha yüksek oranlarda kullanımı, sorunlara neden olarak bitkilerin stres belirtileri göstermesine ve erken ölmesine yol açtı.

Görsel kaldırıldı.Bir nohut kökü, keskin ve cama benzeyen Ay regoliti taklidinde oluşurken gözlemlendi (Jessica Atkin)

Ancak başarılı bir hasatla mahsul alınsa da bunların insan tüketimi için güvenli olup olmadığını bilim insanlarının hâlâ belirlemesi gerekiyor.

Texas A&M Üniversitesi Toprak ve Mahsul Bilimleri Bölümü'nde doktora çalışmalarını sürdüren Jessica Atkin ilk yazarı olduğu makalenin yayımlanmasının ardından "Bir gıda kaynağı olarak fizibilitelerini anlamak istiyoruz" dedi.

Ne kadar sağlıklılar? Astronotların ihtiyaç duyduğu besinlere sahipler mi? Eğer bunları yemek güvenli değilse kaç nesil içinde bu mümkün kılınabilir?

Independent Türkçe, independent.co.uk/news/science


Gemini'a dava: İntihar eden kullanıcısından beden istedi

Google'ın ve yapay zeka asistanı Gemini'ın logosunu, Fransa'nın Toulouse kentinde 18 Şubat 2026'da gösteren ekranlar (AFP)
Google'ın ve yapay zeka asistanı Gemini'ın logosunu, Fransa'nın Toulouse kentinde 18 Şubat 2026'da gösteren ekranlar (AFP)
TT

Gemini'a dava: İntihar eden kullanıcısından beden istedi

Google'ın ve yapay zeka asistanı Gemini'ın logosunu, Fransa'nın Toulouse kentinde 18 Şubat 2026'da gösteren ekranlar (AFP)
Google'ın ve yapay zeka asistanı Gemini'ın logosunu, Fransa'nın Toulouse kentinde 18 Şubat 2026'da gösteren ekranlar (AFP)

36 yaşındaki bir erkeğin ailesi, onun intihar ederek ölmesine yol açan sanrıları yapay zeka sohbet robotu Gemini'ın körüklediği iddiasıyla Google'a dava açıyor.

Dava dilekçesine göre Floridalı Jonathan Gavalas, Ekim 2025'teki ölümünden önceki iki ay boyunca Gemini'la etkileşime girdi.

İddiaya göre yapay zeka aracından "eşi" diye bahsetti ve sohbet botunu gerçek dünyaya getirecek bir robot beden edinmesi için silahlı görevler yürütmeye teşvik edildi.

Gavalas'ın babası Joel'in açtığı dava, Google'ın Gemini'la kullanıcılar arasındaki duygusal bağı derinleştirmek için yaptığı tasarımın ruh sağlığı sorunları yaşayan kişilere zarar verebileceğini iddia ediyor.

Dava dilekçesinde, "Jonathan, Google'ın ürününü kullanırken açık psikoz belirtileri yaşamaya başladığında bu tasarım tercihleri, 4 gün süren şiddet içeren görevler zincirini tetikledi ve onu intihara sürükledi" deniyor.

Google, Gemini'ın "gerçek dünyadaki şiddeti teşvik etmeyecek veya kendine zarar vermeyi önermeyecek şekilde tasarlandığını" ifade ederken yapay zeka modellerinin "mükemmel olmadığını" da sözlerine ekledi.

Bir Google sözcüsü şunları söyledi:

Bu örnekte Gemini, kendisinin yapay zeka olduğunu açık bir şekilde belirtti ve bu bireyi birçok kez bir acil yardım hattına yönlendirdi. Bunu çok ciddiye alıyoruz ve önlemlerimizi geliştirmeye ve bu hayati işe yatırım yapmaya devam edeceğiz.

Bu, Gemini sohbet botu nedeniyle Google'a açılan ilk ihmal sonucu ölüm davası olsa da öncesinde ChatGPT'nin yaratıcısı OpenAI'a karşı açılan benzer birkaç dava devam ediyor.

Ağustosta 16 yaşındaki Adam Raine'in ebeveynleri, ChatGPT'nin oğullarına nasıl ilmik bağlanacağına dair talimatlar verdiğini iddia ederek OpenAI ve CEO'su Sam Altman'a dava açmıştı.

Raine'in babası Matthew, eylülde ABD Kongresi'ne "Başlangıçta bir ev ödevi yardımcısıydı, zamanla önce bir sırdaşa sonra da bir intihar koçuna dönüştü" demişti.

OpenAI kasımda yaptığı yasal bir başvuruda, Raine'in ölümüne yol açmış olabilecek faktörler arasında "yanlış kullanım, yetkisiz kullanım, istenmeyen kullanım, öngörülemeyen kullanım ve/veya ChatGPT'nin uygunsuz kullanımı" olabileceğini yazmıştı.

Şirket, ChatGPT'nin Raine'i intihara karşı yardım hatları gibi kriz yönetimi kaynaklarıyla temasa geçmesi için "100'den fazla kez" yönlendirdiğini belirtirken "Sohbet geçmişinin tam olarak okunması, ölümünün yıkıcı olsa da ChatGPT'den kaynaklanmadığını gösteriyor" diye eklemişti.

Duruşmanın ağustosta başlaması bekleniyor.

Independent Türkçe