Afrika Birliği’nden Nahda Barajı krizi taraflarına toplantı çağrısı

Abdulfettah el-Burhan, AfB Barış ve Güvenlik Konseyi’nden Addis Ababa ile anlaşmazlıkları çözmesini talep etti.

Sudan Sulama Bakanı, geçen Haziran ayında Mısırlı ve Etiyopyalı meslektaşları ile sanal müzakereler gerçekleştirdi. (AFP)
Sudan Sulama Bakanı, geçen Haziran ayında Mısırlı ve Etiyopyalı meslektaşları ile sanal müzakereler gerçekleştirdi. (AFP)
TT

Afrika Birliği’nden Nahda Barajı krizi taraflarına toplantı çağrısı

Sudan Sulama Bakanı, geçen Haziran ayında Mısırlı ve Etiyopyalı meslektaşları ile sanal müzakereler gerçekleştirdi. (AFP)
Sudan Sulama Bakanı, geçen Haziran ayında Mısırlı ve Etiyopyalı meslektaşları ile sanal müzakereler gerçekleştirdi. (AFP)

Afrika Birliği (AfB), Nahda (Rönesans/Hedasi) Barajı konusunda arabuluculuk rolünü yeniden üstlenerek krizin tarafları arasındaki müzakerelere yarın Kongo'nun başkenti Kinşasa'da ev sahipliği yapacağını duyurdu. Sudan, Mısır ve Etiyopya’nın günler süren gerginliğin ve tartışmaların ardından müzakere masasına dönmesi bekleniyor.
 AfB, üç ülkeyi Kinşasa'da 5 Nisan'a kadar sürecek olan, uzmanlar düzeyindeki toplantıya davet etti. Kongo Dışişleri Bakanlığı ve Cumhurbaşkanlığı’ndan yetkililer, toplantının AfB’nin şubat ayı dönem başkanı Kongo Demokratik Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi'nin ev sahipliğinde yapılacağını bildirdi. Toplantıya AfB Komisyonu Başkanı Musa Faki'nin de katılması bekleniyor.
 AfB’nin Sudan Özel Temsilcisi Büyükelçi Muhammed Beliş, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada üç ülkeye resmi bir davet gönderildiğini aktardı. Beliş, davetin amacının AfB'nin arabuluculuğunu ve çatışmaya barışçıl, müzakere edilmiş bir çözüm bulmak ve üç tarafı görüşme masasına tekrar oturtarak bölgedeki gerilimi sona erdirme rolünü yerine getirmek olduğunu ifade etti. Ayrıca AfB’nin Kıta ülkeleri arasındaki çatışmalara Afrika çözümleri bulma konusundaki olumlu politikalarının uygulanmasını amaçladığını vurguladı.
 Şarku’l Avsat, müzakere ekibinden bir kaynaktan Sudan'ın Kinşasa toplantısına katılacağını ve bununla ilgili olarak toplantılara başladığını öğrendi. Önümüzdeki birkaç saat içinde toplantıya katılım biçimi hakkında bir karar verilmesinin beklendiği kaydedildi.
Nahda Barajı müzakereleri, geçtiğimiz ağustos ayında yapılan son müzakere toplantısında üç taraf arasındaki görüş ayrılıklarının ardından askıya alınmıştı. Sudan Sulama Bakanı Yasir Abbas, müzakereyi faydasız olarak nitelendirerek AfB uzmanlarına görüşmelerde daha büyük bir rol verilmesi ve gözlemcilik misyonlarının arabuluculuğa kadar geliştirilmesi çağrısında bulundu. 
 Nil Nehri havzasının iki ülkesi, Mısır ve Sudan, Etiyopya'yı kapsamlı bir anlaşmaya varılıncaya kadar baraj rezervuarını doldurma planlarını ertelemeye çağırmasına rağmen Addis Ababa yönetimi 21 Temmuz 2020'de 4,9 milyar metreküp kapasiteli rezervuarı doldurmanın ilk aşamasının tamamladığını duyurdu. Etiyopya ayrıca önümüzdeki temmuz ayında ikinci dolum aşamasına geçmeyi planladığını bildirdi.
 Müzakereleri sürdürme çağrısı, Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah Sisi'nin Mısır'ın Nil suyundaki payını tehlikeye atmayacağı yönündeki uyarısının ardından geldi. Sisi, Nahda Barajı'ndaki gelişmelerle ilgili yaptığı açıklamada, "Kimseyi tehdit etmiyoruz ama kimse Mısır'dan bir damla su alamaz. Aksi takdirde bölge kimsenin hayal edemeyeceği bir istikrarsızlığa şahit olur” dedi.
 Mısır ve Sudan, yasal olarak bağlayıcı bir anlaşma imzalamadan önce baraj gölünü doldurmaya başlamaması konusunda Etiyopya’yı uyardılar. Hartum, barajın doldurulmasının su tesislerini ve barajlarını, özellikle de Nahda Barajı'na yaklaşık 100 kilometre uzaklıktaki er-Roseires Barajı’nı etkileyeceğini belirtti. Aynı zamanda bu durumun, Mavi Nil ve Nil Nehri kıyılarında yaşayan 20 milyondan fazla Sudanlı’nın hayatını da tehdit ettiği vurgulandı.
 Sudan hükümeti, Afrika Birliği (AfB), Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Birliği (AB) ve ABD’den oluşan dörtlü bir arabuluculuk mekanizması teklifinde bulunmuştu. Mısır teklifi kabul ederek güçlü bir şekilde desteklerken Etiyopya, AfB’nin tek taraflı arabulucuğunu savundu. AfB’nin bunun için resmi bir talep almadığını ve medya aracılığıyla bilgi edindiğini bildirdi.
 Diğer yandan ABD’nin Sudan Özel Temsilcisi Donald Booth, görüşlerini almak ve barajla ilgili anlaşmazlığı müzakere yoluyla bir çözüme ulaştırmak için arabuluculuk yapmak üzere Hartum, Kahire ve Addis Ababa arasında ziyaretler düzenledi. Basında çıkan haberlere göre Addis Ababa Büyükelçi Booth'a, Sudan ve Mısır tarafından iki ülkenin su çıkarlarına tehdit olarak değerlendirildiği için karşı çıkıldığı halde önümüzdeki temmuz ayında barajın doldurulması konusunda kararlı olduğunu bildirdi. Sudan Dışişleri Bakanı Meryem el-Mehdi, Booth ile önceki gün görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, Etiyopya'nın barajı ikinci doldurma aşamasınının tamamlanmasına kadar zaman kazanmak için "hile yaptığını" söyledi.
 Bakan Mehdi, Etiyopya'nın tutumunu eleştirerek, “Bu sessiz kalınacak bir durum değil” ifadesini kullandı. Etiyopya’nın tek taraflı adımlarının iki ülke arasındaki güveni tehdit ettiğini belirten Mehdi, ABD Büyükelçisi’ne Washington yönetiminin müzakerelere müdahale etme ve Etiyopya’nın üç taraflı yasal bir anlaşmaya varmadan önce barajı dolum işlemine başlamasını engelleme çağrısında bulundu.
 Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Korgeneral Abdulfettah el-Burhan da Nahda Barajı konusunda Etiyopya’nın tutumunu ve ülkenin doğu sınırlarında yaşanan gerginliği kınadı. Burhan, AfB Barış ve Güvenlik Konseyi'nden çatışmaya müdahale etmesini ve Afrika Kıtası’nın tüm sorunlarına Afrikalıların kendi çabalarıyla çözüm bulma rolünü yerine getirmesini talep etti. Burhan, ülkesini ziyaret eden Afrika Birliği Barış ve Güvenlik Konseyi'nden bir heyetle cuma günü yaptığı görüşmenin ardından Nahda Barajı meselesi ve doğu sınırlarındaki durumun, AfB ve kendisine bağlı Güvenlik ve Barış Konseyi’nin Afrika sorunlarına çözüm bulmak için daha fazla rol oynaması gerektirdiğini vurguladı.
 AfB Barış ve Güvenlik Konseyi'nden bir heyet, Kenya'nın Afrika Birliği Daimi Temsilcisi Jean Njeri Kamau başkanlığında, Sudan'daki demokratik geçişi ve hükümetin ülkeyi ileriye taşımak için sarf ettiği çabaları desteklemek için ülkeyi ziyaret etti. Ayrıca ziyaretin birkaç gün süreceği bildirildi.
 AfB Barış ve Güvenlik Konseyi nisan ayı dönem başkanı Muhammed İdris Ferah yaptığı açıklamada, Konsey’in ülkede barış ve istikrarı sağlamak için  bir sonraki aşamada Sudan'ı destekleme konusundaki kararlılığını vurguladı. Sudan'ın karşı karşıya olduğu zorluklara rağmen elde ettiği başarılara atıfta bulunarak özellikle Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ile Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey örgütünün (SPLM-N) Güney Kordofan lideri Abdulaziz el-Hulu arasında imzalanan İlkeler Beyannamesi’ne dikkat çekti. Ferah ayrıca, Egemenlik Konseyi Başkanı'nın Kıta’nın sorunlarına Afrikalıların kendi çabalarıyla çözüm bulmayı amaçlayan Afrika mekanizmasını harekete geçirerek Afrika Birliği'nin rolünü yerine getirmesine ve mevcut aşamanın gerekliliklerine ayak uydurmaya istekli olduğunu gösterdiğini söyledi. Ayrıca Konsey’in Sudan'daki güncel gelişmeleri yakından takip ettiğini ve gerekli desteği sağlayacağını vurguladı.



Sahel bölgesinde güvenlik kaosu… Silahlar, silahlı kişiler ve teröristler

Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
TT

Sahel bölgesinde güvenlik kaosu… Silahlar, silahlı kişiler ve teröristler

Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)

Sağir el-Hidri

Sahel ülkelerinde siyasi ve güvenlik alanındaki kaosun giderek derinleştiği bir dönemde, uluslararası raporlar sahada hızla kazanımlar elde eden silahlı grupların silah kaynakları meselesini yeniden gündeme taşıdı.

Çatışmalarda Silahlanma Araştırmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan bir raporda, söz konusu grupların silahlarının yaklaşık yüzde 20’sinin Burkina Faso, Mali, Nijer ve Çad gibi ülkelerin düzenli ordularına ait stoklardan geldiği belirtildi. Askerî kışlaları hedef alan saldırılar nedeniyle bu oranın daha yüksek olabileceği tahmin ediliyor.

Raporda, 2014-2023 yılları arasında ele geçirilen 700 ila 726 silahın analizine yer verildi. Bu silahların büyük bölümünün 1960’lı, 1970’li ve 1980’li yıllarda üretildiği; saldırı tüfekleri, ağır makineli tüfekler, havan topları ve diğer silah türlerini kapsadığı kaydedildi.

Karaborsa

Sahel ülkeleri son yıllarda, Batı’nın nüfuzuna karşı çıkan yönetimlerin iktidara gelmesine yol açan bir dizi askerî darbeye sahne oldu. Bu yönetimler başlangıçta paramiliter Wagner grubu, daha sonra ise doğrudan Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Afrika Kolordusu aracılığıyla Rusya’nın güvenlik ve askerî desteğine başvurdu.

Nijerli güvenlik araştırmacısı Muhammed Evval, “Nijer, Mali, Burkina Faso ve Çad’daki silahlı grupların cephaneliği meselesi artık ulusal güvenlik sorunu haline geldi. Bu gruplar, Sudan, Etiyopya ve Libya gibi ülkelerin bitmek bilmeyen savaşlara sürüklenmesinden bu yana büyük ölçüde genişleyen karaborsadan temin edilen gelişmiş ekipmanlara sahip” değerlendirmesinde bulundu.

Evval yaptığı açıklamada, “Sahel’deki silahlı gruplar, kontrol ettikleri bölgelerde halka vergi ve haraç uygulayarak yeni finansman kaynakları bulmayı başardı. Bu da yeni silahlara kolayca ulaşmalarını sağlıyor. Söz konusu durumun bölge güvenliği açısından yıkıcı sonuçları bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Evval ayrıca, askerî kışlaları hedef alan ve çok sayıda askerî teçhizatın ele geçirildiği saldırılar nedeniyle düzenli orduların silah stoklarının da tehdit altında olduğuna dikkat çekti.

Libya mirası

Nitekim, El Kaide örgütüyle bağlantılı Cemaat Nusret el-İslam ve’l Müslimin (CNIM) grubu, son olarak ülkenin orta kesimindeki Dioura kentinde Mali ordusuna ait bir kışlaya saldırı düzenledi. Saldırıda çok sayıda asker öldürülürken, bazı askerler esir alındı ve büyük miktarda askerî teçhizat ele geçirildi. Grubun saldırılarının son dönemde önemli ölçüde yoğunlaşması, gelişmenin geniş çaplı endişelere yol açmasına neden oldu.

Afrika meseleleri uzmanı siyaset araştırmacısı Ömer Sidi Muhammed Kalika, “Libya’da Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinden bu yana Sahel bölgesi büyük bir silah akışına sahne oldu. Bunun nedeni, çoğunluğu Nijer ve Mali kökenli Tuareglerden oluşan, eski rejime bağlı çok sayıda askerî birliğin bölgeden göç etmesiydi. Resmî verilere göre, bölgede çeşitli türlerde on binlerce silah yayıldı. Ayrıca bölge, uyuşturucu ticareti ve organize suç faaliyetlerinin de merkezlerinden biri olarak silahların yayılmasına katkıda bulunan bir başka kaynak konumunda” değerlendirmesinde bulundu.

Kalika, “Rehinelerin serbest bırakılması karşılığında ödenen fidyelerden elde edilen büyük miktardaki para da silahlanmanın temel kaynaklarından biri. Bunun son örneklerinden biri, Mali’de silahlı bir grup tarafından kaçırılan vatandaşlarından birinin serbest bırakılması için Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) ödediği 10 milyon dolarlık fidyeydi. Ardından bir ABD vatandaşı, iki Rus ve iki Avrupa ülkesi vatandaşı için de fidyeler ödendi” dedi.

Kalika, “Bilgi sahibi kaynaklara göre silahlı gruplar, söz konusu rehine takasları ve serbest bırakmalar karşılığında büyük miktarda para elde etti. Rusya ile Ukrayna arasındaki nüfuz mücadelesinin bölgeye yayılması da bazı grupların silahlandırılmasında başka bir kaynak haline geldi. Nitekim bölge ülkeleri, Rusya ile müttefik olan ordulara karşı savaşan silahlı gruplara silah ve eğitim desteği sağlamakla Kiev’i defalarca suçladığını” belirtti.

Kalika ayrıca, söz konusu grupların düzenli orduların kışlalarına yönelik yoğun saldırıları sonucunda ele geçirdikleri ganimetlerin de silahlanmaları açısından önemli bir kaynak oluşturduğunu ifade etti.

Kalika’ya göre bölge ordularının silah akışını durduramamasının ardında, bölgenin güvenlik açısından kırılgan yapısı, zorlu coğrafi koşulları ve yıllardır silahların kontrolsüz biçimde yayıldığı Libya ile arasındaki geniş sınırlar bulunuyor.  Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre uluslararası güçlerin farklı gündemler doğrultusunda rekabet etmesi de bu ülkelerin silahların yayılmasını önleme çabalarının önüne yeni bir engel çıkarıyor. Bunlara, bazı ülkelerin vatandaşlarının serbest bırakılması karşılığında yüksek miktarda fidye ödemeyi kabul etmesi ile bölgede çetelerin, uyuşturucu ticaretinin ve organize suç faaliyetlerinin yaygınlaşması da ekleniyor.

Kıyasıya rekabet

Bu gelişmeler, Sahel ülkelerinde çatışmaların artması ve merkezî hükümetlerin CNIM ile Azavad Kurtuluş Cephesi gibi gruplarla yeni çatışma süreçlerine girmesi üzerine Birleşmiş Milletler (BM) raporlarının insani durumun daha da kötüleştiği uyarısında bulunduğu bir dönemde yaşanıyor.

Evval, “Sahel bölgesinde kontrolsüz silahlanma sorununu çözmeyi zorlaştıran unsurlardan biri de uluslararası güçlerin bölgede nüfuz sahibi olmak için yürüttüğü yoğun rekabet. Bu süreçte güvenlik sorunları büyük ölçüde göz ardı ediliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Evval, “Son yıllarda Fransa ve Rusya’nın askerî müdahaleleri, deneyimli silahlı gruplarla mücadelede kayda değer sonuçlar vermedi. Bu nedenle krizin daha da derinleşmesi bekleniyor” ifadelerini kullandı.


Afrika’daki anlaşmazlığın bölünme tehdidi yarattığı Frankofoni Zirvesi Kamboçya’da başladı

Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)
Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)
TT

Afrika’daki anlaşmazlığın bölünme tehdidi yarattığı Frankofoni Zirvesi Kamboçya’da başladı

Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)
Phnom Penh’de kurulan “Frankofoni Köyü”nü ziyaret edenler (AP)

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransızca konuşan ülke ve bölgelerin iki yılda bir düzenlediği zirveye katılmak üzere Kamboçya’ya gidiyor. Macron, ülkesinde halkın tepkisine yol açan protestolar ve uluslararası alandaki karmaşık siyasi sorunlarla karşı karşıya kalmışken, Afrika’daki anlaşmazlık da zirvenin gündemine gölge düşürüyor.

Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh, Uluslararası Frankofoni Örgütü’nün (OIF) üç gün sürecek toplantılarına ev sahipliği yapıyor. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bugün başlayan zirve, gelecek pazartesi günü sona erecek.

Macron’un, Fransızca konuşan 90 ülke ve hükümetin üye olduğu örgütün zirve toplantısına katılması ve ikili görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor. Örgütün 53 tam, 5 ortak ve 32 gözlemci ülkesi bulunuyor.

Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh’deki pazarlardan biri (AFP)
Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh’deki pazarlardan biri (AFP)

Kamboçya, 2024 yılında bir önceki zirveye ev sahipliği yapan Fransa’dan dönem başkanlığını devralacak.

Diplomatik açıdan hassas konular, Macron ve zirveye katılan liderler için önemli bir sınav niteliği taşıyor. Özellikle örgütün gelecek dört yıl görev yapacak yeni genel sekreterinin belirleneceği pazartesi günkü oylama, zirvenin en kritik gündem maddelerinden biri olacak.

Genel sekreterlik yarışında, aralarında ciddi anlaşmazlıklar bulunan iki Afrika ülkesinden adaylar öne çıkıyor. Üçüncü dönem için yeniden aday olan Ruandalı Louise Mushikiwabo ile Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin bağımsızlık mücadelesinin efsanevi lideri Patrice Lumumba'nın kızı, 71 yaşındaki Kongolu Juliana Lumumba yarışıyor.

Kinşasa yönetimi, Washington ve Birleşmiş Milletler uzmanları, Ruanda'yı isyancı M23 hareketine destek vermekle suçluyor. Söz konusu hareket, Ruanda sınırındaki, maden kaynakları bakımından zengin doğu Kongo'da kontrol sağlamak için mücadele eden yaklaşık 100 silahlı gruptan biri. Kigali yönetimi ise bu suçlamaları sürekli reddediyor.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Mushikiwabo'nun yeniden seçilmesi hâlinde örgütten ayrılabileceği uyarısında bulundu. Böyle bir gelişmenin Frankofoni açısından ağır darbe olacağı değerlendiriliyor. Zira Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 110 milyonu aşan nüfusuyla dünyanın en fazla Fransızca konuşan nüfusuna sahip ülkesi konumunda. Ülkenin Fransızca konuşan nüfusu, Fransa'nın nüfusundan 40 milyon daha fazla.

Şarku’l Avsat'ın AP’den aktardığına göre krizden çıkış yolu olarak Romanya ve Moritanya'dan iki aday da uzlaşma seçenekleri arasında öne çıkıyor.


Nijer'in batısında silahlı kişiler en az 38 sivili öldürdü

Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)
Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)
TT

Nijer'in batısında silahlı kişiler en az 38 sivili öldürdü

Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)
Nijer'in başkenti Niamey'den genel görünüm. (Arşiv – Reuters)

Nijer'in batısında, Burkina Faso ve Mali sınırına yakın Tera kenti çevresinde kimliği belirsiz silahlı kişilerin düzenlediği pusuda perşembe günü en az 37 sivil hayatını kaybetti.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre eski bir yerel yetkili, saldırının Tera kentindeki haftalık pazara gitmekte olan Tilem köyü sakinlerini hedef aldığını söyledi. Yerel savunma güçlerinin eşlik ettiği grubun, Tera'ya doğru ilerlediği sırada kimliği belirsiz silahlı kişilerin pususuna düştüğünü belirtti.

Yetkili, “37 kişi olay yerinde hayatını kaybetti. Cuma sabahı ise yaralı bir kişi daha yaşamını yitirdi ve toplam can kaybı 38'e yükseldi” dedi.

Söz konusu kaynak, hayatını kaybedenler arasında 11 yerel savunma gücü mensubu, 7 kadın ve 20 erkeğin bulunduğunu bildirdi.

Tera'da yaşayan bir kişi de saldırıda kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu 37 kişinin öldüğünü belirterek, çok sayıda yaralının Tera'daki hastaneye kaldırıldığını ifade etti.

Nijer, son 10 yılda El Kaide ve DEAŞ bağlantılı grupların düzenlediği kanlı saldırılara sahne oldu. Temmuz 2023'te yönetimi devralan askerî cunta ise ülkedeki şiddet olaylarını kontrol altına almakta başarısız oldu.

Mali ve Burkina Faso sınırında bulunan Tillaberi bölgesi, sık sık kanlı saldırıların hedefi oluyor.

Silahlı Çatışma Konumu ve Olay Verileri Projesi'nin (ACLED) verilerine göre bölge, 2025 yılında Sahel'in en fazla can kaybının yaşandığı bölgesi olurken, saldırılarda en fazla siviller hedef alındı.