İran-İsrail, "Gölge Savaşı" şiddetleniyor... İki ülke 1979'dan beri ilk defa sıcak çatışmaya bu kadar yakın

(Reuters- AFP)
(Reuters- AFP)
TT

İran-İsrail, "Gölge Savaşı" şiddetleniyor... İki ülke 1979'dan beri ilk defa sıcak çatışmaya bu kadar yakın

(Reuters- AFP)
(Reuters- AFP)

İran ve İsrail, gergin ilişkiler içinde olan iki ülke.
Ancak bu gerginlik hiç olmadığı kadar artmış durumda.
İsrail, uzun zamandan beri Suriye içinde bulunan İran güçlerini vuruyor.
İran da özellikle geçmiş yıllarda finanse ettiği Filistinli gruplar ve Hizbullah aracılığıyla İsrail'e yönelik saldırıları destekliyor.
Ancak son dönemlerde karşılıklı saldırıların daha direkt yapıldığı, çeşitlendiği ve geniş coğrafyaya yayıldığı görülüyor.
Hatta artık İran içindeki bazı saldırıların bizzat İsrail tarafından yapıldığı öne sürülüyor.
Örneğin 27 Kasım 2020 tarihinde İran'ın nükleer ve füze programının en önde gelen isimlerinden olan Savunma Bakan Yardımcısı Muhsin Fahrizade ülkesinde uğradığı silahlı bir suikast sonucu öldürüldü.
İranlı yetkililer, bu saldırıdan İsrail gizli servisi Mossad'ı sorumlu tuttu.
Yine İran'ın savunma sanayisinde veya nükleer projelerinin geliştirilmesinde görev alan başka uzmanlar da geçmiş yıllarda benzer suikastlar sonucu hayatını yitirmiş, Tahran yönetimi bu saldırılardan da Mossad'ı suçlamıştı.
Ancak yaşanan yeni gelişmeler iki ülke arasındaki gizli savaşın artık denizlere de yayıldığını gösterdi.

Gemilere karşılıklı saldırılar
İlk olarak İsrail'in bir süreden beri Suriye'ye yük götüren İran tankerlerine farklı tarihlerde Akdeniz'de saldırı düzenlediği ve en az 12 İran tankerinin batırılmayacak şekilde vurulduğu öne sürüldü.
Bu iddia Umman Körfezi'nde bir İsrail gemisine saldırı düzenlenmesinin ardından ortaya atıldı.
İran'ın bu saldırılara misilleme amacıyla İsrail gemisine saldırdığı iddia edildi.
Derken yine geçen günlerde Kızıldeniz'de bir İran gemisi daha saldırıya uğradı.

İran, Natanz Nükleer Tesisi'ndeki patlamadan İsrail'i sorumlu tuttu
Aynı günlerde İran'ın Natanz Nükleer Tesisi'nde bir patlama meydana geldi.
İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, saldırıdan İsrail'i sorumlu tuttu ve intikam alacaklarını söyledi.
Zarif, tesiste büyük hasar olmadığını da öne sürdü.
İsrail'den yapılan dolaylı açıklamalarda saldırı üstlenildi ancak patlamanın bir bombadan değil, siber saldırıdan kaynaklandığı ve tesise ciddi zarar verdirilerek, dokuz ay süreyle yeni uranyum zenginleştirilemeyecek hale getirildiği iddia edildi.
Aynı tesisin geçen yıl da bir siber saldırıya uğradığı biliniyor.

Erbil'de Mossad üssü vuruldu iddiası
Bu olaydan hemen sonra bu sefer de önce Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında bir İsrail gemisi vuruldu.
Devamında da Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başkenti Erbil'de Mossad'a ait olduğu öne sürülen bir üsse İran yanlısı olduğu ve adı duyulmamış bir grup tarafından saldırı düzenlendiği ve ölenlerin olduğu gündeme getirildi. 
IKBY'li yetkililer ise Erbil'de Mossad üssü olmadığını, böyle bir olayın yaşanmadığını söylerken, İran yanlısı kaynaklar iddialarında ısrarlı.

"Süreç küçük çaplı da olsa bir savaş ihtimalini barındırıyor"
Peki bu tür olaylar daha ne kadar devam edebilir? İki ülke arasında sıcak savaş riski var mı?
Bu soruları ilk olarak İran uzmanları Savash Porgham ile Arif Keskin'e yönelttik.
Porgham, iki ülkenin uzun süreden beri Suriye'da örtülü savaştığını belirtti. Porgham'a göre iki ülke arasındaki bu durum "Gölge Savaşı".
Porgham, devam eden "Gölge Savaş"ta İsrail'in bir süreden beri farklı bir şey yaparak direkt İran içinde operasyonlar düzenlemeye başladığını söyledi. Porgham, "İsrail ve İran, 1979'daki İslam devriminden bu yana sıcak savaşa en yakın noktada" dedi.
Keskin ise son durumu "1979'dan günümüze kadar baktığımızda İran ve İsrail ilişkilerinin en tehlikeli, öngörülemez sürece girdiğini düşünüyorum. Bu süreç küçük çaplı da olsa bir savaş ihtimalini barındırıyor" diye özetledi.

"İran, İsrail saldırılarına karşı koyamıyor"
Her iki uzmanın da dikkati çektiği bir noktada İran'ın zafiyeti ve İsrail'in İran içerisindeki etkinliği.
Porgham, yaşanan son olayların İran'ın istihbaratı ve güvenlik birimleri içerisinde çok önemli bir gediğin açıldığını gösterdiğini öne sürdü.
Porgham, İran'ın nükleer programına dair gizli belgelerin bile İsrail tarafından ele geçirilip, Netanyahu tarafından televizyonlarda gösterildiğini hatırlatarak şöyle devam etti:
"İran, inanılmaz biçimde kendi içinde İsrail'in saldırılarına karşı koyamıyor. İsrail, İran'ın en korunaklı yerlerinde operasyon yapabiliyor. Bakıldığında İran'ın İsrail karşısında bir altta kalmışlığı görünüyor."

"İsrail, İran'a istihbari olarak nüfuz etti"
Keskin ise son gelişmelerin İsrail'in ciddi şekilde İran'a istihbari olarak nüfuz ettiğini ve bunun İran'ın nükleer çalışmalarına, istihbarat birimlerine hatta askeri alanlarına kadar uzandığını öne sürerek, şunları söyledi:
"Neredeyse İran'ı felç etmiş durumda. Son dönemlerde İran devlet yetkilileri de bunu itiraf ediyor. İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, demecinde ‘Açıkça söylüyorum güvenlik olarak inanılmaz açığımız var' dedi. Yine Devrim Muhafızları eski komutanı Muhsin Rızai, her alanda casusluk yapıldığını söyleyerek yabancı istihbarat servislerinin İran'da güvenlik bürokrasisindeki nüfuzunu bir nevi itiraf etti."

"İran, intikam alacağız diyor ama yaptığı bir şey de yok"
İsrail'in eylemlerine karşın İran'ın ciddi bir karşılık veremediğini de öne süren Keskin, iddialarını şöyle sürdürdü:
"İran sürekli intikam alacağız diyor ama yaptığı bir şey de yok. İran'ın acizliği ülke içinde yönetimin meşruluğunu da tartışma konusu yapıyor. İçeride dayılanıyorsunuz ama İsrail'e bir şey yapamıyorsunuz deniyor. Devletin kendini koruyamadığı düşüncesi gelişiyor."

"İsrail, ABD'nin İran'la anlaşmasını istemiyor"
Gerek Porgham gerekse Keskin, İran ve İsrail arasında gerilimin yükselmesinin Biden yönetiminin İran'la yeniden nükleer görüşmelere başlama niyetinden kaynaklandığını iddia ederek, İran ile ABD arasında varılacak bir mutabakatın İran'ı güçlendireceğinden endişe eden İsrail'in bunun önüne geçmek için elinden geleni yapacağını deklere ettiğini hatırlattılar.
Porgham, İran'ın nükleer programına yönelik müzakerelerin Viyana'da başladığını hatırlatarak, bu müzakerelerde ilerleme sağlandıkça İsrail ile İran'ın gölge savaşının daha fazla sertleştiğini öne sürdü.

"Sıcak çatışmaya hiç bu kadar yakın olmadılar"
Savaş ihtimalinin güçlenmesine karşın bunun gerçekleşmesinin de kolay olmadığını söyleyen Porgham, sözlerini şöyle sürdürdü:
"İran askeri gücü İsrail teknolojisiyle açık bir savaşta boy ölçüşemez ama İran'da bağlı örgütler üzerinden Lübnan'da ve Körfez'de İsrail gemilerine karşı asimetrik savaş yürütebilir. Sıcak çatışma riski var ve 42 yıldır sıcak çatışmaya hiçbir bu kadar yakın olmadılar. Endişeyle takip ediyorum."

"İsrail, nükleer görüşmelerin masasının çerçevesini belirleyecek noktada"
Son olayların ardından İran ve İsrail'in daha sert karşı karşıya geleceğinin görüldüğünü belirten Keskin ise uğradığı saldırıların İran devletini imajını korumak için bir şeyler yapmaya zorladığını belirterek, İran'ın içinde olduğu karmaşayı şöyle anlattı:
"İran nükleer dosyasının bundan sonra nereye evrileceğine sadece ABD ve İran görüşmeleri açısından bakmakta yanlış. Şu an itibariyle İsrail masada olmasa da yaptıklarıyla masanın çerçevesini belirleyecek noktaya gelmiştir. Muhsin Fahrizade öldürüldüğünde İran ek protokolden çıktı. Natanz tesisine saldırının ardından şimdi de yüzde 60 uranyum zenginleştirmeye başladık denildi. Her ikisi de İsrail operasyonlarına tepki olarak yapıldı. Bunlar da İsrail eylemlerinin İran'ın görüşmelerini etkileyecek noktada olduğunu gösteriyor."

Kasım Süleymani'nin öldürülmesi İran'ın operasyon gücünü azalttı mı?
Her iki uzmana da Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran'ın dış operasyon gücünün azalıp azalmadığını, sorduk.
Porgham, Süleymani'nin önemine değindikten sonra İran'ın operasyonel gücünün Kasım Süleymani öncesi ve sonrasında çok önemli değişimler gösterdiğinin söylenebileceğini belirtti.

İran'ın kaygısı ABD'nin işe karışması
Buna karşılık Keskin, İran'ın karşılık verememesinin Kasım Süleymani'nin olmamasından kaynaklanmadığını öne sürerek, "İran karşılık verirse İsrail'in daha sert karşılık vereceğini biliyor. İsrail'in kendisini karşılıklı misillemelere sokarak olayı büyüterek bu şekilde ABD'yi de işin içine çekmeye çalıştığından çekiniyor ve korkuyor" iddiasında bulundu.

"İran şimdilik Hizbullah kartına oynamayacak"
Keskin ayrıca İran'ın Hizbullah kartını oynamak içinde henüz erken olduğunu düşündüğünü belirterek, "İran zamanından önce bir hareket yapmak istemiyor. Tansiyon yükselirse İsrail – Hizbullah çatışması olabilir ama İran bunun için erken olduğunu düşünüyor" dedi.

İsrail, İran'ı Suriye'de Rusya'nın onayıyla mı vuruyor?
İsrail'de yaşayan gazeteci Rafael Sadi ise İran rejiminin İsrail'i yok etmeyi, denize dökmeyi hedeflediğini dile getirdiğini hatırlatarak bundan dolayı İran'a karşı yürütülen mücadele kapsamında Suriye içindeki İran hedeflerinin vurulduğunu belirtti.
Sadi, Suriye'deki İran hedeflerinin vurulmasının Rusya ile İsrail arasında varılan mutabakat kapsamında olduğunu ve Rusya'nın İsrail uçaklarına engellemede bulunmadığını öne sürdü.

İran gemisi İsrail kıyılarına bilerek petrol sızdırdı iddiası
İran'ın nükleer projesinin iddia ettiği gibi barışçıl hedefler içermediğini de öne süren Sadi, "Nükleer enerji veya silah sahibi hiçbir ülkenin ağzından bir diğerini imha edeceği ifadelerini duymuş değiliz. Halbuki İran İsrail'i atom bombası atarak yok etmekten söz eden ilk ülkedir" şeklinde konuştu.
İran'ın İsrail gemilerine yönelik saldırılar düzenlediğini aktaran Sadi, hatta bir Suriye'ye kaçak petrol taşıyan bir İran tankerinin İsrail kıyılarına petrol sızdırarak bilerek çevre kirliliği yarattığını iddia etti.

"İsrail'in tutumu Biden'ın İran politikasından bağımsız"
Sadi, İsrail ve İran arasında gerilen ilişkilerde Biden yönetiminin İran'la görüşme konusundaki tutumundan bağımsız olduğu görüşünde.
Sadi, İsrail'in Biden yönetiminin alacağı kararların kendi bilecekleri bir iş olduğunu söylediğini ancak güvenliklerini kimseye bırakmayacaklarını ve gerekirse kendi göbeklerini kendilerinin keseceğini deklere ettiğini de hatırlatarak şöyle devam etti:

"İsrail, nükleer santrale sabotajı kerhen de olsa kabullendi"
"Bunun sonucunda da İran Natanz  nükleer santralinde uranyum zenginleştirmeye başlanacağı haberi ile  her nasıl olduysa  santralin elektrikleri kesilivermiş ve trafosu patlamıştır. Hasar ifade edildiği kadarı ile 9 aylık bir gecikmeye sebebiyet vermiştir. İsrail şimdiye kadar ki politikaları gereğince bu tür eylemlerinde sessiz kalmayı yeğlemiş ve sorumluluk almamıştır. İlk kez bu olayda  yarım ağızla olsa bile ki öncelikle yabancı istihbarat kurumlarının ifadesine göre ibaresi ile haber İsrail basınında da yer almış hatta aynı  gün Başbakan Netanyahu, ordu mensupları ile bulunduğu şehitleri anma töreni arifesinde kendilerini kutlamış ve İsrail'in vatanı koruması için daima görevde oldukları için bu  eylemi de  kerhen kabullenmiştir."

"ABD'lilere siz olmasanız da biz devam edeceğiz mesajı verildi"
Sadi, bu kabullenmenin arkasında  sadece İran'a verilen bir mesaj olmadığını belirterek, "Aynı  zamanda Amerikalılara da siz bu işin içinde yanımızda olmazsanız bile biz gerekeni yapmaya devam edeceğiz denmekteydi. Hoş kaldı ki bu elektrik kesintisi Amerikalıların da az hoşuna gitmemiş değildi" ifadelerini kullandı.

"İran'ın en endişe ettiği sözcük Mossad"
İsrail'in yıllardır İran'a karşı sadece psikolojik değil aynı zamanda stratejik ve askeri bir üstünlük konumunda olduğunu öne süren Sadi, "Kimin ne dediği çok önemli değildir. Durum budur ve İranlıların en fazla endişe duydukları sözcük Mossad istihbarat kurumudur" iddiasında bulundu.

"Topyekün savaşa dönüşmeyecek"
Sadi, buna karşın karşılıklı çatışmalar asla bir topyekün savaşa dönüşmeyeceğini çünkü böyle bir savaşın her iki ülke açısından fazlasıyla pahalı ve gereksiz olduğunu ayrıca iki ülke halkları arasında da bir düşmanlık bulunmadığını vurguladı.

Independent Türkçe



İran, yakıt sıkıntısı nedeniyle elektrik tüketimine kısıtlama getirmeye hazırlanıyor

Tahran’da bir motosiklet sürücüsü, üzerinde “Trump’ı öldüreceğiz” yazılı pankartın yanından geçerken (AP)
Tahran’da bir motosiklet sürücüsü, üzerinde “Trump’ı öldüreceğiz” yazılı pankartın yanından geçerken (AP)
TT

İran, yakıt sıkıntısı nedeniyle elektrik tüketimine kısıtlama getirmeye hazırlanıyor

Tahran’da bir motosiklet sürücüsü, üzerinde “Trump’ı öldüreceğiz” yazılı pankartın yanından geçerken (AP)
Tahran’da bir motosiklet sürücüsü, üzerinde “Trump’ı öldüreceğiz” yazılı pankartın yanından geçerken (AP)

İran, Ortadoğu'daki savaş sırasında enerji tesislerinin uğradığı hasarın daha da derinleştirdiği yakıt arzındaki sıkıntı nedeniyle elektrik tüketimini kısıtlamayı planlıyor. Resmî medyanın dün bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre, uygulamaya yarından itibaren başlanacak.

Ulusal Elektrik Şirketi Müdürü Muhammedullah Dad devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, “Ülkedeki yakıt arzının içinde bulunduğu özel durum nedeniyle elektrik sektörü, pazar gününden itibaren dağıtım kısıtlamaları uygulamak zorunda kalacak” ifadelerini kullandı.

İran makamları, son yıllarda da santrallerde yaşanan yakıt sıkıntısı nedeniyle benzer önlemler açıklamıştı.

Yetkili, kısıtlamaların süresinin değişebileceğini, ancak genel olarak iki gün boyunca günde iki saate kadar, en fazla ise günlük iki saatle sınırlı olacağını belirtti.

İran, dünyanın en büyük doğal gaz ve petrol rezervlerinden bazılarına sahip olmasına rağmen, ülkenin elektrik şebekesi, onlarca yıldır devam eden Batı yaptırımlarının etkisiyle altyapıya yönelik yatırım eksikliği nedeniyle sorun yaşıyor.

Öte yandan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, dün yaptığı açıklamada, ABD ve İsrail'in ülkesindeki enerji tesislerine yönelik saldırılarının arz sıkıntısını daha da ağırlaştırdığını söyledi.

Şarku’l Avsat’ın ISNA’dan aktardığına göre Pezeşkiyan, “Bu kış yaşanabilecek zorluklara hazırlıklı olmalıyız” ifadelerini kullandı.

Aşırı hava koşulları ve yakıt sıkıntısı, İran makamlarını sık sık kamu kurumlarını kapatmaya, hizmetleri azaltmaya ve kamu çalışanlarını idari izinle işten uzaklaştırmaya yöneltiyor. Son yıllarda yaşanan sık elektrik kesintileri ise İran halkının tepkisine neden oldu.


Gemilere yönelik saldırıların artması, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini daraltıyor

ABD güçleri, 2 binden fazla ticari geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine yardımcı olduklarını açıkladı (CENTCOM)
ABD güçleri, 2 binden fazla ticari geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine yardımcı olduklarını açıkladı (CENTCOM)
TT

Gemilere yönelik saldırıların artması, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini daraltıyor

ABD güçleri, 2 binden fazla ticari geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine yardımcı olduklarını açıkladı (CENTCOM)
ABD güçleri, 2 binden fazla ticari geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine yardımcı olduklarını açıkladı (CENTCOM)

Hürmüz Boğazı çevresindeki deniz trafiğine yönelik saldırılar devam ederken, iki petrol tankerinin dün boğazdan çıkarak Umman Körfezi yönünde ilerlediği sırada kaynağı bilinmeyen mühimmatlarla hedef alındığı bildirildi. Gelişme, deniz güvenliğine yönelik risklerin arttığını ve küresel enerji arzının en önemli güzergâhlarından birindeki gemi trafiğinin azaldığını ortaya koydu.

Saldırılarda yaralanan olduğuna ilişkin herhangi bir bilgi paylaşılmazken, İran bir deniz mayınına çarpan tankerde yangın çıktığını duyurdu. Bölgede deniz ulaşımına yönelik kısıtlamalar ve askerî gerilim ise devam ediyor.

Hürmüz Boğazı yakınlarında yeni saldırılar

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu (UKMTO), dün Hürmüz Boğazı'ndan Körfez çıkışına doğru ilerleyen iki petrol tankerinin birbirinden ayrı saldırılarda kaynağı bilinmeyen mühimmatlarla hedef alındığını açıkladı.

Kurumun iki ayrı açıklamasına göre ilk tanker Umman'ın Hasab kentinin yaklaşık 11 deniz mili kuzeyinde kıç kısmından isabet alırken, ikinci tankerin makine dairesi kentin yaklaşık 17 deniz mili doğusunda vuruldu.

Her iki olayda da yaralanma bildirilmedi. Olası çevresel etkilerin ise henüz netlik kazanmadığı belirtildi. Tankerlerin başka hasar alıp almadığı ve saldırılarda kullanılan mühimmatın niteliği henüz açıklığa kavuşmadı.

Bağlantılı bir başka gelişmede İran Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nın doğusunda yasaklı bölge olarak tanımladığı bir alanda deniz mayınına çarpan petrol tankerinde yangın çıktığını açıkladı.

İran medyasının deniz birliklerine dayandırdığı haberlere göre yangın, dün öğle saatlerinden önce, yasaklı bölgeye giren bir tankerde meydana geldi. Açıklamada, geminin kimlik ve seyir sistemlerini kapattığı, böylece yayımlanan uyarılara karşı geldiği öne sürüldü.

Bu gelişmeler, İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu'nun açıklamasına göre cuma günü Hasab yakınlarında bir başka petrol tankerine düzenlenen ve gemide yangına yol açan saldırının ardından yaşandı. Böylece iki gün içinde boğaz çevresinde saldırıya uğrayan tanker sayısı en az üçe yükseldi.

Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiği geriliyor

30 Ekim 2026 tarihinde bölgede görev yapan ABD deniz unsurlarından biri. (CENTCOM)
30 Ekim 2026 tarihinde bölgede görev yapan ABD deniz unsurlarından biri. (CENTCOM)

Yeni saldırılar, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiğindeki düşüşle eş zamanlı olarak gerçekleşti. Bu durum, denizlerdeki gerilimin küresel enerji ticareti üzerindeki etkilerinin genişlediğine işaret ediyor.

Şarku’l Avsat’ın Financial Times gazetesinden aktardığına göre, İran'ın gemilere yönelik neredeyse her gün düzenlediği saldırılar nedeniyle boğazdan geçen petrol trafiği gerilemeye başladı.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu, 18 Kasım'da sona eren haftada boğaza giriş ve çıkış yapan toplam 263 geminin kaydedildiğini bildirdi. Bu rakam, önceki haftaya göre yaklaşık yüzde 15, ondan önceki haftaya göre ise yüzde 20 düşüşe işaret ediyor.

ABD ve İsrail'in şubat ayı sonunda İran'a yönelik saldırılarından önce boğazdan günde yaklaşık 135 gemi geçiyordu. Küresel ham petrol arzının yaklaşık yüzde 20'si ile önemli miktarda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve diğer ürünler bu güzergâhtan taşınıyor.

Kpler şirketinin ilk verileri de kasım ayının ikinci haftasında Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol miktarının, ayın ilk haftasındaki seviyenin yaklaşık yarısına gerilediğini gösterdi. Bu veriler, deniz taşımacılığındaki düşüşün boyutunu ortaya koyuyor.

Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla Ortadoğu'da savaşın başlamasından bu yana Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine yönelik sıkı kısıtlamalar uyguluyor ve kendi izni olmadan geçmeye çalıştığını öne sürdüğü gemileri düzenli olarak hedef alıyor.

Buna karşılık ABD, İran limanlarına deniz ablukası uygularken, çatışmaların ve deniz ticaretine yönelik risklerin devam ettiği süreçte boğazdan geçen petrol tankerlerine artan sayıda askerî refakat sağlıyor.

İran'dan çift fırlatmalı füze platformu

 İranlılar, 9 Kasım 2026'da Tahran'ın dış mahallelerinde düzenlenen kalıcı füze sergisini gezerken (AP)
İranlılar, 9 Kasım 2026'da Tahran'ın dış mahallelerinde düzenlenen kalıcı füze sergisini gezerken (AP)

Denizlerdeki gerilimin arttığı bir dönemde İran devlet televizyonu, yer altında bulunan bir füze tesisine ait görüntüler yayımladı. Görüntülerde Devrim Muhafızları'nın, sıvı yakıtla çalışan iki füzeyi aynı anda fırlatabildiği belirtilen yeni bir çift fırlatmalı platformu tanıttığı görüldü.

Söz konusu platformun, İran'ın daha önce aynı anda iki katı yakıtlı füze fırlatmak için kullandığı çift fırlatmalı sistemlere kıyasla fırlatma kapasitesinde bir gelişmeye işaret ettiği değerlendiriliyor.

Haberde, sıvı yakıtın daha yüksek verimlilik sağladığı ve operatörlere füzelerin hızını ve izlediği rotayı kontrol etme konusunda daha fazla imkân sunduğu belirtildi.

Tesisin bulunduğu yer açıklanmadı. Ancak görüntülerin yayımlanmasının, ABD'nin İran'ın füze programının imha edildiğine ilişkin açıklamalarına karşılık, ülkenin füze kapasitesini sergileme amacı taşıdığı değerlendiriliyor. Bu gelişme, bölgede askerî gerilimin yeniden artabileceğine ilişkin endişelerin yükseldiği bir dönemde yaşandı.

Devrim Muhafızları'nın füze birimi komutanı Seyyid Mecid Musevi, platformun tanıtımı sırasında yaptığı açıklamada, “İran'ın kapasitesi önemli ölçüde genişledi” dedi.

Musevi, “Savaş sistemimize sürpriz unsurlar ve yüksek etkinliğe sahip muharebe araçları entegre ettik” ifadelerini kullandı.


Üçlü zirve ve ikili görüşmeler

Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
TT

Üçlü zirve ve ikili görüşmeler

Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)
Büyük zirvelerde yaşananlar hakkında kamuoyuna açıklananlar ile gerçekte yaşananlar arasında büyük fark var. (AFP)

Refik Huri

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki zirvenin simgeselliği, yapılan konuşmaların ve içeride yaşananların önüne geçiyor. Son derece sıra dışı bir durum; zira dünya liderleri arasındaki temaslar genellikle ikili olur. ABD-Sovyetler Birliği ve ardından Rusya zirveleri, ABD-Çin zirveleri, Çin-Sovyetler Birliği ve ardından Rusya zirveleri... Üçlü zirveler ise İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sona ermişti. O dönemde Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, ABD Başkanı Franklin Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill arasında Yalta Zirvesi, ardından Stalin, Churchill ve Roosevelt’in vefatı üzerine başkan yardımcılığından yerine geçen Başkan Harry Truman arasında Potsdam Zirvesi yapılmıştı; o masada Özgür Fransa lideri General Charles de Gaulle için bir sandalye yoktu ve Çin de büyükler arasında yer almıyordu.

Çin’deki Shenzhen zirvesinde kesin olan iki husus var: Bunlardan ilki, Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından yaşanan onlarca yıllık ABD-Rusya ikiliği ve ABD tek kutupluluğunun ardından, Putin’in Moskova’nın dünya zirvesindeki konumunu geri kazandığının kabul edilmesi ve onun emelleri ile Şi’nin kutuplar arası çok kutupluluk arzularının somutlaşması. İkincisi ise Çin liderinin, ABD-Sovyetler Birliği dönemine damga vuran nükleer silahlanmayı sınırlandırma anlaşmalarına girmeyi reddetmekte ısrar etmesi. Bunun sebebi hem Washington’ın hem de Moskova’nın yaklaşık iki bin nükleer başlığa sahip olmasına karşılık, Pekin’in yalnızca 600 nükleer başlığının bulunması ve dengeyi sağlamak için ikisine yetişmek istemesi.

İran meselesine ilişkin tartışmalarda ise çıkarlar farklılaşıyor. Zira iki ülke Tahran ile ‘stratejik ortaklık’ içinde, biriyse savaş halinde. Ortak payda ise İran’ın nükleer silah elde etmesine karşı çıkmak. Çin ve Rusya’nın, ABD ve Küresel Kuzey’in aksine kendilerinin de ondan olduğu varsayımıyla Küresel Güney ülkeleriyle oynadığı oyuna gelince; dünya zirvesinde çok kutupluluğun pekişmesi, Küresel Güney’e ABD’nin görmezden gelme kibrini ve Çin ile Rusya’nın aldatıcı alçakgönüllülüğünü açığa çıkarıyor.

General de Gaulle, “Fransa süper güç değil, bu yüzden süper güç politikası izlemeli” derdi. Rusya’nın hem Washington hem de Pekin’in ekonomik ve askeri güç düzeyine ulaşma şansı bulunmayan Putin’in denediği de tam olarak bu. Mao Zedong’un ardından Deng Şiaoping ve müttefiklerinin Şi’ye uzanan süreçte yaptığı ise ‘Gücünü gizle ve zamanını bekle’ politikasıyla geçen yılların ardından, ABD’ye denk bir aktör olarak büyükler kulübüne girmek için Çin’in ekonomik, askeri ve teknolojik gücünü büyütmek oldu. O zaman geldi; Çin ekonomisi ABD ekonomisinin ardından dünyada ikinci sırada ve ona yetişmesi yakın. Rusya’nın milli geliri ise tek başına New York şehrinin gelirinden bile çok daha düşük.

Büyüklerin zirvelerinde yaşananlara dair alenen söylenenlerle gerçekte olanlar birbirinden çok farklı. ABD Başkanı Richard Nixon ile Başkan Mao arasındaki ilk görüşmede Çin liderinin derdi, Sovyetlere karşı bir Çin-ABD ittifakı kurmaktı. Hem de ne zaman? Moskova’daki arşivlere göre Stalin’in Mao’ya bir mektup gönderip, ‘üçüncü bir dünya savaşına yol açsa dahi ABD ile savaşmak üzere Kore’ye beş askeri tümen göndermesini’ istemesinden yirmi yıl sonra… Çünkü Stalin’e göre devler arasındaki savaş kaçınılmazsa, ABD ve Japonya arasındaki ittifakın daha da güçleneceği yıllar sonra değil, şimdi yaşanması daha iyidir.

Nixon ile Sovyet lideri Leonid Brejnev arasındaki bir zirvede ise Nixon, ‘Dünya ve Richard Nixon’ kitabının yazarı olan tarihçi dostu C. L. Sulzberger’e Brejnev’in kendisine “Camp David’de ve Kaliforniya’daki yazlık evimde dünyayı paylaşmak üzere Sovyet-ABD ortak egemenliği fikrini ve Ortadoğu krizini çözecek bir anlaşma önerdiğini” söylemişti. Brejnev ayrıca şu sözleri sarf etmekten de çekinmemişti: “Çinliler kan dökmeyi sever; gelecekte süper güç haline gelecekleri için biz Avrupalılar birleşip onları kontrol altına almalıyız.”

Churchill ise anılarında 1944 yılında Stalin ile yaptığı bir görüşmenin ayrıntılarını şöyle anlatır: “Ona, ‘Gelin Balkanlar’daki meselelerimizi halledelim. Romanya’da nüfuzun yüzde 90’ını siz, yüzde 10’unu biz alsak; Yunanistan’da yüzde 90’ını biz, yüzde 10’unu siz alsanız; Yugoslavya’da da yüzde 50 bize, yüzde 50 size düşse nasıl olur?’ dedim. Ardından bunları bir kâğıda yazıp ona uzattım. Bir an sessiz kaldı, sonra mavi kalemini alıp kâğıdın üzerine büyük bir işaret koydu ve bana geri verdi. Böylece her şeyi dakikalar içinde halletmiş olduk.” İşin ilginç yanı, Churchill’in kâğıdı yakmayı teklif etmesi üzerine Stalin’in “Bırak kalsın” demesiydi.

Ne var ki günümüzde meseleleri bir zirve buluşmasıyla çözüme kavuşturmak oldukça zor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre İkinci Dünya Savaşı sonrasında coğrafya akışkandı; Churchill Avrupa’yı Stalin ile paylaşabiliyor ve Stalin ABD’nin payını sorduğunda ona “Ona da doğayı bırakırız” diyebiliyordu. Soğuk Savaş sonrasının dünyası ise Soğuk Savaş dönemindekinden çok daha karmaşık. Büyükler arasındaki ilişkilerin özeti üçlü anlaşmalar değil; çatışma, rekabet ve iş birliğidir. Bütün anlaşmalar ikili kalmaya mahkûm: Rusya ile Çin, ABD ile Çin ve ABD ile Rusya arasında. Üstelik dünya artık bir seyirci değil; zira her kıtada önemli bölgesel güçler ortaya çıktı.