Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?

Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?
TT

Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?

Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?

Kovid-19 aşılarının etkinliği veya virüsün mutasyona uğramış versiyonlarının etkinliği söz konusu olduğunda yetkili çevreler yüksek yüzdelik oranlardan bahsediyor. Ancak bazen bu durum anlaşılması zor bir hale geliyor. Bu durumu anlamaya yardımcı olabilecek bazı açıklamalar aşağıda yer alıyor.
Fransız haber ajansına göre (AFP) gönüllüler üzerinde yapılan klinik araştırmalara dayanan hesaplamalara göre, aşının Kovid-19'a karşı bir dereceye kadar etkili olması, hastalığa yakalanma riskini de bu yüzde oranı kadar azalttığı anlamına geliyor.
Bir deneye on binlerce gönüllü katıldığında, bazıları gerçek aşıyı alırken diğerleri ise plasebo aşısı alıyor. Deney sırasında gönüllüler normal hayatlarına devam ederken, Kovid-19 aşısı etkili olursa bunlardan bazıları virüse yakalanıyor. Gerçek aşıyı alan katılımcılar arasında enfekte kişi sayısı ise daha az oluyor.
Bunu açıklamak için, sonuçları 2 Şubat'ta The Lancet tıp dergisinde yayınlanan son aşı olan Rusya’nın geliştirdiği Sputnik V aşısını ele alabiliriz. Sonuçlar, aşının semptomatik hastalığa karşı yüzde 91,6 etkili olduğunu gösterdi.
Rusya’daki araştırmacılar bu orana ulaşabildi. Çünkü deneylerde plasebo aşısı alan 4 bin 900 gönüllünün 62'sine kıyasla, iki doz aşı alan (üç hafta arayla) 14 bin 900 gönüllüden sadece 16'sının koronavirüs testi pozitif çıktı.
Bu noktada en iyi performans gösteren aşılar, Pfizer-BioNTech şirketi ile Moderna şirketi tarafından haberci RNA (mRNA) teknolojisi kullanılarak üretilen iki aşı olarak kabul ediliyor. 21 gün arayla iki doz şeklinde verilen Pfizer aşısının etkinliği yüzde 95 olarak kaydedilirken, 28 gün arayla verilen Moderna aşısında bu oran yüze 94,1 oldu.
Ancak aşının etkinliği sabit bir orana sahip değil ve aşının nasıl verildiği gibi çeşitli kriterlere dayanıyor. Örneğin, AstraZeneca ve ortağı Oxford Üniversitesi, geliştirdikleri aşının etkinliğinin dozlar arasındaki zamana göre büyük ölçüde değiştiğini açıkladı. Aşıyı geliştiren araştırmacılar, 1 Şubat'ta yayınlanan bir çalışmada yaptıkları açıklamada, "Aşının etkinliği, en az 6 hafta şeklindeki aralıklarla verildiğinde yüzde 54,9'a kıyasla, iki doz arasında 12 hafta veya daha fazla aralıklarla verildiğinde gönüllüler arasında yüzde 82,4 olarak tespit edildi" ifadelerini kullandı. Araştırmacılar bunu, deneylerindeki gönüllülerin alt gruplarında kaydettikleri sonuçlara dayandırdılar.
Avrupa İlaç Ajansı (EMA), söz konusu aşının 29 Ocak'ta kullanımını onaylamak için gereken oranı “genel olarak yaklaşık yüzde 60'lık etki oranı” (iki doz arasında 4 ila 12 haftalık bir aralıkla) olarak belirledi.
Aynı zamanda aşıların etkinliği onu ölçmek için kullanılan standartlarla da ilişkili. Johnson&Johnson aşısı, şirketin 29 Ocak'ta yaptığı açıklamaya göre, genel olarak yüzde 66 oranında bir etkinliğe sahip. Ancak uzmanlar, hastalığın şiddetli formlarını önlemeye odaklanırken bu potansiyelin yüzde 85'e yükseldiğinde ısrar ediyor.
Son olarak bazı bilim insanları, ikinci dozda ilk aşıdan farklı bir aşı kullanmanın etkinlik oranını artırıp artıramayacağını merak ediyorlar. Oxford Üniversitesi, bu fikri Pfizer-BioNTech ve AstraZeneca aşıları ile test etmek için 50 yaşın üzerindeki 820 gönüllünün katıldığı bir araştırmaya başladı.

Uzmanların uykusunu kaçıran durum
Bilim insanları, İngiltere'de ortaya çıkan mutasyonlu yeni türün yayılmasından endişe duyarken, asıl endişeleri artıran Güney Afrika'da ortaya çıkan tür oldu. Virüsün mutasyonlarından birinin aşıların etkinliğini zayıflatmasından endişe ediliyor. Bu çerçevede, Güney Afrika hükümeti Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Güney Afrika’daki türe karşı etkinliği incelenen bir çalışmanın ardından, AstraZeneca aşısı yerine Johnson&Johnson aşısını kullanmaya karar verdiğini duyurdu. 2 bin kişiyi içeren çalışmada, AstraZeneca aşısının gençlerde Güney Afrika’daki mutasyonun neden olduğu hastalığın orta dereceli formlarına karşı son derece sınırlı koruma sağladığı sonucuna varıldı.
Ancak birçok uzman, herhangi bir nihai sonuca varılmaması konusunda uyarıda bulundu. Dünya Sağlık Örgütü de (WHO) Çarşamba günü yaptığı açıklamada, "mutasyonlu varyantlar söz konusu olsa bile" aşının kullanılmaya devam edilmesini tavsiye etti.
WHO Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Güney Afrika’daki türe yönelik yürütülen çalışmanın sonucunun "şüphesiz endişe verici olduğunu, ancak yetersiz olduğunu" vurguladı. Araştırmanın az sayıda gönüllü üzerinde yapıldığına dikkati çeken Ghebreyesus, bu durumun istatistiksel önemini sınırlandırdığını ve gönüllülerin genç ve sağlıklı olmaları nedeniyle nüfusun genelini temsil etmediğini belirtti. Ayrıca açıklamasında, "Bu aşının hastalığın daha şiddetli formlarını önlemede etkili olup olmadığını bilmek önemlidir" dedi.
Pfizer ve BioNTech firmaları ise, araştırmacıları tarafından yürütülen ve 27 Ocak'ta yayınladıkları bir ön çalışmaya dayanarak, aşılarının İngiltere ve Güney Afrika’daki virüsün mutasyonlarına karşı etkili olduğunu doğruladı. Söz konusu çalışma, Salı günü Nature Medicine dergisinde de yayınlandı.
Buna karşılık Moderna, Ocak ayının sonunda aşısının İngiltere’deki türe ve bir dereceye kadar da Güney Afrika’daki türe karşı etkili olduğunu duyurdu. Bu nedenle şirket, Güney Afrika türüne karşı özel olarak formüle edilecek güçlendirilmiş yeni bir doz geliştirmek istiyor.
Nature dergisi Çarşamba günü, virüsün mutasyonları karşısında Pfizer-BioNTech ve Moderna aşılarının etkinliklerinin "küçük ama önemli" bir kısmını kaybettikleri sonucuna varan bir çalışma yayınladı. Araştırmacılar, “mutasyonlu türlere karşı mRNA teknolojisini benimseyen aşıların etkinliklerini kaybetmemek için periyodik olarak değiştirilmesi gerekebileceği" sonucuna vardılar.
EMA, Çarşamba günü yaptığı açıklamada tüm üreticilerden "aşılarının yeni türlere karşı koruma sağlayıp sağlamadığını belirlemek için araştırma yapmalarını" istedi.
Öte yandan, bağışıklık tepkisi yaşla birlikte azaldığı için söz konusu aşıların yaşlılar üzerinde etkinliğini sürdürüp sürdürmediği de henüz bilinmiyor.
Bu duruma yönelik sorular, özellikle birçok Avrupa ülkesinin yaşlılarda etkinliği konusunda veri bulunmaması nedeniyle AstraZeneca aşısını yalnızca 65 yaş ve hatta 55 yaşın altındakilere vermesi yönündeki kararının ardından gündeme geldi. Ancak WHO, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, aşının bu yaş grubu için de geçerli olduğunu belirtti.
Son olarak, aşılanan kişide koruma sağlamasının yanı sıra, söz konusu aşıların hastalığın bulaşmasını önleyip önlemediği de soruluyor. Son günlerde İsrailli bilim insanları sosyal medyada bu durumun en azından İsrail'de yaygın olarak kullanılan Pfizer-BioNTech aşısında geçerli olduğunu öne sürdüler.



Arkeoloji öğrencilerinin ilk kazısında 2 bin yıllık sürpriz

Keşfettiği altın zincirle Elise Zallu (solda) ve buluntunun ardından Maisy Warmough ve Zoe Yuill (Redesdale Archaeology Group)
Keşfettiği altın zincirle Elise Zallu (solda) ve buluntunun ardından Maisy Warmough ve Zoe Yuill (Redesdale Archaeology Group)
TT

Arkeoloji öğrencilerinin ilk kazısında 2 bin yıllık sürpriz

Keşfettiği altın zincirle Elise Zallu (solda) ve buluntunun ardından Maisy Warmough ve Zoe Yuill (Redesdale Archaeology Group)
Keşfettiği altın zincirle Elise Zallu (solda) ve buluntunun ardından Maisy Warmough ve Zoe Yuill (Redesdale Archaeology Group)

İlk kazı çalışmalarını yürüten arkeoloji öğrencileri, Birleşik Krallık'taki Northumberland'da Roma dönemine ait önemli bir hazine buldu. Bu keşif, antik imparatorluğun en kuzey ucundaki yaşantıya ışık tutuyor.

Newcastle Üniversitesi'nden arkeologlar, önceki aylarda gün yüzüne çıkarılan buluntuların sayısı ve niteliğinin deneyimli araştırmacıları bile şaşırttığını söyledi.

Hazine içindeki en dikkat çekici parçalardan biri, yaklaşık 7 cm uzunluğundaki bir altın zincir parçasıydı.

Araştırmacılar, zincirin son derece iyi korunduğunu ve bütün halde olsaydı bugün bile takılabileceğini söylüyor.

Muhtemelen zincir, yüksek kaliteli Roma kuyumculuğunun kendine has sofistike tekniği "halka içinde halka" kullanılarak yapılmıştı. Halkaların her biri özenle sıkıştırılarak 8 biçimine getirilmiş, ardından katlanıp birbirine örülerek zincir oluşturulmuştu.

Bu tür zincirler genellikle saf altından yapılırdı ve seçkin mücevherler, asker muskaları ya da yüksek rütbeli subaylarla ailelerine yönelik özel aksesuarlarla ilişkilendirilirdi.

Arkeoloji öğrencisi Elise Zallu, "Özellikle ilk kazımın ilk günü olduğu düşünülürse, altın zinciri bulmak resmen gerçeküstüydü. Kariyerim boyunca böyle bir şey bulmayı beklemiyordum, bu yüzden kesinlikle sürpriz oldu" diyor.

Newcastle Üniversitesi'nden Eric Tourigny, "Altın bir eser bulmak, pek çok arkeoloğun tüm kariyeri boyunca deneyimleyemediği bir şey" ifadelerini kullanıyor. 

Bir birinci sınıf öğrencisinin, kazıdaki ilk gününde bu kadar iyi korunmuş bir Roma altın zincirini keşfetmesi gerçekten olağanüstü bir olay.

Başka bir öğrenci Shannon Wood ise, Latince bir yazıtın izlerini taşıyan katlanmış bir kurşun parçası ortaya çıkardı.

Araştırmacılar, bu parçanın büyük olasılıkla ticaret, vergilendirme, mülkiyet veya Roma askeri tedarik ağı üzerinden mal hareketiyle ilgili bir mühür olduğunu ifade ediyor. Bu mühür, kişisel bir mesaj ya da "lanet tableti" işlevi görüyordu.

Roma İmparatorluğu'nda insanlar, ince kurşun levhaların üzerine dualar, şikayetler, istekler ve hatta lanetler kazıyıp bunları kutsal yerlere bırakırdı.

Araştırmacılar, kurşun levha üzerinde yapılacak yeni incelemelerin parçanın ne amaçla kullanıldığına ilişkin daha fazla bilgi vereceğini umuyor.

Bir diğer birinci sınıf öğrencisi Megan Potter, muhtemelen bir askeri kemere, kılıca veya at koşum takımına takılmış dekoratif bir bronz süs parçası buldu. Parça, klasik savaşçılarla ilişkilendirilen küçük kalkanlardan esinlenilmiş hilal şeklinde bir tasarıma sahipti. Roma döneminde genellikle süvarilerin taktığı bu tür süslemeler, statü ve askeri hiyerarşiyi simgeliyordu.

Araştırmacılar, süs parçasının ciddi şekilde aşınmasına rağmen yaldızının büyük bir kısmının korunduğunu söylüyor.

cdfvghyj
Roma peltat tarzı süvari süsü (The Archaeological Practice Ltd/Newcastle Üniversitesi)

Kazı sırasında ortaya çıkarılan diğer Roma dönemi eserleri arasında sikkeler, mızrak uçları, kıyafet aksesuarları ve çoğunda Roma dönemine ait grafiti izleri olan çömlek kaplar yer alıyordu.

Bir kasenin üzerinde kazınmış "MARTIN" veya "MARTINUS" yazısı muhtemelen bu isimde bir kişiden bahsediyordu. Aynı adı taşıyan birkaç başka çömlek parçası da ortaya çıkarıldı. Bu da yazıların, yaklaşık 2 bin yıl önce bu bölgede yaşamış veya çalışmış bir kişinin mülkiyet işareti ya da kişisel kimlik bilgisi olduğuna işaret ediyor.

Maisy Watmough ve Zoe Yuill isimli öğrenciler ise yüzüklere takılı oyulmuş değerli taşlar ortaya çıkardı. Intaglio denen bu oyma taşlar kişisel mühür olarak kullanılıyordu.

Kazı direktörü Richard Carlton, "Bir altın zincir, bir mühür taşı, üzerine yazıt bulunan bir çömlek parçası ve süslü bir broş, yaklaşık 2 bin yıl önce bu yerleşim yerinde yaşamış kişilerin hayatına ışık tutuyor" diyor.

Ekibin kazdığı binalar ve endüstriyel unsurlarla birleştiğinde bulgular, sınır bölgesinin nasıl işlediğini ve Roma'yla yerli toplulukların nasıl etkileşime girdiğini anlamamıza da yardımcı oluyor.

Independent Türkçe


Dünya'nın tarihindeki kayıp 1 milyar yılın sırrı çözülüyor

Büyük Kanyon'un bu görüntüsünde, resmin ortasında Büyük Uyumsuzluk görülüyor; daha eski, pütürlü ve köşeli kayaçlar, daha genç ve  yatay tabakalardan ayrılmış durumda (USGS/Alex Demas)
Büyük Kanyon'un bu görüntüsünde, resmin ortasında Büyük Uyumsuzluk görülüyor; daha eski, pütürlü ve köşeli kayaçlar, daha genç ve yatay tabakalardan ayrılmış durumda (USGS/Alex Demas)
TT

Dünya'nın tarihindeki kayıp 1 milyar yılın sırrı çözülüyor

Büyük Kanyon'un bu görüntüsünde, resmin ortasında Büyük Uyumsuzluk görülüyor; daha eski, pütürlü ve köşeli kayaçlar, daha genç ve  yatay tabakalardan ayrılmış durumda (USGS/Alex Demas)
Büyük Kanyon'un bu görüntüsünde, resmin ortasında Büyük Uyumsuzluk görülüyor; daha eski, pütürlü ve köşeli kayaçlar, daha genç ve yatay tabakalardan ayrılmış durumda (USGS/Alex Demas)

Dünya'nın jeolojik tarihinin 1 milyar yıldan uzun bir kısmı onlarca yıldır kayıp. 19. yüzyılın öncü ABD'li kaşifi John Wesley Powell, uzun süredir devam eden bu bilmeceye, "Büyük Uyumsuzluk" adını vermişti.

Bu gizem, kaya katmanlarının incelenmesiyle ortaya çıktı. Genellikle en üstteki kayalar en genç, en alttakiler ise en eski olur ancak araştırmacılar, dünyanın dört bir yanındaki tortul kayaçlarla daha eski kristal kayaçlar arasında açıklanamayan devasa bir zaman boşluğu gözlemliyor.

Avustralyalı bilim insanları, neler olduğunu artık anladıklarını düşünüyor.

Wollongong Üniversitesi'nden araştırmacılar bu ay yayımlanan çalışmada cevabın, Dünya'nın kayalık kabuğunun derinliklerindeki sıcak akıntılar nedeniyle eski kıtaların yükselip alçalmasında saklı olduğunu savunuyor.

Devasa kara parçalarının yükselmesine neden olabilen bu akıntıların modellenmesi, yüz milyonlarca yıl önce karaların yükseldiğini, ardından da uzun bir alçalma dönemine girdiğini ortaya çıkardı. Bilim insanları, kara parçalarının merkezi kısımlarının zamanla alçalarak okyanus altında kaldığını ve tortullarla örtüldüğünü belirtti.

Doçent Nicolas Flament yaptığı açıklamada, "Bazen eksik olan şeyler, Dünya'nın geçmişi hakkında görebildiklerimizden daha fazla bilgi verebilir. Tek bir uzun yükselme döneminin ardından gelen uzun bir alçalma dönemi, kayayı ortadan kaldırıp aşınmış yüzeyi korumanın ideal yolu olurdu" diyor.

Büyük Uyumsuzluk'un izlerini taşıyan kayalar, Laurentia adı verilen eski kıtanın parçası olan New Mexico'da ve Arizona'daki Büyük Kanyon'da bulunmuştu.

Ancak zaman boşluğuna dair kanıtlar Avrupa, Avustralya, Afrika ve Asya'da da ortaya çıkarıldı.

Araştırmacılar, en iyi şekilde korunup belgelenen kanıtların Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa ve Çin'in kuzeyindekiler olduğunu belirtiyor.

Modellere göre bu bölgelerdeki akıntılar, 541 milyon ila 1 milyar yıl önceyi kapsayan Neoproterozoyik Çağ'da kıtaların yükselmesine neden oldu.

Üniversite bu çağın, Dünya'da hayvan çeşitliliğinde patlama yaşandığı Kambriyen Dönem'le sona erdiğini ekliyor.

Görsel kaldırıldı.
Bir sanatçının "Kartopu Dünya" tasviri (NASA)

Ancak araştırmacılar, çalışmayı tamamlamak için dünyanın diğer bölgelerinde daha fazla araştırma yapılması gerektiğini ifade ediyor.

Büyük Uyumsuzluk'un nedenine ilişkin yakın zamanda ortaya atılan bir teoriye göre buzullar, yaklaşık 720 milyon ila 635 milyon yıl önce yaşanan ve "Kartopu Dünya" diye bilinen dönemde kaya katmanlarını aşındırmıştı. Aşınan maddeler, okyanuslara yaşamı sürdürmek için gereken besin maddelerini sağlamış olabilir.

Ancak Kaliforniya Üniversitesi Santa Barbara kampüsünden araştırmacılar 2020'de, Kolorado'dan alınan granit örneklerini inceleyerek granitin üstündeki kayaların 1 milyar ila 720 milyon yıl önce, yani Kartopu Dünya döneminden önce aşındığını tespit etmişti.

Bu aşınma, Laurentia'yı da içeren Rodinya süperkıtasının oluşup parçalandığı dönemle daha iyi örtüşüyordu.

Jeolog Francis Macdonald, "Temel hipotez, bu büyük ölçekli aşınmanın süperkıtaların oluşumu ve ayrılmasıyla tetiklendiği yönünde" demişti.

Avustralyalı araştırmacılar, The Conversation'daki yazılarında Büyük Uyumsuzluk'la ilgili teorileri test etmenin zorlu bir süreç olduğunu yazıyor. Bu zorluğun, "araştırma için gerekli temel kanıtları barındıran kayaçların ortadan kalkmış olmasından" kaynaklandığını söylüyorlar.

Bilim insanları, "Sonuç olarak boşlukları doldurmak için halihazırda bildiklerimizden yola çıkmamız gerekiyor" ifadelerini kullanıyor.

Independent Türkçe


Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu 190,4 milyon dolara satıldı

Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu, müzayedede satışa sunulmadan önce (Reuters)
Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu, müzayedede satışa sunulmadan önce (Reuters)
TT

Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu 190,4 milyon dolara satıldı

Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu, müzayedede satışa sunulmadan önce (Reuters)
Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu, müzayedede satışa sunulmadan önce (Reuters)

Hollandalı ressam Vincent van Gogh’un ünlü bir tablosu, müzayede evi Sotheby’s tarafından yapılan açıklamaya göre dün 190,4 milyon dolara satıldı. Rekor düzeydeki satış, tablonun Nazi dönemi koşullarında el değiştirdiği gerekçesiyle satışına itiraz eden bir aileyle uzlaşmaya varılmasının ardından gerçekleşti.

Van Gogh’un 1890 yılında Fransa’nın Auvers-sur-Oise kasabasında yaptığı “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” adlı tablo, sanatçının eserleri arasında yeni bir satış rekoruna imza atarken, mevcut müzayede sezonunun en yüksek bedelle satılan sanat eseri oldu.

Van Gogh’un bir tablosu için açık artırmada bugüne kadar kaydedilen en yüksek satış bedeli, sanatçının 1888 yılında yaptığı “Selvili Tarla” adlı eserine ait 117,2 milyon dolardı. Söz konusu tablo, 2022 yılında New York’ta Christie’s müzayede evinde satılmıştı.

cdvfgthyj
Van Gogh’un “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosu (Reuters)

Tabloyu 1936 yılında satan tanınmış Alman Yahudi yayıncı Samuel Fischer’in mirasçıları, başlangıçta satışa itiraz etti. Mirasçılar, Fischer’in Nazi yönetimi altındaki dönemde ailesinin içinde bulunduğu ekonomik ve siyasi koşullar nedeniyle tabloyu elden çıkarmak zorunda kaldığını savundu.

Mirasçıları temsil eden Berlin merkezli Avukat Gunnar Schnabel, Sotheby’s müzayede evinden tablonun piyasa değerinden satıldığını ve ailenin dönemin siyasi koşullarından bağımsız olarak eseri elden çıkaracağını kanıtlamasını talep etti.

Sotheby’s’e göre, Blakier-Arrieta ailesi tabloyu 1975 yılında satın aldı ve yarım asrı aşkın süre boyunca mülkiyetinde tuttu.

Ancak müzayede evi, salı günü yaptığı açıklamada, eserin 1975 yılından bu yana sahibi olan aile ile Samuel Fischer’in “tüm yasal hak sahipleri” arasında anlaşmaya varıldığını duyurdu.

Sotheby’s, “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosunun mülkiyet geçmişine ilişkin kapsamlı araştırmalar yürüttüğünü ve şu ana kadar eserin zorla ya da gerçek değerinin altında satıldığına dair herhangi bir kanıta ulaşmadığını belirtti.

Son yıllarda, Nazi dönemi boyunca Yahudi koleksiyoncuların elinden çıkan sanat eserlerinin iadesine yönelik çok sayıda talep gündeme geldi. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu anlaşmazlıkların önemli bir bölümü ise taraflar arasında uzlaşmayla sonuçlandı.