60 yıl önceki ‘trafik kuralı ihlali’ ABD’de tarihin akışını değiştirdi

Martin Luther King'in yaptığı bir trafik kuralı ihlali Amerikan tarihinin akışını değiştirdi (AFP)

Bundan tam 60 yıl önce bugün, siyahi bir adamın yanında beyaz bir kadınla sürdüğü arabanın trafik ışıklarında durdurulması, Amerikan tarihinin akışını değiştirdi. Associated Press’in (AP) haberine göre olay, o sırada çoğu kişi tarafından bilinmiyordu ve neredeyse unutulmuştu. O adam, Martin Luther King Jr.’dı ve 4 Mayıs 1960'da polis kayıtlarına geçen trafik kuralı ihlali,  yasadışı bir şekilde mahkum edilmesine, hapse atılmasına ve ağır şartlar altında çalışmak zorunda kalmasına neden oldu.
Georgia eyaletindeki ırkçı politikacılar, büyük kalabalıkları harekete geçirmeden önce King'i susturmaya çalıştılar. Ancak, gördüğü kötü muamele, büyük bir şok etkisi yarattığı ve 1960 yılındaki başkanlık yarışına damga vurdu. Çünkü bu durum Afro-Amerikalıları, Demokratlara oy vermeye ve bu köklü güney eyaletinde ‘Jim Crow Yasaları’nın kaldırılmasına yardım etmeye itti.
Onlarca yılında ardından bugün, yeni seçim kısıtlamalarına karşı mücadele ederken başkan adaylarını oylarını ciddiyetle korumaya çağıran siyahlara göre halen tehlikeli birçok mesele var.
AP’ın haberine göre King’in avukatı Donald L. Hollowell’ın biyografisini, ‘Saving the Soul of Georgia: Donald L. Hollowell and the Struggle for Civil Rights’ başlığıyla kaleme alan Maurice Charles Daniels, ‘King'in fedakarlık yapma arzusunun, değişim için bir kıvılcım’ olduğunu belirtirken, “Şimdi 2020 yılındayız ve görüyoruz ki, 1960 yılında olduğu gibi, vatandaşları oy kullanma haklarından mahrum etmek ve seçimleri ertelemek için kurumsal ve sistematik mekanizmalar halen var olmaya devam ediyor” ifadelerini kullandı.
‘Black Agenda 2020’ adıyla da bilinen ‘Black Futures Lab’ adlı kitabın yazarı Alicia Garza ise King'in azınlıkların insana yakışır işlerde çalışmaları, barınmaları ve uygun maliyetli sağlık hizmetleri almaları için güçlü yönetici sınıfına meydan okuduğu bir dönemde trafik ışığında durdurulduğu anda verdiği tepkide bugünün eylemcileri için çıkarılması gereken bir takım dersler olduğunu düşünüyor. Garza, “Bu hikaye, bir çok önemli anlamlar yüklüdür.  Evet, her şeyi riske atmamız gerekiyor, ama en önemlisi sahte kuralları değiştirmeliyiz. Demokratların önceliklerine dikkat etmezsek Kasım 2020'den itibaren büyük bir uyanış yaşayacağımızı düşünüyorum” şeklinde konuştu.
King ve eşi Coretta Scott King, akşam yemeğinde yazar Lillian Smith'i ağırlamışlardı. Ardından King, Smith'i kanser tedavisi görmesi için Emory Üniversitesi'ne götürmek üzere yola çıktığında arabası Atlanta şehir merkezinin dışındaki DeKalb semtinde durduruldu.
Smith daha sonra bir polis memurunun onun beyaz yüzünü siyah bir adamla gördüğü için durdurulduklarını yazdı. Ayrıca AP haberinde, dönemin apartheid politikalarını destekleyen Georgia Valisi Ernest Vandiver’in Montgomery Otobüs Boykotu hareketinin liderini ‘her zaman gözetim altında’ tutma sözü verdiğini hatırlattı.
Bahsedilen olayda King, ehliyetsiz araç kullandığı gerekçesiyle kesilen cezayı 25 dolarlık para cezasını Eylül ayında ödedi. Ancak kendisinin ifadesiyle şartlı tahliye edildiğinin ve herhangi bir yasayı ihlal etmesi halinde hapise girme tehlikesi olduğunun farkında değildi.
King, günler sonra Atlanta'da bir öğrenci hareketine katıldı ve sadece beyazların bulunduğu bir restorana izinsiz girmekle suçlandı. Atlantalı yetkililer Fulton’daki hapishaneler kapasitelerinin üzerindeki aşırı kalabalıklar yüzünden kısa bir süre sonra pes ettiler ve beyazlara ait şirketleri felç eden Montgomery Otobüs Boykotu hareketine son verilmesi karşılığında apartheid yasalarını kaldırmayı kabul ettiler. Suçlamalar düşürüldü ve King dışında herkes serbest bırakıldı.
AP, King’in Alabama eyaletinden aldığı ehliyetin 1962 yılına kadar geçerli olmasına rağmen, 25 Ekim 1960'da Yargıç Oscar Mitchell'in, King'i, dört ay hapis cezasına mahkum ettiği davayı izlemek için mahkeme salonunda 300'den fazla kişinin toplandığını bildirdi.
King'in eşi, otobiyografisinde olayları şöyle anlattı:
“Martin'in elleri arkasından kelepçeli halde derhal mahkeme salonundan çıkarıldığı anı, korku içinde izledim. Martin daha sonra bana güney eyaletlerindeki yargı kurumlarının şiddet yanlılığının ve onlarca siyah adamın hücrelerinden çıkarılıp bir daha görülmediklerinin aklına geldiğini söyledi.”
King, “Bu, halkımızın özgürlüğü için taşımamız gereken haçtır” ifadelerini kullandığı ‘Letter from Birmingham Jail’ (Birmingham Şehir Hapishanesinden Mektup) adlı kitabını kaleme almadan üç yıl önce Georgia’daki bir hapishaneden yolladığı mektupta eşine güçlü olmasını söyledi.
1960’taki başkanlık seçimlerine günler kala Richard Nixon ve John F. Kennedy, güneydeki beyazların oylarını kaybetme korkusuyla sivil haklar meselesini görmezden geldiler. Oysa Abraham Lincoln'ün köleleri serbest bırakmasından bu yana birçok Afro-Amerikalı Cumhuriyetçilere oy vermişti. Ebenezer Baptist Kilisesi'nin papazı Martin Luther King ise Nixon'a desteğini henüz açıklamıştı. Nixon, yardım ricalarını görmezden gelirken, Kennedy sempati uyandırmak adına King'in eşini telefonla aradı.
Öte yandan tarihçiler Taylor Branch ve David Garrow, John F. Kennedy’nin kardeşi Robert Kennedy’nin bu telefon görüşmesi karşısında öfkelendiğini, kardeşine King'in eşinin numarasını veren yardımcılarının ona başkanlığa mal olduklarını söylediğini ve önceki kararını bozup King'i derhal bırakan Yargıç Mitchell'i aradığını yazdılar.
King'in babası, Kennedy'nin ‘gerçeği savunacak ahlaki cesareti’ olduğunu söyleyerek desteklediği adayı değiştirdi. Bu alıntı ve diğerleri, ‘Nixon, sevgi dolu aday Senatör Kennedy karşısında yorum yapmaktan kaçınıyor’ başlıklı mavi bir broşürde yer aldı. Kennedy’nin yardımcıları ve King'in destekçileri, broşürü ulusal basında kimse farkına varmadan, seçim gününden önceki pazar günü, ülkenin dört bir yanındaki siyahların bağlı oldukları kiliselerde dağıttılar.
Gallup tarafından yapılan bir ankete göre 1960 yılındaki seçimlerde siyaların oylarının yüzde 61’i Demokratlara giderken yüzde 39’u ise Cumhuriyetçilere oy verdiler. Genel olarak ise Demokratlar toplam oyların yüzde 68’ni Cumhuriyetçiler ise yüzde 32’sini aldılar.
Yazar Theodore H. White’ın ‘The Making of the President 1960’ adlı kitabına göre siyah seçmenlerin destekledikleri adayı değiştirmeleri, Kennedy'nin ulusal düzeyde 113 bin gibi düşük bir marjla hem Seçiciler Kurulu’nun oylarını hem de halk oylamasını kazanmasına yardımcı oldu.
Southerners on New Ground Yöneticisi Mary Hooks, “Gerçekten ilginç ve incelikli bir tarih” ifadesini kullandıktan sonra “Çünkü King'in o dönemde karşı karşıya kaldığı bubi tuzakları halen her gün ebeveynlerimizi kuşatan tuzaklarla aynıydı” dedi.