Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?

Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?
TT

Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?

Aşıların Kovid-19’a karşı etkinlik oranları ne anlama geliyor?

Kovid-19 aşılarının etkinliği veya virüsün mutasyona uğramış versiyonlarının etkinliği söz konusu olduğunda yetkili çevreler yüksek yüzdelik oranlardan bahsediyor. Ancak bazen bu durum anlaşılması zor bir hale geliyor. Bu durumu anlamaya yardımcı olabilecek bazı açıklamalar aşağıda yer alıyor.
Fransız haber ajansına göre (AFP) gönüllüler üzerinde yapılan klinik araştırmalara dayanan hesaplamalara göre, aşının Kovid-19'a karşı bir dereceye kadar etkili olması, hastalığa yakalanma riskini de bu yüzde oranı kadar azalttığı anlamına geliyor.
Bir deneye on binlerce gönüllü katıldığında, bazıları gerçek aşıyı alırken diğerleri ise plasebo aşısı alıyor. Deney sırasında gönüllüler normal hayatlarına devam ederken, Kovid-19 aşısı etkili olursa bunlardan bazıları virüse yakalanıyor. Gerçek aşıyı alan katılımcılar arasında enfekte kişi sayısı ise daha az oluyor.
Bunu açıklamak için, sonuçları 2 Şubat'ta The Lancet tıp dergisinde yayınlanan son aşı olan Rusya’nın geliştirdiği Sputnik V aşısını ele alabiliriz. Sonuçlar, aşının semptomatik hastalığa karşı yüzde 91,6 etkili olduğunu gösterdi.
Rusya’daki araştırmacılar bu orana ulaşabildi. Çünkü deneylerde plasebo aşısı alan 4 bin 900 gönüllünün 62'sine kıyasla, iki doz aşı alan (üç hafta arayla) 14 bin 900 gönüllüden sadece 16'sının koronavirüs testi pozitif çıktı.
Bu noktada en iyi performans gösteren aşılar, Pfizer-BioNTech şirketi ile Moderna şirketi tarafından haberci RNA (mRNA) teknolojisi kullanılarak üretilen iki aşı olarak kabul ediliyor. 21 gün arayla iki doz şeklinde verilen Pfizer aşısının etkinliği yüzde 95 olarak kaydedilirken, 28 gün arayla verilen Moderna aşısında bu oran yüze 94,1 oldu.
Ancak aşının etkinliği sabit bir orana sahip değil ve aşının nasıl verildiği gibi çeşitli kriterlere dayanıyor. Örneğin, AstraZeneca ve ortağı Oxford Üniversitesi, geliştirdikleri aşının etkinliğinin dozlar arasındaki zamana göre büyük ölçüde değiştiğini açıkladı. Aşıyı geliştiren araştırmacılar, 1 Şubat'ta yayınlanan bir çalışmada yaptıkları açıklamada, "Aşının etkinliği, en az 6 hafta şeklindeki aralıklarla verildiğinde yüzde 54,9'a kıyasla, iki doz arasında 12 hafta veya daha fazla aralıklarla verildiğinde gönüllüler arasında yüzde 82,4 olarak tespit edildi" ifadelerini kullandı. Araştırmacılar bunu, deneylerindeki gönüllülerin alt gruplarında kaydettikleri sonuçlara dayandırdılar.
Avrupa İlaç Ajansı (EMA), söz konusu aşının 29 Ocak'ta kullanımını onaylamak için gereken oranı “genel olarak yaklaşık yüzde 60'lık etki oranı” (iki doz arasında 4 ila 12 haftalık bir aralıkla) olarak belirledi.
Aynı zamanda aşıların etkinliği onu ölçmek için kullanılan standartlarla da ilişkili. Johnson&Johnson aşısı, şirketin 29 Ocak'ta yaptığı açıklamaya göre, genel olarak yüzde 66 oranında bir etkinliğe sahip. Ancak uzmanlar, hastalığın şiddetli formlarını önlemeye odaklanırken bu potansiyelin yüzde 85'e yükseldiğinde ısrar ediyor.
Son olarak bazı bilim insanları, ikinci dozda ilk aşıdan farklı bir aşı kullanmanın etkinlik oranını artırıp artıramayacağını merak ediyorlar. Oxford Üniversitesi, bu fikri Pfizer-BioNTech ve AstraZeneca aşıları ile test etmek için 50 yaşın üzerindeki 820 gönüllünün katıldığı bir araştırmaya başladı.

Uzmanların uykusunu kaçıran durum
Bilim insanları, İngiltere'de ortaya çıkan mutasyonlu yeni türün yayılmasından endişe duyarken, asıl endişeleri artıran Güney Afrika'da ortaya çıkan tür oldu. Virüsün mutasyonlarından birinin aşıların etkinliğini zayıflatmasından endişe ediliyor. Bu çerçevede, Güney Afrika hükümeti Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Güney Afrika’daki türe karşı etkinliği incelenen bir çalışmanın ardından, AstraZeneca aşısı yerine Johnson&Johnson aşısını kullanmaya karar verdiğini duyurdu. 2 bin kişiyi içeren çalışmada, AstraZeneca aşısının gençlerde Güney Afrika’daki mutasyonun neden olduğu hastalığın orta dereceli formlarına karşı son derece sınırlı koruma sağladığı sonucuna varıldı.
Ancak birçok uzman, herhangi bir nihai sonuca varılmaması konusunda uyarıda bulundu. Dünya Sağlık Örgütü de (WHO) Çarşamba günü yaptığı açıklamada, "mutasyonlu varyantlar söz konusu olsa bile" aşının kullanılmaya devam edilmesini tavsiye etti.
WHO Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Güney Afrika’daki türe yönelik yürütülen çalışmanın sonucunun "şüphesiz endişe verici olduğunu, ancak yetersiz olduğunu" vurguladı. Araştırmanın az sayıda gönüllü üzerinde yapıldığına dikkati çeken Ghebreyesus, bu durumun istatistiksel önemini sınırlandırdığını ve gönüllülerin genç ve sağlıklı olmaları nedeniyle nüfusun genelini temsil etmediğini belirtti. Ayrıca açıklamasında, "Bu aşının hastalığın daha şiddetli formlarını önlemede etkili olup olmadığını bilmek önemlidir" dedi.
Pfizer ve BioNTech firmaları ise, araştırmacıları tarafından yürütülen ve 27 Ocak'ta yayınladıkları bir ön çalışmaya dayanarak, aşılarının İngiltere ve Güney Afrika’daki virüsün mutasyonlarına karşı etkili olduğunu doğruladı. Söz konusu çalışma, Salı günü Nature Medicine dergisinde de yayınlandı.
Buna karşılık Moderna, Ocak ayının sonunda aşısının İngiltere’deki türe ve bir dereceye kadar da Güney Afrika’daki türe karşı etkili olduğunu duyurdu. Bu nedenle şirket, Güney Afrika türüne karşı özel olarak formüle edilecek güçlendirilmiş yeni bir doz geliştirmek istiyor.
Nature dergisi Çarşamba günü, virüsün mutasyonları karşısında Pfizer-BioNTech ve Moderna aşılarının etkinliklerinin "küçük ama önemli" bir kısmını kaybettikleri sonucuna varan bir çalışma yayınladı. Araştırmacılar, “mutasyonlu türlere karşı mRNA teknolojisini benimseyen aşıların etkinliklerini kaybetmemek için periyodik olarak değiştirilmesi gerekebileceği" sonucuna vardılar.
EMA, Çarşamba günü yaptığı açıklamada tüm üreticilerden "aşılarının yeni türlere karşı koruma sağlayıp sağlamadığını belirlemek için araştırma yapmalarını" istedi.
Öte yandan, bağışıklık tepkisi yaşla birlikte azaldığı için söz konusu aşıların yaşlılar üzerinde etkinliğini sürdürüp sürdürmediği de henüz bilinmiyor.
Bu duruma yönelik sorular, özellikle birçok Avrupa ülkesinin yaşlılarda etkinliği konusunda veri bulunmaması nedeniyle AstraZeneca aşısını yalnızca 65 yaş ve hatta 55 yaşın altındakilere vermesi yönündeki kararının ardından gündeme geldi. Ancak WHO, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, aşının bu yaş grubu için de geçerli olduğunu belirtti.
Son olarak, aşılanan kişide koruma sağlamasının yanı sıra, söz konusu aşıların hastalığın bulaşmasını önleyip önlemediği de soruluyor. Son günlerde İsrailli bilim insanları sosyal medyada bu durumun en azından İsrail'de yaygın olarak kullanılan Pfizer-BioNTech aşısında geçerli olduğunu öne sürdüler.



Russell Crowe'un önerisi kült filme nasıl 1 milyon dolar ek maliyet getirdi?

Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)
Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)
TT

Russell Crowe'un önerisi kült filme nasıl 1 milyon dolar ek maliyet getirdi?

Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)
Akıl Oyunları, Nobelli dahi matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın çığır açan akademik başarılarını, paranoid şizofreniyle mücadelesini ve eşi Alicia'nın desteğiyle hayatını yeniden kurmasını konu alıyor (Universal Pictures)

Akıl Oyunları'nın (A Beautiful Mind) yönetmeni Ron Howard, Russell Crowe'un önerisiyle sahneleri filmdeki sırasıyla çektiklerini söyledi. Bu karar stüdyoya yaklaşık 1 milyon dolar ek maliyet getirse de Howard'a göre "doğru bir yatırım"dı.

2001 yapımı film, Crowe'un canlandırdığı matematikçi John Forbes Nash Jr.'ın akademik kariyerini ve şizofreniyle mücadelesini anlatıyor. 

Çoğu filmde çekim sırası, sahnelerin perdedeki sırasından farklı. Crowe ise bu film için hikayeyi baştan sona sırayla çekmenin daha iyi sonuç vereceğini düşünüyordu.

Howard, People dergisine "Bunun doğru bir yatırım olduğuna eminim. Russell da rolünü cesurca oynayarak ve baştan sona ayrıntılara özen göstererek üzerine düşeni fazlasıyla yaptı" dedi.

Howard, George Lucas'ın Gençlik Yılları'nda (American Graffiti) da benzer bir yol izlediğini hatırlattı. Yıldız Savaşları'nın (Star Wars) yönetmeni Lucas, gece çekimleri ilerledikçe biriken yorgunluğun perdeye yansıması için sahneleri sırasıyla çekmişti. Howard'a göre bu yöntem Crowe'un, Nash'in yaşadığı değişimi daha doğal yansıtmasına yardımcı olabilirdi.

Russell laf arasında filmi baştan sona sırayla çekmemizi istedi. Çoğu filmde olduğu gibi önce üçüncü perdeyi, sonra birinciyi çekseydik Nash'in ruhsal durumundaki değişimi ve seyircinin bu değişimi ne zaman fark edeceğini ayarlamak zor olurdu.

Bu çekim planı, ekibin New Jersey eyaletindeki Princeton'a iki kez gitmesini gerektiriyordu. Yaklaşık 1 milyon dolarlık ek maliyet de buradan kaynaklandı. Howard yine de Crowe'un önerisini savundu.

Sonunda Russell'ın yüzde 100 haklı olduğuna inandım. Bu şekilde çekmek yaklaşık 1 milyon dolar daha tutacaktı. O yüzden stüdyoyla görüşürken geri adım atmamam gerekti.

Akıl Oyunları, 2002'de 4 Oscar kazanmıştı. Film, En İyi Film ve En İyi Uyarlama Senaryo ödüllerini almıştı. Ron Howard En İyi Yönetmen, Nash'in eşi Alicia'yı canlandıran Jennifer Connelly de En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dalında ödüle layık görülmüştü.

Film, 25. yılı dolayısıyla hazırlanan 4K sürümüyle bugün ABD'de yeniden vizyona giriyor.

Independent Türkçe, Variety, People


Succession'ın Roman Roy'u yan diziye karşı: Tabii ki hayır

44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)
44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)
TT

Succession'ın Roman Roy'u yan diziye karşı: Tabii ki hayır

44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)
44 yaşındaki Kieran Culkin, Succession'da medya patronu Logan Roy'un keskin zekası ve alaycı tavırlarıyla öne çıkan en küçük oğlu Roman Roy'u canlandırmıştı (HBO)

HBO'nun ses getiren dizisi Succession'da Roman Roy'u canlandıran Kieran Culkin, bir yan dizi fikrine açıkça karşı çıktı. Oyuncuya göre böyle bir proje "berbat bir fikir".

Culkin, Caesar Flickerman'ın gençliğini canlandırdığı Açlık Oyunları: Hasatın Şafağı'nı (The Hunger Games: Sunrise on the Reaping) konuşmak için cuma günü Heart Breakfast adlı radyo programına konuk oldu. Sunucular Amanda Holden ve Jamie Theakston araya Succession'ın geleceğine dair birkaç soru da sıkıştırdı.

Holden, "Konumuz bu değil, biliyorum ama Succession'ın yasını hâlâ tutuyorum" deyince Culkin, "Öyle mi? Unut artık. Üç yıl geçti!" diye karşılık verdi.

Culkin, Succession'ın bir yan dizisinin yapılıp yapılamayacağı sorusuna şöyle yanıt verdi:

Tabii ki hayır. Bence berbat bir fikir... Yani ne bekliyorsunuz? Kuzen Greg'li bir sitcom mu? Evet, berbat bir fikir olurdu.

Gerçek Acı (A Real Pain) yıldızı, Roman Roy'u oynamayı ve diziye dair "her şeyi" özlediğini de söyledi. Culkin, dizinin yaratıcısı Jesse Armstrong'un final sezonu boyunca bir sezon daha yapmanın yollarını aradığını anlattı.

Çok eğlenceliydi. Jesse Armstrong son sezon boyunca 'Bir sezon daha yapabilir miyiz?' diye kafa yordu. Normalde sezonda neler olacağını bilmek istemezdim ama 4. sezonda sordum. Sezonun nasıl biteceğini anlatınca 'Bu anlattığın dizinin finali gibi' dedim. 5. sezon için üç ayrı fikir anlattı, üçünü de beğendim... Ama dizi mükemmel bitti. Tam da bitmesi gerektiği gibi.

Culkin, aynı söyleşide Armstrong'la bir film projesinde yeniden bir araya geleceğini de açıkladı. 4 sezon süren Succession'ın kadrosunda Culkin'in yanı sıra Brian Cox, Sarah Snook, Jeremy Strong, Nicholas Braun, Matthew Macfadyen ve Alan Ruck da yer alıyordu.

Öte yandan cuma günü vizyona giren Açlık Oyunları: Hasatın Şafağı, sadece Kuzey Amerika'da ilk gününde 56 milyon dolar hasılat yaptı.

Independent Türkçe, Variety, Deadline


Tom Hardy'nin suç dizisi tam gaz: Üçüncü sezon çekimleri başladı

MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)
MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)
TT

Tom Hardy'nin suç dizisi tam gaz: Üçüncü sezon çekimleri başladı

MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)
MobLand'in ikinci sezonunda Johnny Flynn'in canlandırdığı Frankie Cooper (solda), Harrigan ailesini çökertmek ve Kuzey Londra yeraltı dünyasında kontrolü ele geçirmek için sahneye çıkıyor (Paramount+)

Tom Hardy, MobLand'in üçüncü sezonu için sete döndü. Paramount+'ın suç dizisinin yeni sezon çekimleri bu hafta başladı.

Dizide Harrigan ailesinin kirli işlerini halleden Harry da Souza'yı canlandıran Hardy'nin bu yıl kadrodan çıkarıldığı öne sürülmüştü. İddialara göre oyuncu, yapımcı David C. Glasser ve dizinin başındaki senarist Jez Butterworth'la "yaratıcı görüş ayrılıkları" yaşamıştı. Hardy'nin sete geç geldiği ve senaryoda değişiklik yapılmasını talep ettiği de ileri sürülmüştü.

Ancak Variety'nin o dönemde aktardığına göre Hardy'nin kovulduğunu söylemek için erkendi. Guy Ritchie ve Paramount+, Mad Max: Fury Road'un yıldızını kadroda tutmak istiyordu.

Hardy, Butterworth ve Glasser kısa süre sonra Londra'da bir araya gelip anlaşmazlığı çözdü. Görüşmenin ardından Paramount, eylülde dizinin üçüncü sezonuna onay verdiğini duyurdu.

Helen Mirren ve Pierce Brosnan da Harrigan suç ailesinin başındaki Maeve ve Conrad'ı yeniden canlandıracak. Brosnan, yaşananları daha sonra "bir bardak suda koparılan fırtına" diye nitelemiş ve Hardy hakkında şunları söylemişti.

Adamı seviyorum. Tom Hardy'yi seviyorum. Yaptığı işlerin büyük hayranıyım. Gerçekten.

Mirren'ın "daha çılgın, daha fena" diye tanımladığı ikinci sezon, eylülde başlamış ve 10. bölümüyle ekrana veda etmişti.

Hardy, ikinci sezonun Londra galasında Glasser, Ritchie, Mirren ve Brosnan'la birlikte kameralara poz vermişti. Oyuncuları sahnede tanıtan Glasser, Hardy'den "gemimizin kaptanı" diye söz etmiş ve oyuncunun "sonuna kadar projeden kopmadığını" söylemişti.

Paddy Considine, Joanne Froggatt, Lara Pulver, Anson Boon, Mandeep Dhillon, Jasmine Jobson, Teddie Allen, Emmett J. Scanlan, Johnny Flynn, Ophelia Lovibond, Janet McTeer ve Toby Jones da dizinin kadrosunda yer alıyor.

David C. Glasser, Guy Ritchie, Jez Butterworth, Tom Hardy, Ivan Atkinson, Dean Baker, Ron Burkle, David Hutkin, Bob Yari ve Keith Cox yürütücü yapımcılığı üstleniyor.

MobLand'in ilk sezonu Netflix ve TOD üzerinden izlenebiliyor. İkinci sezon ise sadece TOD'da izleyiciyle buluşuyor.

Independent Türkçe, Variety, Deadline