عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
YAŞAM

Mutant Kovid-19 daha ölümcül

Mutant Kovid-19 daha ölümcül
    Londra / Dr. Vefa Casim er-Receb
TT
TT

Mutant Kovid-19 daha ölümcül

Mutant Kovid-19 daha ölümcül

İngiltere'de ortaya çıkan ve geçtiğimiz Cuma günü duyurulan Kovid-19’un mutasyona uğramış (mutant) ve daha hızlı yayılan yeni türünün eski Kovid-19’dan daha ölümcül olduğu tespit edildi. Mutant virüsün çocukların Kovid-19 salgınındaki rolüne de ışık tuttu. Erken veriler, yeni türün çocuklarda diğer türlere kıyasla yetişkinlere göre daha yaygın olduğunu gösterdi. Ancak araştırmacılar yeni türün sadece çocuklarda değil tüm yaş gruplarında yayıldığını belirtiyor. Bununla birlikte, virüsün çocuklarda yayılmasıyla ilgili çoğu gerçek hala bilinmediği için bu durum okulların kapalı kalmasına neden oluyor.
Avustralya'da Melbourne Deakin Üniversitesi Tıp Fakültesi Epidemiyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Catherine Bennett, çocuklardaki biyolojik farklılıklar nedeniyle virüse yakalanma olasılıklarının yetişkinlere göre daha düşük olduğunu söylüyor. Bennett’e göre yeni türün çocuklarda vaka oranlarını artırdığı onaylanırsa vakaların okullarda bulaşma yöntemi gözden geçirilmeli. Çoğu ülkenin yalnızca semptomları olan kişileri test ettiğini belirten Bennett, bu nedenle daha iyi verilere ihtiyaç duyulduğunu, çünkü çocuklarda vakaların genellikle asemptomatik olduğunu ifade etti. İngiltere'deki Liverpool Üniversitesi'nden Bulaşıcı Hastalıklar Uzmanı Prof. Dr. Calum Semple ise, okulların ve üniversitelerin vakaların yayılmasının merkez üssü olmadığını ve temizlik, dezenfekte ve sosyal mesafe konusunda farklı hijyen uygulamaları nedeniyle verilerin farklı ülkeler arasında kolayca karşılaştırılamayacağını belirtiyor. 

Değişen tablo 
B.1.1.7 olarak adlandırılan mutant virüs, ilk olarak İngiltere'de Kasım 2020'de keşfedildi. Epidemiyolog Dr. Neil Ferguson başkanlığındaki bir grup araştırmacı tarafından medRxiv'de yayınlanmadan önce 4 Ocak 2021'de yayınlanan ön veriler,  bilinen diğer türlere kıyasla yeni türün çocuklara bulaş oranının, diğer yaş gruplarına kıyasla arttığını gösterdi. Bu da yeni türün çocuklar arasında yetişkinlerden daha kolay yayıldığına dair şüpheyi artırdı. Ancak Birleşik Krallık Halk Sağlığı Kurumu (NHS) tarafından Ocak 2021'de yayınlanan bir rapor, yeni türün tüm yaş gruplarında daha kolay bulaştığını ve 10 yaşın altındaki çocukların yeni türü başkalarına geçirme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Güney Afrika Durban’daki KwaZulu-Natal Üniversitesi Bulaşıcı Hastalıklar Uzmanı Prof. Dr. Richard Lessells, ilk kez Güney Afrika'da keşfedilen ve 501Y.V2 olarak bilinen hızla yayılan diğer bir tür hakkında da benzer bir tablo olduğunu belirterek, “İngiltere’de çocuklarda yeni Kovid-19 türünün daha fazla kaydedildiği tespit edilirse, bunun nedeni kısmen okulların açık kalması ve işyerlerinin ve perakende satış noktalarının geçen yılın sonunda kapatılması olabilir” dedi.

Biyolojik farklılıklar
Çocukların Kovid-19’a yakalanma riskinin yetişkinlere göre yaklaşık yarısı kadar olduğu tahmin ediliyor. Şarku’l Avsat’ın aktardığına göre Prof. Dr. Semple, bunun solunum sistemindeki ACE2 reseptörlerinin sayısı ve türündeki farklılıklardan kaynaklandığını söylüyor. Çünkü virüs bu reseptörleri vücut hücrelerine girmek için kullanıyor ve çocukların yetişkinlerden daha az reseptöre sahip olduğu biliniyor. Bunlar çocuklarda sadece üst solunum sisteminde bulunurken, yetişkinlerde bu reseptörler tüm solunum yollarında bulunuyor. Bu da virüsün küçük çocuklarda neden yayılmadığını açıklıyor.
Öte yandan diğer araştırmacılar, çocukların genellikle daha duyarlı bir bağışıklık sistemine sahip oldukları ve daha yüksek sayıda T bağışıklık hücrelerine sahip oldukları için patojenlerden daha iyi korunduklarını öne sürüyor. Ancak durumun bu şekilde olup olmadığını belirlemek için daha fazla kanıt gerekiyor.

Çocuklar için tehlikeler
Yapılan bir çalışma, virüsün asıl türüyle enfekte olan bir kişinin, onunla temasa maruz kalan kişilerin yaklaşık yüzde 10'unu enfekte ettiğini, mutasyona uğramış yeni türle enfekte olan bir kişinin ise yaklaşık yüzde 15 oranında enfekte ettiğini gösterdi. Bu nedenle yeni türün bulaşıcılığı yaklaşık yüzde 50 artırdığı biliniyor. Vaka oranındaki bu küçük artışlar, salgınların daha hızlı büyümesine ve çok daha fazla sayıya ulaşmasına neden oluyor.
Imperial College'da koronavirüs üzerine modellemeler hazırlayan ekibin başında olan ve İngiltere hükümetinin koronavirüs konusundaki danışmanlarından Prof. Dr. Neil Ferguson, yeni türün hala bilinmeyen nedenlerle çocukları enfekte etme eğiliminin daha yüksek olduğunu belirtirken, Imperial College London Üniversitesi'nden NERVTAG üyesi Viroloji Uzmanı Dr. Wendy Barclay, yeni mutasyonların insan hücrelerine girme biçiminde yüksek bir potansiyele sahip olduğunu öne sürüyor. Bunun da çocukların yetişkinler gibi virüse yakalanmaya yatkın olabileceği anlamına geldiğini söylüyor. Bu nedenle çocuklarda vaka sayısının artması virüsün başkalarına bulaşmasına ve hastalığın yayılmasına neden olabilir.
Bilim insanları, çocuklar arasında vakaların artması çerçevesinde, yetişkinlere kıyasla çocukların yakın temaslarının sayısı da dahil olmak üzere virüsü nasıl bulaştırdıklarına dair daha doğru verilere ihtiyaç duyulduğu konusunda hemfikir. Ancak Avustralya’daki Melbourne Murdoch Çocuk Araştırma Enstitüsünden Pediatri Uzmanı Prof. Dr. Kim Mulholland, çocuklarda artan yeni türlerin bulaşmasına ilişkin erken ve henüz eksik olan bilgilere hızlı tepkiler verilmemesi konusunda uyarıda bulunuyor. Ayrıca okulları kapatmanın bir nesli etkileyen yıkıcı sosyal bir sonucu olabileceğini belirten  Prof. Dr. Mulholland, okulların kapatılmasının istenmeyen sonuçlara yol açabileceğini, çünkü ebeveynlerin çocuk bakıcılarını evlerine getirmeleri durumunda çocukları evde tutmanın ev içinde bulaşmayı artırabileceğini öne sürüyor.

Daha fazlasını oku

 
 
YAŞAM

Dexter 20 yaşında: Michael C. Hall, rolüyle ilgili en çok şaşırdığı şeyi açıkladı

Fotoğraf: Paramount+
Fotoğraf: Paramount+
TT
TT

Dexter 20 yaşında: Michael C. Hall, rolüyle ilgili en çok şaşırdığı şeyi açıkladı

Fotoğraf: Paramount+
Fotoğraf: Paramount+

Michael C. Hall, 20 yıl boyunca Dexter Morgan karakterini canlandırma deneyimi hakkında konuştu.

55 yaşındaki oyuncu, 2006'dan 2013'e kadar 8 sezon boyunca yayımlanan Dexter'da, cinayetler işleyen adli tıp teknisyeni rolünü üstlenmişti.

Daha sonra 2021'de Dexter: New Blood ve geçen yıl da Dexter: Resurrection'da aynı karakteri yeniden canlandırmıştı. Dexter: Resurrection, bu hafta Paramount+'ta ikinci sezonuyla izleyici karşısına çıkıyor.

People'a konuşan Hall, oynadığı karakter hakkında şunları söyledi:

Sanırım en çok hâlâ hayatta olmasına şaşırıyor. Yani, yaptığı işi düşünürsek, ona 20 yıl önce sorsaydınız, sanırım şimdiye kadar muhtemelen ölmüş ya da yakalanmış olacağını düşündüğünü söylerdi.

New Blood'ın finalinde ölümcül görünen bir silahlı saldırıdan sağ kurtulan karakter için Hall, "Yeniden dirilip ölmediği andan itibaren, hayatı beklenmedik bir hediye gibi gelmeye başladı. Yani, adeta ikinci bir şans gibi" ifadelerini kullandı.

Morgan karakterini canlandırmasıyla ilgili kendisini en çok şaşırtan şeyin ne olduğu sorulduğunda ise Hall şunları ekledi:

Sanırım beni şaşırtan, karakterin gelişmeye, değişmeye ve hayatı daha önce pek görmediğimiz biçimlerde deneyimlemeye devam etmesi. Üstelik bu gerçekten doğal geliyor. Bence bunda hem senaristlerimizin başarısının hem de karakterin doğasındaki bir tür esnekliğin payı var.

Hall ayrıca, "Gerçekten harika bir serüvendi" diye ekledi.

Geçen yıl The Independent'a verdiği röportajda Hall, karakterin görünürdeki ölümünün ardından geri dönmesi için çaba gösterdiğini anlatmıştı.

Hall o anları şöyle anımsamıştı:

Dizinin yapımcı yönetmenlerinden Marcos Siega ile konuşurken, laf arasında 'Biliyor musun... Başından vurulmadı' dedim. 'Ya ölmediyse? Çok mu çılgınca?'

Hall, "Eğer ölmediyse, Dexter sonunda kendini özgürleşmiş bulabilir" fikrinin kendisini giderek daha fazla cezbettiğini de sözlerine ekledi.

Uzun yıllardır geçmişini sırtında taşıyor ve sürekli onu düşünüp duruyordu. Onu bambaşka bir ortamda görme fikri ise epey cazip geldi. Bu her zaman bir kumar, bir şans oyunu ya da adına ne derseniz deyin, öyle bir şey gibi hissettiriyordu. Ama o zarları atmaya kesinlikle değdi.

Dexter: Resurrection'ın ikinci sezonunda, Charley karakterini canlandıran Uma Thurman da geri dönüyor.

Thurman, People'a şunları söyledi:

Artık iyice içselleştirdiğim ve adeta dizginlerinden boşalttığım bir karakter olan Charley'yi canlandırmak benim için büyük bir keyif, adeta bir hediyeydi. Bu rolü oynamaya bayıldım.

Independent Türkçe

YAŞAM

Uzayda rekor seviyede patlama: 27 gün sürdü

Gama ışını patlaması (GIP) tarafından üretilen yüksek enerjili parçacık jeti, sanatçı tasvirinde gösteriliyor (NASA/Swift/Cruz deWilde)
Gama ışını patlaması (GIP) tarafından üretilen yüksek enerjili parçacık jeti, sanatçı tasvirinde gösteriliyor (NASA/Swift/Cruz deWilde)
TT
TT

Uzayda rekor seviyede patlama: 27 gün sürdü

Gama ışını patlaması (GIP) tarafından üretilen yüksek enerjili parçacık jeti, sanatçı tasvirinde gösteriliyor (NASA/Swift/Cruz deWilde)
Gama ışını patlaması (GIP) tarafından üretilen yüksek enerjili parçacık jeti, sanatçı tasvirinde gösteriliyor (NASA/Swift/Cruz deWilde)

Kozmik bir patlamadan 27 gün sonra bile devam eden etkinliğe ilişkin kanıtlar, gökbilimcileri şaşırttı.

Birmingham Üniversitesi'nden araştırmacılar, GRB 220706A diye adlandırılan muazzam gama ışını patlamasının (GIP), bugüne kadar kaydedilen herhangi bir GIP'den 20 gün daha uzun süre aktif kaldığını söylüyor.

Evrendeki en güçlü patlamalar olan GIP'ler, Güneş'in tüm ömrü boyunca yayacağı enerjiden daha fazlasını birkaç saniye içinde serbest bırakır.

Büyük kütleli bir yıldızın yakıtını tüketip kendi üzerine çökerek kara deliğe dönüşmesi sonucu gerçekleşebilecek bu patlamalar, genellikle kısa ömürlüdür ve birkaç milisaniyeden birkaç dakikaya kadar sürebilir.

Merkezdeki enerji kaynağı genellikle hızla tükenir ancak nadir görülen ultra uzun GIP türü, daha uzun süre boyunca yüksek enerjili parlamalar üretmeye devam edebilir.

Birmingham Üniversitesi Fizik ve Astronomi Fakültesi'nden Benjamin Gompertz, Space.com'a yaptığı açıklamada, "GIP kaynağının kendi referans sistemine göre yaklaşık 27 gün sonra parlamalar gözlemlememiz, devam eden aktif bir süreç olduğunu gösteriyor ve bu, bilinen örneklemde eşi benzeri görülmemiş bir durum" diyor.

Gecikmeli parlamalarla ilgili önceki rekor, GIP'den yaklaşık 6 gün sonraydı.

scdfrgt
Büyük kütleli bir yıldızın çökerek bir kara deliğe dönüşmesiyle güçlü gama ışını patlamaları meydana gelebilir (NASA)

Bu patlamadaki yıldızın daha önce bu tür olaylarda gözlemlenen yıldızlardan çok daha büyük olması, olası bir açıklama sunabilir.

Dr. Gompertz, Güneş'in yarıçapının bin katı büyüklüğe sahip mavi üstdev diye bilinen bir yıldız türünün, GRB 220706A'yı mümkün kılmış olabileceğini öne sürüyor.

Dr. Gompertz, "Patlamayı tetikleyen temel mekanizmanın ne olduğunu bilmiyoruz ve olayı bu kadar ilgi çekici kılan şey de bu" ifadelerini kullanıyor.

Süpernova görmemiz, bir yıldızın çöktüğünü gösteriyor ve bu, GIP'ler için standart enerji kaynağı ancak aşırı geç parlamayı veya olağandışı parlaklıktaki süpernovayı tam açıklamıyor. Bunu, önceki olaylar üzerinden bir dereceye kadar yorumlayabiliriz.

cvfghyju
Gama ışını patlamaları (GIP'ler), çoğunlukla kendi üstlerine çökerek kara deliğe dönüşen yıldızların patlamasıyla ilişkilendiriliyor. Sanatçı illüstrasyonunda  gösterildiği gibi, patlama sırasında çok yüksek hızda hareket eden maddeden oluşan iki jet dışarı fırlar (ESO/A. Roquette)

Araştırmacılar, ultra uzun GIP'lere dair gelecekteki gözlemlerin, bu kozmik fenomeni daha iyi anlamalarına yardımcı olmasını umuyor.

2024'te fırlatılan Einstein Probe, bu çabaları desteklemede kritik bir araç olabilir. X ışını uzay teleskobu, daha önce gözlemlenmesi imkansız olan bu tür olayları izleyebilecek donanıma sahip.

Son bulgular, "GRB 220706A: a gamma-ray burst with a month-long engine and a luminous supernova" (GRB 220706A: Bir ay süren bir gama ışını patlaması ve parlak bir süpernova) başlıklı bir çalışmada yayımlandı.

Independent Türkçe

YAŞAM

Uzmanlar ertelemeyi bırakmanızı sağlayacak üç yöntem paylaştı

Çoğu kişi hayatının bir döneminde işlerini ertelediğini söylüyor. Ancak uzmanlara göre böyle olmak zorunda değil (Unsplash)
Çoğu kişi hayatının bir döneminde işlerini ertelediğini söylüyor. Ancak uzmanlara göre böyle olmak zorunda değil (Unsplash)
TT
TT

Uzmanlar ertelemeyi bırakmanızı sağlayacak üç yöntem paylaştı

Çoğu kişi hayatının bir döneminde işlerini ertelediğini söylüyor. Ancak uzmanlara göre böyle olmak zorunda değil (Unsplash)
Çoğu kişi hayatının bir döneminde işlerini ertelediğini söylüyor. Ancak uzmanlara göre böyle olmak zorunda değil (Unsplash)

Yarına bırakabileceğiniz işi neden bugün yapasınız? Çünkü ertelemek hayatınızı ciddi biçimde altüst edebilir.

Gerekli işleri başka zamana bırakmayı içeren kaçıngan bir başa çıkma mekanizması olan erteleme davranışı, hepimizi alt edebilir. Virginia Üniversitesi'ne göre araştırmalar, insanların yüzde 85 ila 95'inin işlerini zaman zaman ertelediğini söylediğini gösteriyor. Şikago'daki DePaul Üniversitesi'nde psikoloji alanında öğretim üyesi olan Dr. Joseph Ferrari de toplumun yaklaşık yüzde 20'sinin kronik erteleyici olduğunu belirtiyor.

Ancak uzmanların bu davranışla mücadele etmek için önerdiği çeşitli yöntemler var. Sadece düşünce yapınızı değiştirmek bile bir fark yaratmaya yetebilir.

Sticky Habits kitabının yazarı Monica Packer, Utah'taki KSL'e yaptığı açıklamada "Herkes işlerini erteler ve bu gayet insani bir eğilim" diyor. 

Bu durumda kalmak zorunda değiliz ve önce bunu etkisiz hale getirerek başlarsak, üstesinden gelebiliriz.

Sadece başlayın

Boş vaktinizin olmasını veya mükemmel koşulları beklemek yerine direkt işe başlamak, yolun yarısı.

North Carolina Üniversitesi Chapel Hill kampüsü, ertelediğiniz her ne varsa bunun üstesinden gelmek için verimli bir ortam oluşturmanın yardımcı olabileceğini belirtiyor. Bu, çalışmak veya telefon görüşmesi yapmak için sessiz bir yer bulmak anlamına gelebilir ancak yer seçimine veya masayı toplamaya çok fazla zaman harcamayın.

Rutgers Üniversitesi'nden Yardımcı Doçent Dr. Katrina Monton, temmuzda The New York Times'a yaptığı açıklamada, "İşe başladığınız anda işin kendisinin sizi motive etmeye başladığını görüyoruz" demişti.

Ruh halinizi yönetin

Uzmanlar, erteleme davranışının büyük ölçüde ruh halimizle bağlantılı olduğunu söylüyor.

Cleveland Clinic'ten klinik psikolog Becky Bikat Tilahun yaptığı açıklamada, "[Psikolog] Timothy Pychyl'in de dediği gibi, 'Erteleme bir zaman yönetimi sorunu değil, bir duygu yönetimi sorunu'" ifadelerini kullanıyor.

İnsanlar, kendinden şüphe duyma ve keyif almadıkları şeylere ilgisizlik gibi, görevle ilgili olumsuz duygular nedeniyle işlerini erteleyebilir. Georgetown Üniversitesi, ertelemenin ruh halini veya stresi düzenlemenin bir yolu olduğunu belirtiyor.

cdvfgth
Bir külah dondurma gibi bir ödül, ertelediğiniz bir görevi tamamlama yönünde sizi motive edebilir (AFP)

Southern New Hampshire Üniversitesi, ertelemenin genellikle mükemmeliyetçilik ve başarısızlık korkusuyla bağlantılı olabileceğine dikkat çekiyor.

Özsaygınızı güçlendirecek olumlu bir bakış açısı benimsemek ve duygularınızı düzenlemeye çalışmak işlerinizi daha az ertelemenizi sağlayabilir.

Birleşik Krallık'taki Durham Üniversitesi'nde sosyal ve sağlık psikolojisi alanında öğretim üyesi olan Fuschia Sirois, South China Morning Post'a, "Asıl mesele, bu duygulardan kurtulmak için otomatik olarak ertelemeye başvurmak yerine, zor veya rahatsız edici duyguları yönetmenin daha sağlıklı yollarını bulmak" diyor.

Kendinizi ödüllendirin 

Tilahun'a göre, zahmetli veya karmaşık bir görevi tamamladıktan sonra kendinize bir ödül vermek sizi motive edebilir ve beynin çabayı olumlu sonuçlarla ilişkilendirmesine yardımcı olabilir. Bu, o anki arzuya direndiğiniz sürece işe yarar.

Psikolog, "Kendinize 'Bir faturamı ödemek için yalnızca bir telefon görüşmesi yapacağım. Sonra, başka bir faturayı ödemeden önce en sevdiğim televizyon programını 15 dakika izleyerek kendimi ödüllendireceğim' diyebilirsiniz" önerisinde bulunuyor.

Başardığınız her küçük görev için kendinizi hoş bir şeyle ödüllendirin; böylece görevleri tamamlamaya devam etmenizi sağlayacak bir teşvik yaratmış olursunuz.

Independent Türkçe