WHO’dan aşı yarışında "aşı milliyetçiliği" uyarısı

WHO uzmanları dün Çin'de salgınla mücadele konulu bir sergiyi ziyaret etti. (AP)

Avrupa Birliği (AB) Cuma günü İngiltere ile artan anlaşmazlıklar çerçevesinde yeni tip koronavirüs (Kovid-19) aşılarının Kuzey İrlanda'ya ihracatını kısıtlama tehdidinden geri adım atarken, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ‘aşı milliyetçiliği’ konusunda uyardı.
 Kovid-19 salgını dünya çapında hızla yayılmaya devam ederken yaklaşık 2,2 milyona yakın can kaybına neden oldu. Zengin ülkeler sınırlı aşı tedariki konusunda mücadeleye girerken, fakir ülkelerin uzun süre aşılara erişememesi konusundaki endişeler de arttı. İngiliz-İsveç ortaklı ilaç şirketi AstraZeneca, üretim sorunları nedeniyle söz verdiği aşı dozlarının küçük bir kısmını Avrupa Birliği ve İngiltere'ye teslim edebileceğini açıkladı. Ancak iki taraf da şirketten verdiği sözü yerine getirmesini talep etti.
 AB, İngiltere ile yapılan Brexit anlaşmasının İrlanda sınırı boyunca serbest mal akışına izin veren bir maddesinin askıya alınmasıyla Kuzey İrlanda'ya aşı ihracatını kısıtlama tehdidinde bulundu. Ancak Fransız haber ajansına (AFP) göre İngiltere Başbakanı Boris Johnson'ın ‘ciddi bir endişe duyduğu’ yönündeki açıklamasının ardından tutumundan vazgeçti. AB Komisyonu Başkanı Cuma günü geç saatlerde yaptığı açıklamada, Komisyonun "İrlanda-Kuzey İrlanda Protokolünün etkilenmemesini sağlamak için çalışacağını" belirtti.
 Söz konusu açıklama, AB’nin kendi topraklarında üretilen aşıların ihracatını engelleyecek bir mekanizmayı duyurmasına paralel olarak AstraZeneca ile sözleşmesinin gözden geçirilmiş bir örneğini yayınladıktan sonra geldi. AstraZeneca aşısı Cuma günü, Pfizer-Biontech ve Moderna aşılarının ardından AB tarafından onaylanan üçüncü aşı oldu. Ancak diplomatik tartışmaların merkezi haline geldi.
 AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, aşının onayının açıklanması üzerine yaptığı Twitter paylaşımında, "Şirketin (AstraZeneca) anlaşmaya göre 400 milyon dozu teslim etmesini bekliyorum" ifadelerini kullandı. Aşı tedarik sorunu, Avrupa'da halihazırda durmuş olan aşı dağıtımlarına büyük bir darbe vurdu.
 
“Aşı milliyetçiliği”
AB ile İngiltere arasındaki anlaşmazlık, tedarik sorununun zengin ülkelerde bile geniş çaplı aşılama programlarına olan etkilerine ışık tuttu. Öte yandan, gelişmiş ülkelerin, fakir ülkeler pahasına aşıları tekeline aldığına dair endişeler de artıyor.
 
WHO Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, aşı milliyetçiliği konusunda uyarıda bulunarak, "salgını ortadan kaldırmaya yardımcı olacak aynı araçların (aşıların) dünyadaki eşitsizliği daha da kötüleştirebileceği konusunda gerçek bir tehlike olduğunu” ifade etti.
 Aşılarla ilgili küresel yarış, dünya çapında 101 milyondan fazla kişiyi enfekte eden Kovid-19’un mutasyona uğramış türleri hakkındaki endişe edici verilerin yayınlanmasıyla arttı. İlk olarak İngiltere, Brezilya ve Güney Afrika'da ortaya çıkan türlerin daha bulaşıcı olduğu öne sürülüyor.
 Bilim insanları, Güney Afrika’daki mutasyona uğramış türün kitlesel aşılama kampanyaları yoluyla Kovid-19’u ortadan kaldırmaya yönelik uluslararası çabalarda büyük bir engel teşkil ederek bazı aşılara yanıt vermeyeceğinden endişe ediyorlar. Perşembe ve Cuma günü yayınlanan yeni verilere göre ABD menşeli ilaç şirketi Novavax tarafından geliştirilen aşı koronavirüse karşı yüzde 89,3 etkiliyken, Johnson&Johnson firmasının aşısı için ise yüzde 66 etkinlik oranı kaydedildi. Ayrıca Novavax aşısının İngiltere’deki türe karşı büyük bir etkinlik gösterdiği kaydedilirken, iki aşının Güney Afrika türüne karşı daha az etkili olduğu tespit edildi.
 
Salgının kaynağıyla ilgili araştırmalar
WHO uzmanları, koronavirüsün ilk kez 2019'un sonlarında ortaya çıktığı Çin'in Wuhan kentinde Cumartesi günü yakından incelemelere başladıkları çalışmalarını sürdürüyorlar. Uzmanlar, salgının kaynağı hakkında daha fazla delil elde etmeyi umuyorlar. WHO uzmanları dün, Çin'in salgından kurtulması amacıyla açılan bir sergiye ziyaretleri öncesinde Wuhan'daki ilk Kovid-19 vakalarını alan hastane personeli üyeleriyle bir araya geldi. WHO ekibi, 2019'un sonlarında Çin'in merkezindeki şehirde virüsle ilgili kaos ve endişe edici haberler yayılırken Kovid-19 teşhisi konulan hastaları kabul eden ilk hastane olan Wuhan Jinyintan Hastanesi'ne doğru araçlarla yola çıktı. Uzmanların çalışma programının detaylarıyla ilgili bilgiler hala yetersiz kalıyor. AFP’ye göre, uzmanların ve WHO’nun yayınladığı Twitter paylaşımları, Çin siyasi açıdan hassas ziyaret konusunda neredeyse sessiz kaldığı için ana bilgi kaynağı olmaya devam ediyor. 
Ekibin bir üyesi olan Dr. Peter Daszak, Twitter hesabından yaptığı paylaşımda hastaneye yapılan ziyareti, “Kovid-19 ile mücadelenin bu kritik döneminde sahada bulunan sağlık ekipleriyle doğrudan konuşmak için önemli bir fırsat" olarak değerlendirdi.
 WHO ekibinin misyonu, Çin'in Ocak ortasına kadar ekibin girişine izin vermeyi reddetmesi üzerine defalarca ertelendi. Bu nedenle, uzmanların virüsün ortaya çıkmasının üzerinden bir yıl geçtikten sonra ne bulmayı bekledikleriyle ilgili sorular gündeme geldi. 
 
Yeni kısıtlamalar
Aşı dağıtımları hala erken aşamalarındayken hareketler üzerindeki kısıtlamalar, Kovid-19’un yayılmasını durdurmak için hükümetlerin aldığı önlemler arasında yer almaya devam ediyor. Artan sayıda vakalar, İngiltere ve ABD gibi zengin ülkelerde bile sağlık bakım sistemlerinin yükünü artırırken, Mozambik Devlet Başkanı Filipe Nyusi, Güney Afrika'daki hastanelerin kapasitelerine hızla dolmaya başladığı konusunda uyardı.
Mutasyona uğramış türlerle ilgili endişelere değinen Almanya hükümeti, Cuma günü yaptığı açıklamada bu türlerin yaygın olarak görüldüğü ülkelerden kara, deniz ve hava yoluyla girişlerin yasaklandığını duyurdu. Kanada ise bu bölgelerden ülkeye gelenlerin otellerde karantina altına alınacağını bildirdi. Fransa, bugünden itibaren önemli yolculuklar dışında AB dışından gelen tüm yolculara sınırlarının kapatıldığını duyurdu. Salgın spor etkinliklerini de etkilerken, daha önce ertelenen Tokyo Olimpiyatları'nın düzenlenmemesi olasılığıyla ilgili şüpheler de arttı. Ancak, hareketlere katı kısıtlamalar getirerek salgını büyük ölçüde kontrol etmeyi başaran Avustralya'dan olumlu haberler geldi. Avustralya Açık Turnuvası organizatörleri, dün (Cumartesi) yaptıkları açıklamada, 25 bin ila 30 bin seyircinin Grand Slam turnuvalarının ilk turuna katılmasına izin verileceğini duyurdu.