İran-İsrail, "Gölge Savaşı" şiddetleniyor... İki ülke 1979'dan beri ilk defa sıcak çatışmaya bu kadar yakın

(Reuters- AFP)
(Reuters- AFP)
TT

İran-İsrail, "Gölge Savaşı" şiddetleniyor... İki ülke 1979'dan beri ilk defa sıcak çatışmaya bu kadar yakın

(Reuters- AFP)
(Reuters- AFP)

İran ve İsrail, gergin ilişkiler içinde olan iki ülke.
Ancak bu gerginlik hiç olmadığı kadar artmış durumda.
İsrail, uzun zamandan beri Suriye içinde bulunan İran güçlerini vuruyor.
İran da özellikle geçmiş yıllarda finanse ettiği Filistinli gruplar ve Hizbullah aracılığıyla İsrail'e yönelik saldırıları destekliyor.
Ancak son dönemlerde karşılıklı saldırıların daha direkt yapıldığı, çeşitlendiği ve geniş coğrafyaya yayıldığı görülüyor.
Hatta artık İran içindeki bazı saldırıların bizzat İsrail tarafından yapıldığı öne sürülüyor.
Örneğin 27 Kasım 2020 tarihinde İran'ın nükleer ve füze programının en önde gelen isimlerinden olan Savunma Bakan Yardımcısı Muhsin Fahrizade ülkesinde uğradığı silahlı bir suikast sonucu öldürüldü.
İranlı yetkililer, bu saldırıdan İsrail gizli servisi Mossad'ı sorumlu tuttu.
Yine İran'ın savunma sanayisinde veya nükleer projelerinin geliştirilmesinde görev alan başka uzmanlar da geçmiş yıllarda benzer suikastlar sonucu hayatını yitirmiş, Tahran yönetimi bu saldırılardan da Mossad'ı suçlamıştı.
Ancak yaşanan yeni gelişmeler iki ülke arasındaki gizli savaşın artık denizlere de yayıldığını gösterdi.

Gemilere karşılıklı saldırılar
İlk olarak İsrail'in bir süreden beri Suriye'ye yük götüren İran tankerlerine farklı tarihlerde Akdeniz'de saldırı düzenlediği ve en az 12 İran tankerinin batırılmayacak şekilde vurulduğu öne sürüldü.
Bu iddia Umman Körfezi'nde bir İsrail gemisine saldırı düzenlenmesinin ardından ortaya atıldı.
İran'ın bu saldırılara misilleme amacıyla İsrail gemisine saldırdığı iddia edildi.
Derken yine geçen günlerde Kızıldeniz'de bir İran gemisi daha saldırıya uğradı.

İran, Natanz Nükleer Tesisi'ndeki patlamadan İsrail'i sorumlu tuttu
Aynı günlerde İran'ın Natanz Nükleer Tesisi'nde bir patlama meydana geldi.
İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, saldırıdan İsrail'i sorumlu tuttu ve intikam alacaklarını söyledi.
Zarif, tesiste büyük hasar olmadığını da öne sürdü.
İsrail'den yapılan dolaylı açıklamalarda saldırı üstlenildi ancak patlamanın bir bombadan değil, siber saldırıdan kaynaklandığı ve tesise ciddi zarar verdirilerek, dokuz ay süreyle yeni uranyum zenginleştirilemeyecek hale getirildiği iddia edildi.
Aynı tesisin geçen yıl da bir siber saldırıya uğradığı biliniyor.

Erbil'de Mossad üssü vuruldu iddiası
Bu olaydan hemen sonra bu sefer de önce Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında bir İsrail gemisi vuruldu.
Devamında da Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başkenti Erbil'de Mossad'a ait olduğu öne sürülen bir üsse İran yanlısı olduğu ve adı duyulmamış bir grup tarafından saldırı düzenlendiği ve ölenlerin olduğu gündeme getirildi. 
IKBY'li yetkililer ise Erbil'de Mossad üssü olmadığını, böyle bir olayın yaşanmadığını söylerken, İran yanlısı kaynaklar iddialarında ısrarlı.

"Süreç küçük çaplı da olsa bir savaş ihtimalini barındırıyor"
Peki bu tür olaylar daha ne kadar devam edebilir? İki ülke arasında sıcak savaş riski var mı?
Bu soruları ilk olarak İran uzmanları Savash Porgham ile Arif Keskin'e yönelttik.
Porgham, iki ülkenin uzun süreden beri Suriye'da örtülü savaştığını belirtti. Porgham'a göre iki ülke arasındaki bu durum "Gölge Savaşı".
Porgham, devam eden "Gölge Savaş"ta İsrail'in bir süreden beri farklı bir şey yaparak direkt İran içinde operasyonlar düzenlemeye başladığını söyledi. Porgham, "İsrail ve İran, 1979'daki İslam devriminden bu yana sıcak savaşa en yakın noktada" dedi.
Keskin ise son durumu "1979'dan günümüze kadar baktığımızda İran ve İsrail ilişkilerinin en tehlikeli, öngörülemez sürece girdiğini düşünüyorum. Bu süreç küçük çaplı da olsa bir savaş ihtimalini barındırıyor" diye özetledi.

"İran, İsrail saldırılarına karşı koyamıyor"
Her iki uzmanın da dikkati çektiği bir noktada İran'ın zafiyeti ve İsrail'in İran içerisindeki etkinliği.
Porgham, yaşanan son olayların İran'ın istihbaratı ve güvenlik birimleri içerisinde çok önemli bir gediğin açıldığını gösterdiğini öne sürdü.
Porgham, İran'ın nükleer programına dair gizli belgelerin bile İsrail tarafından ele geçirilip, Netanyahu tarafından televizyonlarda gösterildiğini hatırlatarak şöyle devam etti:
"İran, inanılmaz biçimde kendi içinde İsrail'in saldırılarına karşı koyamıyor. İsrail, İran'ın en korunaklı yerlerinde operasyon yapabiliyor. Bakıldığında İran'ın İsrail karşısında bir altta kalmışlığı görünüyor."

"İsrail, İran'a istihbari olarak nüfuz etti"
Keskin ise son gelişmelerin İsrail'in ciddi şekilde İran'a istihbari olarak nüfuz ettiğini ve bunun İran'ın nükleer çalışmalarına, istihbarat birimlerine hatta askeri alanlarına kadar uzandığını öne sürerek, şunları söyledi:
"Neredeyse İran'ı felç etmiş durumda. Son dönemlerde İran devlet yetkilileri de bunu itiraf ediyor. İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, demecinde ‘Açıkça söylüyorum güvenlik olarak inanılmaz açığımız var' dedi. Yine Devrim Muhafızları eski komutanı Muhsin Rızai, her alanda casusluk yapıldığını söyleyerek yabancı istihbarat servislerinin İran'da güvenlik bürokrasisindeki nüfuzunu bir nevi itiraf etti."

"İran, intikam alacağız diyor ama yaptığı bir şey de yok"
İsrail'in eylemlerine karşın İran'ın ciddi bir karşılık veremediğini de öne süren Keskin, iddialarını şöyle sürdürdü:
"İran sürekli intikam alacağız diyor ama yaptığı bir şey de yok. İran'ın acizliği ülke içinde yönetimin meşruluğunu da tartışma konusu yapıyor. İçeride dayılanıyorsunuz ama İsrail'e bir şey yapamıyorsunuz deniyor. Devletin kendini koruyamadığı düşüncesi gelişiyor."

"İsrail, ABD'nin İran'la anlaşmasını istemiyor"
Gerek Porgham gerekse Keskin, İran ve İsrail arasında gerilimin yükselmesinin Biden yönetiminin İran'la yeniden nükleer görüşmelere başlama niyetinden kaynaklandığını iddia ederek, İran ile ABD arasında varılacak bir mutabakatın İran'ı güçlendireceğinden endişe eden İsrail'in bunun önüne geçmek için elinden geleni yapacağını deklere ettiğini hatırlattılar.
Porgham, İran'ın nükleer programına yönelik müzakerelerin Viyana'da başladığını hatırlatarak, bu müzakerelerde ilerleme sağlandıkça İsrail ile İran'ın gölge savaşının daha fazla sertleştiğini öne sürdü.

"Sıcak çatışmaya hiç bu kadar yakın olmadılar"
Savaş ihtimalinin güçlenmesine karşın bunun gerçekleşmesinin de kolay olmadığını söyleyen Porgham, sözlerini şöyle sürdürdü:
"İran askeri gücü İsrail teknolojisiyle açık bir savaşta boy ölçüşemez ama İran'da bağlı örgütler üzerinden Lübnan'da ve Körfez'de İsrail gemilerine karşı asimetrik savaş yürütebilir. Sıcak çatışma riski var ve 42 yıldır sıcak çatışmaya hiçbir bu kadar yakın olmadılar. Endişeyle takip ediyorum."

"İsrail, nükleer görüşmelerin masasının çerçevesini belirleyecek noktada"
Son olayların ardından İran ve İsrail'in daha sert karşı karşıya geleceğinin görüldüğünü belirten Keskin ise uğradığı saldırıların İran devletini imajını korumak için bir şeyler yapmaya zorladığını belirterek, İran'ın içinde olduğu karmaşayı şöyle anlattı:
"İran nükleer dosyasının bundan sonra nereye evrileceğine sadece ABD ve İran görüşmeleri açısından bakmakta yanlış. Şu an itibariyle İsrail masada olmasa da yaptıklarıyla masanın çerçevesini belirleyecek noktaya gelmiştir. Muhsin Fahrizade öldürüldüğünde İran ek protokolden çıktı. Natanz tesisine saldırının ardından şimdi de yüzde 60 uranyum zenginleştirmeye başladık denildi. Her ikisi de İsrail operasyonlarına tepki olarak yapıldı. Bunlar da İsrail eylemlerinin İran'ın görüşmelerini etkileyecek noktada olduğunu gösteriyor."

Kasım Süleymani'nin öldürülmesi İran'ın operasyon gücünü azalttı mı?
Her iki uzmana da Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran'ın dış operasyon gücünün azalıp azalmadığını, sorduk.
Porgham, Süleymani'nin önemine değindikten sonra İran'ın operasyonel gücünün Kasım Süleymani öncesi ve sonrasında çok önemli değişimler gösterdiğinin söylenebileceğini belirtti.

İran'ın kaygısı ABD'nin işe karışması
Buna karşılık Keskin, İran'ın karşılık verememesinin Kasım Süleymani'nin olmamasından kaynaklanmadığını öne sürerek, "İran karşılık verirse İsrail'in daha sert karşılık vereceğini biliyor. İsrail'in kendisini karşılıklı misillemelere sokarak olayı büyüterek bu şekilde ABD'yi de işin içine çekmeye çalıştığından çekiniyor ve korkuyor" iddiasında bulundu.

"İran şimdilik Hizbullah kartına oynamayacak"
Keskin ayrıca İran'ın Hizbullah kartını oynamak içinde henüz erken olduğunu düşündüğünü belirterek, "İran zamanından önce bir hareket yapmak istemiyor. Tansiyon yükselirse İsrail – Hizbullah çatışması olabilir ama İran bunun için erken olduğunu düşünüyor" dedi.

İsrail, İran'ı Suriye'de Rusya'nın onayıyla mı vuruyor?
İsrail'de yaşayan gazeteci Rafael Sadi ise İran rejiminin İsrail'i yok etmeyi, denize dökmeyi hedeflediğini dile getirdiğini hatırlatarak bundan dolayı İran'a karşı yürütülen mücadele kapsamında Suriye içindeki İran hedeflerinin vurulduğunu belirtti.
Sadi, Suriye'deki İran hedeflerinin vurulmasının Rusya ile İsrail arasında varılan mutabakat kapsamında olduğunu ve Rusya'nın İsrail uçaklarına engellemede bulunmadığını öne sürdü.

İran gemisi İsrail kıyılarına bilerek petrol sızdırdı iddiası
İran'ın nükleer projesinin iddia ettiği gibi barışçıl hedefler içermediğini de öne süren Sadi, "Nükleer enerji veya silah sahibi hiçbir ülkenin ağzından bir diğerini imha edeceği ifadelerini duymuş değiliz. Halbuki İran İsrail'i atom bombası atarak yok etmekten söz eden ilk ülkedir" şeklinde konuştu.
İran'ın İsrail gemilerine yönelik saldırılar düzenlediğini aktaran Sadi, hatta bir Suriye'ye kaçak petrol taşıyan bir İran tankerinin İsrail kıyılarına petrol sızdırarak bilerek çevre kirliliği yarattığını iddia etti.

"İsrail'in tutumu Biden'ın İran politikasından bağımsız"
Sadi, İsrail ve İran arasında gerilen ilişkilerde Biden yönetiminin İran'la görüşme konusundaki tutumundan bağımsız olduğu görüşünde.
Sadi, İsrail'in Biden yönetiminin alacağı kararların kendi bilecekleri bir iş olduğunu söylediğini ancak güvenliklerini kimseye bırakmayacaklarını ve gerekirse kendi göbeklerini kendilerinin keseceğini deklere ettiğini de hatırlatarak şöyle devam etti:

"İsrail, nükleer santrale sabotajı kerhen de olsa kabullendi"
"Bunun sonucunda da İran Natanz  nükleer santralinde uranyum zenginleştirmeye başlanacağı haberi ile  her nasıl olduysa  santralin elektrikleri kesilivermiş ve trafosu patlamıştır. Hasar ifade edildiği kadarı ile 9 aylık bir gecikmeye sebebiyet vermiştir. İsrail şimdiye kadar ki politikaları gereğince bu tür eylemlerinde sessiz kalmayı yeğlemiş ve sorumluluk almamıştır. İlk kez bu olayda  yarım ağızla olsa bile ki öncelikle yabancı istihbarat kurumlarının ifadesine göre ibaresi ile haber İsrail basınında da yer almış hatta aynı  gün Başbakan Netanyahu, ordu mensupları ile bulunduğu şehitleri anma töreni arifesinde kendilerini kutlamış ve İsrail'in vatanı koruması için daima görevde oldukları için bu  eylemi de  kerhen kabullenmiştir."

"ABD'lilere siz olmasanız da biz devam edeceğiz mesajı verildi"
Sadi, bu kabullenmenin arkasında  sadece İran'a verilen bir mesaj olmadığını belirterek, "Aynı  zamanda Amerikalılara da siz bu işin içinde yanımızda olmazsanız bile biz gerekeni yapmaya devam edeceğiz denmekteydi. Hoş kaldı ki bu elektrik kesintisi Amerikalıların da az hoşuna gitmemiş değildi" ifadelerini kullandı.

"İran'ın en endişe ettiği sözcük Mossad"
İsrail'in yıllardır İran'a karşı sadece psikolojik değil aynı zamanda stratejik ve askeri bir üstünlük konumunda olduğunu öne süren Sadi, "Kimin ne dediği çok önemli değildir. Durum budur ve İranlıların en fazla endişe duydukları sözcük Mossad istihbarat kurumudur" iddiasında bulundu.

"Topyekün savaşa dönüşmeyecek"
Sadi, buna karşın karşılıklı çatışmalar asla bir topyekün savaşa dönüşmeyeceğini çünkü böyle bir savaşın her iki ülke açısından fazlasıyla pahalı ve gereksiz olduğunu ayrıca iki ülke halkları arasında da bir düşmanlık bulunmadığını vurguladı.

Independent Türkçe



Rus uçağındaki bomba ihbarı, uçağın Antalya’ya güvenli iniş yapmasıyla sonuçlandı

Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)
Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)
TT

Rus uçağındaki bomba ihbarı, uçağın Antalya’ya güvenli iniş yapmasıyla sonuçlandı

Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)
Rusya’ya ait “Sukhoi Superjet 100” tipi yolcu uçağı, 18 Temmuz 2017’de Moskova yakınlarındaki Jukovski Havalimanı’nda apronda (Reuters)

Türk haber ajanslarının bildirdiğine göre Rusya’ya ait bir yolcu uçağı, bugün Türkiye’nin güneyine doğru seyir halindeyken bomba ihbarı aldı. AFP’nin haberine göre uçak güvenli şekilde iniş yapmasının ardından bütün yolcu ve mürettebat tahliye edildi.

Rusya’nın Azimuth Airlines şirketine ait Sukhoi Superjet 100 tipi uçak, ülkenin güneyindeki Mineralnye Vody kentinden, BM İklim Değişikliği Konferansı COP31’e ev sahipliği yapan Antalya’ya gitmek üzere havalandı.

Bomba ihbarının alınmasının ardından Antalya Havalimanı’na iniş yapan uçak, güvenlik amacıyla özel bir alana çekildi. Uçaktaki 65 yolcu ve 4 mürettebat tahliye edildi. Yapılan kontrollerde şüpheli herhangi bir unsura rastlanmadı.

Bu ayın başlarında Avrupa genelinde çok sayıda ticari uçuşu hedef alan bir dizi asılsız bomba ihbarı da çeşitli ülkelerin soruşturma başlatmasına neden oldu. İrlanda, henüz herhangi bir şüphelinin kimliği belirlenememiş olsa da olayların “koordine edilmiş bir sabotaj kampanyasının” parçası olabileceğinden şüphelendiklerini açıkladı.


Siyah ekranlar ve çöken sistemler... ABD’nin dijital altyapısına ne oluyor?

Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)
Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)
TT

Siyah ekranlar ve çöken sistemler... ABD’nin dijital altyapısına ne oluyor?

Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)
Microsoft Copilot logosu, kodlar ve ‘küresel kesinti’ ifadesinin yer aldığı bir illüstrasyon (Reuters)

ABD, e-posta ve bankacılık hizmetlerinden hava trafiğine ve gizli devlet iletişim sistemlerine kadar hayati sektörleri etkileyen teknik arızalarla karşı karşıya. Söz konusu arızalar, bu olayların birbiriyle ne ölçüde bağlantılı olduğu ve dijital altyapının kesintilere dayanma kapasitesi konusunda soru işaretlerine yol açtı. Başkan Donald Trump yönetimi, koordineli bir siber saldırı veya düşman bir tarafın müdahalesine işaret eden herhangi bir bulgu bulunmadığını açıklarken, özellikle art arda gelen günlerde yaşanan aksaklıkların milyonlarca Amerikalının kullandığı hizmetleri etkilemesi üzerine kamuoyuna açıklama yapılması yönündeki talepler arttı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio dün yaptığı açıklamada, son dönemde yaşanan arızaların birbiriyle bağlantılı olduğuna veya arkasında siber korsan grupları, suç örgütleri ya da başka bir devlet gibi kötü niyetli aktörlerin bulunduğuna inanmak için herhangi bir kanıt ya da gerekçe olmadığını söyledi. Manila’da gazetecilere konuşan Rubio, aksaklıkların tekrarlanmasına ilişkin endişelerin artması üzerine Amerikalıları rahatlatmaya çalışarak, ABD’nin ‘sistematik bir saldırıya maruz kalmadığını’ ifade etti.

Rubio, Trump’a Filipinler’deki ziyareti sırasında eşlik ettiği ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le görüşmek üzere Shenzhen kentine gitmeye hazırlandıkları sırada konuştu.

Trump ise söz konusu arızaların önemini küçümseyerek, büyük, güçlü ve önemli mali kaynaklara sahip kurumlarda bu tür olayların yaşanabildiğini söyledi ve durumun ‘endişe edilecek bir tarafı olmadığını’ belirtti. Ancak başkanın açıklamaları, yönetimin tekrarlanan aksaklıkların nedenleri konusunda daha fazla şeffaflık sağlamasını isteyen bazı müttefikleri de dahil olmak üzere kamuoyundaki endişeleri gidermeye yetmedi.

Hayati sektörleri etkileyen bir dizi arıza

Geçtiğimiz perşembe günü başlayan aksaklıklar, Microsoft’un e-posta ve diğer araçlarını da kapsayan hizmetlerinde meydana gelen bir arızanın milyonlarca kullanıcının çalışmalarını aksatmasıyla ortaya çıktı. Şirket, sorunun daha önce ağ kapasitesinde yapılan bir yükseltmeden kaynaklandığını açıkladı.

Ertesi gün ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), ülke genelindeki uçuş trafiğini dört buçuk saat süreyle durdurdu. Bu, 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana yaşanan en uzun süreli uçuş durdurma kararı oldu. Kurum, arızanın bir ağ yönlendirici cihazının güncellenmesinden kaynaklandığını bildirdi.

dsfvgbhyj
ABD Başkanı Donald Trump, Manila’da Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. ile yapılan ikili görüşme sırasında elinde bir dosya tutarken, Dışişleri Bakanı Mrco Rubio ona bakıyor. (Reuters)

Sorunlar pazartesi günü bankacılık sektörüne de sıçradı. Birçok büyük finans kuruluşunun müşterileri, internet üzerinden hesaplarına erişmekte güçlük çektiklerini ve Zelle para transferi hizmetinde aksaklıklar yaşandığını bildirdi.

JPMorgan Chase Bank, sorunun bir yazılım hatasından kaynaklandığını ve herhangi bir siber saldırıyla bağlantılı olmadığını açıkladı. Arızanın etkileri ise finansal sistemin diğer bölümlerine de yayıldı.

Aynı gün United Airlines, şirketin iç sistemlerinden birinde meydana gelen ve yaklaşık 150 kalkış seferinin gecikmesine yol açan arızanın giderildiğini duyurdu.

gbhyjuk
Microsoft Outlook uygulamasının logosu ve kesik bir ağ kablosunun görüldüğü bir illüstrasyon (Reuters)

Dün ise ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA), gizli bilgilerin aktarılmasında kullanılan iç ağında rutin bakım çalışmaları sırasında geçici performans düşüşü yaşandığını açıkladı. NSA, hayati operasyonel kapasitesinin etkilenmediğini ve temel görevlerin kesintisiz sürdürüldüğünü vurguladı.

Aksaklıklardan Apple’ın iCloud ve Apple Pay gibi hizmetleri de etkilendi. Şirket içi bir güncellemenin bazı müşteri hizmetlerinde kesintiye yol açmasının ardından Apple, sistemleri yeniden devreye almak için çalıştığını duyurdu ve sorunun bir siber saldırıdan kaynaklanmadığını belirtti.

Siber tehditlerin arttığına işaret eden bir gelişme olarak ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), devlet kurumlarıyla bağlantılı korsanlar ve siber suçluların, dünya genelindeki şirket ve kurumlara yönelik saldırıları otomatikleştirmek için yapay zekâdan yararlanan ARTEX adlı gelişmiş bir sızma testi çerçevesini kullandığı konusunda acil uyarı yayımladı.

FBI, söz konusu aracın sistemlerin hedef alınmasından gelişmiş erişim yetkilerinin elde edilmesine kadar uzanan sızma işlemlerini üç saatten kısa sürede hızlandırabildiğini belirtti. Uyarıda, aracın geçtiğimiz ekim ayında ConnectWise şirketinin tedarik zincirine yönelik saldırıda kullanıldığına dikkat çekildi. Saldırı, Microsoft 365 müşterilerinin çalışma ortamlarını riske atarken şirketle çalışan 2 bin 250’den fazla müşterinin giriş bilgilerinin doğrulanmasına yönelik girişimlere de yol açtı.

FBI, kurumlara sistemlerine erişim kontrollerini sıkılaştırma, şüpheli otomatik faaliyetleri izleme ve olası siber saldırıları büronun İnternet Suçları Şikâyet Merkezi’ne bildirme çağrısında bulundu.

Dijital altyapının kırılganlığına ilişkin endişeler

Arka arkaya yaşanan arızalar, ABD’deki dijital sistemlerin birbirine ne ölçüde bağımlı olduğu konusunda soru işaretlerine yol açtı. Özellikle tek bir teknik arızanın veya tamamlanmamış bir yazılım güncellemesinin etkilerinin aynı altyapıya dayanan diğer hizmetlere de yayılabilmesi dikkat çekti.

Siber güvenlik uzmanları, bu aksaklıkların aynı döneme denk gelmesinin mutlaka bir siber saldırı olduğu anlamına gelmediğini, ancak dijital sistemler arasındaki karşılıklı bağımlılığın boyutunu ve bileşenlerinden herhangi birinde meydana gelebilecek arızaların yol açabileceği sonuçları ortaya koyduğunu belirtti.

FBI’ın eski yetkililerinden Cynthia Kaiser, geniş çaplı teknik arızaların, sistemlerin onarılmaya çalışıldığı sırada ortaya çıkabilecek karışıklık ve güvenlik açıklarından yararlanmak isteyen bilgisayar korsanları için fırsat yaratabileceği uyarısında bulundu.

Bazı aksaklıkların nedenlerine ilişkin açıklama yapan ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Jay Clayton ise NSA’da yaşanan arızanın, geçen ay yapay zekâ araçları kullanılarak tespit edilen PHP programlama dilindeki bir güvenlik açığını gidermeye yönelik güvenlik güncellemeleriyle bağlantılı olduğunu söyledi. Söz konusu açığın, bilgisayar korsanlarının sunucuların kontrolünü uzaktan ele geçirmesine imkân verebileceği belirtildi.

Clayton, kurumların güvenlik açıklarını gidermek amacıyla sistemlerini güncellemeye çalıştığını ancak güncelleme işlemlerinin her zaman beklendiği gibi ilerlemediğini ifade etti. Farklı teknolojik bileşenler arasında görev ve veri aktarımı sırasında sistemlerin çeşitli sorunlarla karşılaşabildiğini de sözlerine ekledi.

vfgbhyj
Microsoft Teams logosu (Reuters)

Washington Sun gazetesi, özel görüşmeler hakkında bilgi sahibi üç kaynağa dayandırdığı haberinde, NSA ile Wall Street’teki finans kuruluşlarının yetkililerinin Kongre üyelerine, yapay zekâ kullanılarak tespit edilen güvenlik açıklarının giderilmesine yönelik girişimlerin sistemler üzerinde geçici bir baskıya neden olduğunu bildirdiğini aktardı. Reuters, söz konusu bilgileri bağımsız olarak doğrulayamadı.

Siber güvenlik uzmanlarının, yapay zekâ araçlarının yazılım açıklarının tespit edilmesini ve bunlardan yararlanılmasını hızlandırabileceğine ilişkin endişeleri giderek artıyor. Gelişmiş yapay zekâ modelleri, geleneksel yöntemlerle tespit edilmesi karmaşık olan veya uzun zaman gerektiren, yaygın kullanılan yazılımlardaki eski güvenlik açıklarını belirleyebiliyor. Buna karşılık kurumlar, saldırganlar bu açıklardan yararlanmadan önce söz konusu güvenlik açıklarını gidermek için zamana karşı yarışıyor.

İşten çıkarmalarla ilgili sorular

Aksaklıklar, kamu kurumları ve özel şirketlerde işten çıkarmaların ve çalışan sayısındaki azaltmaların yaşandığı bir döneme denk geldi. Bu durum, istihdamdaki daralmanın kurumların teknik sistemlerini sürdürme ve hizmetlerinin kesintisiz devamını sağlama kapasitesi üzerindeki etkilerine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşünden bu yana FAA’da personel azaltımına gidildi. Kongre üyeleri ise kurumun hızlandırılan sistem modernizasyonu programının yeterince düzenli yürütülmediği ve hizmet kesintilerine yol açabileceği uyarısında bulundu.

Microsoft’taki sorun da şirketin daha önce gerçekleştirdiği işten çıkarma turlarının ardından, küresel iş gücünün dörtte birine yönelik gönüllü işten ayrılma programları sunacağını açıklamasından bir ay sonra yaşandı.

United Airlines ise geçen yıl yaptığı açıklamada, yapay zekâ alanındaki gelişmeler sayesinde idari birimlerdeki çalışan sayısını yüzde 4 azalttığını ve bu yıl da aynı oranda ek kesintiye gitmeyi planladığını bildirmişti.

Söz konusu personel azaltımlarıyla son dönemdeki arızalar arasında doğrudan bağlantı kuran herhangi bir kanıt bulunmuyor. Ancak yazılım sistemlerinin dayanıklılığı konusunda uzman Liz Fong-Jones, işten çıkarmaların güvenlik payını zayıflatabileceğini belirtti. Fong-Jones, sistemlerin aksaklıklara karşı koyabilme kapasitesinin kısmen, sistemlerin işleyişini ve sorunların nasıl giderileceğini bilen deneyimli çalışanların varlığına bağlı olduğuna dikkat çekti.

Şeffaflık talepleri

Arızaların nedenlerine ilişkin açıklama talepleri yalnızca yönetimin siyasi muhalifleriyle sınırlı kalmadı, Trump cephesinden bazı isimlere de yayıldı. Beyaz Saray eski Sözcüsü Karoline Leavitt, şeffaflığın gerekli olduğunu belirterek, yönetimi Amerikalılara yaşananları açıklamak için daha fazla çaba göstermeye çağırdı.

Bazı muhafazakâr yorumcular da daha ayrıntılı bilgi verilmesini talep ederek, tekrarlanan arızaların açık bir şekilde açıklanmamasının kamu ve özel sektördeki kurumlara duyulan güveni daha da zedeleyebileceği uyarısında bulundu.

Buna karşılık Clayton, hükümetin söz konusu olayları bir siber saldırı olarak değerlendirmediğini ve ilk incelemelerin bunların beklenmedik sorunlarla karşılaşan güvenlik güncellemelerinden kaynaklandığına işaret ettiğini vurguladı.

xdefrgt
New York Marriott Oteli… Marriott grubunun internet sitesi ile uygulamalarında yaşanan ve otel rezervasyon işlemlerinde aksaklıklara yol açan bir arıza olduğunu açıklamasının ardından (AFP)

Marsh sigorta şirketi ise müşterilerinin ekim ayının son iki haftasında 105 siber saldırı vakası bildirdiğini açıkladı. Bu sayı, mayıs ayının son iki haftasında bildirilen 48 vakanın iki katından fazla. Söz konusu rakamlar, tüm olayların son dönemdeki arızalarla bağlantılı olduğu anlamına gelmese de birbirine bağlı dijital ortamda kurumların karşı karşıya olduğu risklerin büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Yaşanan aksaklıklar karşısında siber güvenlik uzmanları, kullanıcılara önleyici tedbirler almalarını tavsiye ederken, altyapı kaynaklı arızaların giderilmesinin öncelikli olarak hizmetleri işleten şirket ve kurumların sorumluluğunda olduğuna dikkat çekti. Uzmanlar, kullanıcıların kişisel güvenlik önlemlerine uysalar bile şirket veya kurumların sistemlerinde meydana gelen arızaları önleyemeyeceğini belirterek, teknik altyapının güncellenmesi, test edilmesi ve güvenliğinin sağlanması sorumluluğunun esas olarak bu hizmetleri yöneten kuruluşlara ait olduğunu ifade etti.


Şi Cinping’in hesabındaki “Shenzhen Zirvesi”: Zor durumdaki iki dosta siyasi jest

Jason Lyon
Jason Lyon
TT

Şi Cinping’in hesabındaki “Shenzhen Zirvesi”: Zor durumdaki iki dosta siyasi jest

Jason Lyon
Jason Lyon

Şerbil Berakat

Gözler, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi kapsamında Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek üçlü zirveye çevrildi. Zirvede Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bir araya geliyor.

Bu görüşme fikri geçtiğimiz eylül ayında, Çin ve ABD liderleri arasında Washington’da yapılacak zirvenin hazırlıkları sırasında şekillenmeye başladı. Üç büyük gücün liderlerinin, uluslararası sistemin çözülmeye başladığı ve yeni düzenin hatlarının belirginleştiği dönemde bir araya gelecek olması, buluşmanın kısa sürede tarihî “Yalta Konferansı” ile karşılaştırılmasına yol açtı.

Tersine çevrilmiş Kissinger üçgeninden uzaklaşma

“Şenzhen Zirvesi”, Trump yönetiminin, ikinci başkanlık döneminin başında uygulamaya koymaya çalıştığı “tersine çevrilmiş Kissinger üçgeni” diplomasisinden uzaklaşmasının önemli dönüm noktasını oluşturuyor. ABD Başkanı, 1970'lerde Henry Kissinger'ın Çin ile Sovyetler Birliği arasındaki ayrışmadan yararlanarak Pekin'i Moskova'dan uzaklaştırmayı başarmasının aksine, Moskova'yı Pekin'den uzaklaştırmayı hedeflemişti.

Ancak Trump'ın bu yaklaşımı hayata geçirme girişimleri, Çin ile Rusya arasındaki ortaklığın sağlamlığına ve iki ülkenin stratejik iş birliğini derinleştirmesine takıldı.

Öte yandan Trump, Ukrayna'daki savaşı sona erdirme vaadini de yerine getiremedi. Bu başarısızlıkta, Kiev yönetiminin Rusya'nın şartlarını içeren bir çözümü reddetmesi ve Avrupa'nın Ukrayna'ya verdiği güçlü destek etkili oldu. Söz konusu çözüm ise Trump yönetimi içinde, özellikle damadı Jared Kushner ve özel temsilcisi Steve Witkoff gibi dış politika danışmanları tarafından destekleniyordu.

ABD Başkanı Richard Nixon ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger, 22 Şubat 1972'de Çin'e gerçekleştirdikleri resmî ziyaret sırasında Pekin'de Çin Komünist Partisi lideri Mao Zedong ile bir araya geldi.
ABD Başkanı Richard Nixon ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger, 22 Şubat 1972'de Çin'e gerçekleştirdikleri resmî ziyaret sırasında Pekin'de Çin Komünist Partisi lideri Mao Zedong ile bir araya geldi.

Ayrıca Çin'e gümrük tarifeleri üzerinden baskı kurma girişimleri de ters tepti. Pekin yönetimi, kritik mineralleri bir koz olarak kullanarak karşılık verdi.

Bu gelişmelerin ardından Trump yönetimi söz konusu stratejiden uzaklaşmaya başladı. Washington, Moskova'yı kendi safına çekme hedefinden vazgeçmeden, bunun yerine Çin ile gerilimi düşürme yoluna gitti. Bu yaklaşım, Avrupa'daki geleneksel ortakları ikinci plana iten; Putin ile güvenlik ve siyasi mutabakatlar ile kazançlı ekonomik anlaşmaları öne çıkaran jeopolitik bir bakış açısına dayanıyor.

Pekin ile yumuşama, Moskova'nın yalnızlığını sona erdirme

Bu çerçevede Trump ile Şi arasında Pekin ve Washington'da gerçekleştirilen iki zirve, dünyanın en büyük iki ekonomisinin maliyetli bir çatışmaya sürüklenmesini önleyen ticari yumuşama süreciyle sonuçlandı. Bu gelişme, küresel ekonominin karmaşık sorunlarla karşı karşıya olduğu bir dönemde yaşandı.

Bu süreç boyunca ABD ve Çin tarafları, Tayvan meselesi de dâhil olmak üzere siyasi anlaşmazlıkları gündemin geri planında tutmaya ve ilişkilerini “yapıcı stratejik istikrar” çerçevesinde sürdürmeye çalıştı.

Washington Zirvesi'nde İran krizi konusunda sağlanan uzlaşı da iki ülkenin ortak çıkarlar üzerinden ilerleme ve anlaşmazlıkları asgari düzeyde tutma isteğini açıkça ortaya koydu. Taraflar, Tahran'ın nükleer silaha sahip olmaması ve uluslararası deniz ulaşım güzergâhlarında geçişlere ücret uygulamaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Aynı dönemde Trump yönetimi, Kiev'in Rusya'nın şartlarını içeren bir anlaşmayı reddetmesi üzerine Moskova'ya daha fazla yakınlaşma politikası izledi.

Washington yönetimi, Rusya Maliye Bakanı'nı eylül ayının başında Kuzey Carolina eyaletinin Asheville kentinde düzenlenen G20 Maliye Bakanları toplantısına davet ederek Moskova'nın diplomatik tecridini kısmen sona erdirdi. Ardından Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un Atlanta'ya gerçekleştirdiği ziyaret ve G20 Dışişleri Bakanları toplantısına katılması geldi. Bu gelişmeler, Putin'in aralık ayında Miami'de düzenlenecek zirveye davet edilmesinin önünü açtı.

Zirvenin ortaya çıkaracağı sonuçların önemli bir bölümü Çin'in tutumuna ve hesaplarına bağlı. Zira Şi, İran savaşından çıkış yolu arayan Trump ve Ukrayna'da hedeflerine ulaşmak isteyen Putin'in aksine, acil siyasi baskılarla karşı karşıya değil.

Ekim ayında ABD'nin Moskova'ya açılımı ekonomik alana da taşındı. Trump, Putin ile Rusya'dan ABD ve dünya piyasalarına büyük miktarda dizel yakıt tedarik edilmesi konusunda anlaşmaya vardıklarını duyurdu. Bu sevkiyatlara yönelik yaptırımlar da geçici olarak askıya alındı. Bununla da yetinmeyen ABD Başkanı, enerji, doğal gaz ve diğer sektörleri kapsayan büyük yatırım fırsatları ve ekonomik anlaşmalardan söz etti. Washington ile Moskova, Amerikan şirketlerinin Rusya pazarına yeniden dönmesinin yollarını da görüşmeye başladı.

Trump için can simidi mi?

ABD'nin bu stratejik yön değişikliği sırasında Trump ve Cumhuriyetçi Parti'nin ara seçimlerde aldığı ağır yenilgi, başkanın siyasi hesaplarını karmaşıklaştırdı. Trump, gelecek yıl ocak ayında resmen göreve başlayacak yeni Kongre'deki Demokrat çoğunlukla zorlu yasama mücadelelerine hazırlanıyor.

İç politika gündeminin Demokratların giderek artan kısıtlamalarıyla karşılaşması beklenirken Trump, uluslararası arenadaki nüfuzunu kanıtlamak amacıyla dış politikaya daha fazla öncelik verebilir. ABD tarihinde, seçim yenilgilerinin ardından dış politika faaliyetlerini yoğunlaştıran başkan örnekleri bulunuyor.

Cumhuriyetçilerin 1986 seçimlerinde Kongre'deki çoğunluğu kaybetmesinin ardından Ronald Reagan, Moskova ile müzakere sürecini sürdürerek 1987'de Nükleer Silahların Orta Menzilli Füzelerinin Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Antlaşma'nın imzalanmasına öncülük etti. Benzer şekilde Demokratların 1994 ara seçimlerinde yenilgiye uğramasının ardından Bill Clinton, 1995'te Bosna Savaşı'nı sona erdiren Dayton Anlaşması'yla sonuçlanan arabuluculuk çabalarını yönetti. Ayrıca 1998'de Hayırlı Cuma Anlaşması'yla sonuçlanan Kuzey İrlanda barış sürecini destekledi.

Yalta'daki Livadya Sarayı'nın bahçesinde sergilenen, ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i 1945 Yalta Konferansı'na gönderme yaparak bir araya getiren sanat eseri. 16 Kasım 2026.
Yalta'daki Livadya Sarayı'nın bahçesinde sergilenen, ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i 1945 Yalta Konferansı'na gönderme yaparak bir araya getiren sanat eseri. 16 Kasım 2026.

Bu nedenle “Shenzhen Zirvesi”, Trump'ın seçim yenilgisinin ardından uluslararası alanda bir diplomatik atılım gerçekleştirme ve başarı elde etme kapasitesinin sınanacağı önemli bir durak niteliği taşıyor.

Çin'in hesapları

Ancak zirvenin ne gibi sonuçlar doğuracağı büyük ölçüde Çin'in tutumuna ve hesaplarına bağlı. Şi, İran savaşından çıkış yolu arayan Trump ve Ukrayna'da hedeflerine ulaşmaya çalışan Putin gibi acil siyasi baskılarla karşı karşıya değil.

Çin iç siyaseti açısından bakıldığında zirve, Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin beşinci genel kurul toplantısını tamamlamasından birkaç hafta sonra gerçekleşiyor. Söz konusu toplantıda, 2027'nin ikinci yarısında yapılması planlanan 21. Parti Kongresi'nin hazırlık süreci başlatıldı. Kongrede Şi'nin yeniden parti genel sekreterliğine seçilmesi bekleniyor.

Pekin siyasi istikrarından görece emin olsa da ekonomik tablo daha karmaşık görünüyor. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre Çin ekonomisi, çeşitli sorunlarla mücadele ettiği ve Çin yönetimi ihracata bağımlılığı azaltmak amacıyla iç tüketimi artırmaya çalıştığı bir dönemde Washington ile sert bir ticari çatışmaya girmek istemiyor.

Öte yandan önde gelen bazı Çinli uzmanlar ve akademisyenler, Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesinin Pekin üzerindeki baskıyı artıracağını ve Trump'ın Çin'e diplomatik ya da ticari tavizler verme kapasitesini sınırlayacağını öngörüyor.

Çin açısından zirvenin sağlayacağı kazanımların önemli bölümü, Trump'ın İran savaşından çıkış arayışı ve Putin'in Ukrayna'daki hedefleriyle karşılaştırıldığında, Şi'nin acil siyasi baskılardan uzak olması nedeniyle kendi hesaplarını ne ölçüde hayata geçirebileceğine bağlı.

Trump ve Putin, uluslararası sistemi ortaklaşa yönetmenin yollarını aramaktan ziyade, kendi krizlerine çözüm bulmaya odaklanırken Şi, zirveye çok daha farklı bir perspektiften yaklaşıyor.

Fudan Üniversitesi Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü Dekanı Wu Xinbo, Demokratların Kongre'deki çoğunluklarını Tayvan meselesinde Trump üzerinde güçlü baskı kurmak için kullanabileceklerini düşünüyor. Bu baskının özellikle askıya alınmış silah satışlarının yeniden başlatılması yönünde yoğunlaşması bekleniyor. Söz konusu satışlar arasında Trump'ın müzakere kozu olarak dondurduğu 14 milyar dolarlık paket de bulunuyor.

Tsinghua Üniversitesi Güvenlik ve Strateji Merkezi Kıdemli Araştırmacısı Sun Chenghao ise Kongre'nin elektronik çipler ve yapay zekâ teknolojilerinin ihracatına yönelik denetimleri sıkılaştırılmasını, Beyaz Saray'ın şirketlere verdiği lisans ve muafiyetlerin yeniden gözden geçirilmesini talep edebileceğini öngörüyor.

Bu koşullar altında Çin, Trump'ın Kongre baskısını dengelemesine yardımcı olmaktan bazı kazanımlar elde edebilir. Ancak böyle bir yaklaşım, iki ülke arasındaki stratejik rekabeti etkilemeyecek, Trump'a sınırlı ve taktiksel bir diplomatik başarı kazandırmanın ötesine geçmeyecektir.

Çin’in güneyindeki Guangdong eyaletinde bulunan ve Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi’nin bir sonraki toplantısına ev sahipliği yapacak olan Şıncın kentinden bir görünüm. 16 Kasım 2026.
Çin’in güneyindeki Guangdong eyaletinde bulunan ve Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi’nin bir sonraki toplantısına ev sahipliği yapacak olan Şıncın kentinden bir görünüm. 16 Kasım 2026.

Bu ihtimal, Pekin'in özellikle İran meselesinde ABD Başkanı'na istediğini verebilme kapasitesine ve Trump'ın da ticaret konusunda Çin'e sunabileceklerine bağlı.

Trump ile Putin arasında Ukrayna savaşını ele almak üzere ikili bir görüşme hazırlıkları sürerken Pekin, şu ana kadar bu konunun üçlü zirvenin gündemi dışında tutulmasını başardı. Çin, ev sahipliğinin Kiev veya Avrupa ülkeleri aleyhine bir ABD-Rusya mutabakatına zemin oluşturmasını istemiyor. Ayrıca kendisinin dayatma ya da uygulanmasını garanti etme araçlarına sahip olmadığı bir uzlaşmanın tarafı hâline gelmekten de kaçınıyor.

Öte yandan Çin yönetimi, Rusya ile ilişkilerde inisiyatifin kendi elinde kalması için yoğun çaba harcıyor. İki ülke arasındaki tarihsel hassasiyetler, Orta Asya'daki nüfuz alanlarının kesişmesi ve Kuzey Kore konusunda farklılaşan hesapları, olası bir krizi her zaman gündemde tutuyor. Pekin, özellikle Moskova'nın Çin teknolojisine giderek daha fazla bağımlı hâle gelmesi nedeniyle Rusya'yı rakip olarak görmese de bu dosyayı büyük bir ihtiyatla yönetiyor ve hesaplanmamış adımlardan kaçınıyor.

Bazı analistler, Moskova'nın Ukrayna'daki hedeflerine ulaşamamasının Çin'e bağımlılığını artırabileceğini ve iki ülke arasındaki güç asimetrisini derinleştirebileceğini düşünüyor. Güç dengesindeki bu bozulma, çatışma ihtimalini azaltabilir. Zira Pekin'le karşı karşıya gelmek, Rusya açısından son derece maliyetli bir maceraya dönüşebilir.

Bununla birlikte Çin, Putin'in savaştan ne açık bir zaferle ne de belirgin bir yenilgiyle çıkacağı orta yolu tercih edebilir. Böylece Rusya daha zayıf ve Çin'e daha bağımlı hâle gelirken istikrarını koruyabilir ve kaosa sürüklenmesinin önüne geçilebilir.

İran savaşı konusunda ise Pekin'in Tahran'ı uzlaşmayla sonuçlanacak tavizler vermeye ikna etmede belirleyici bir rol oynayabilmesi, Moskova'nın bu girişime destek vermeye ne ölçüde hazır olduğuna bağlı.

Ancak Moskova ile Pekin'in hesapları birbiriyle örtüşmüyor. İki ülke, İran'ın en büyük ortakları olarak Tahran üzerindeki nüfuz konusunda örtülü bir rekabet yürütüyor.

Moskova'nın Pekin'in Ukrayna savaşına ilişkin tutumunu değiştirme çabaları sürerken, İran dosyası da iki taraf arasındaki pazarlık ağının bir parçasına dönüşmüş durumda. Rusya, Çin'in Tahran'da diplomatik bir atılım gerçekleştirmesine ve Trump'a tavizler vermesine, Ukrayna dosyasında karşılığını almadan izin vermek istemiyor. Hatta Moskova, Pekin'in hareket alanını daraltmak için İran üzerindeki nüfuzunu kullanabilir.

Bu durum, Şi'nin önceki görüşmelerde Trump'a veremediği tavizleri, istese bile “Shenzhen Zirvesi”nde sunabilecek yeterli manevra alanına sahip olmadığını gösteriyor.

Bununla birlikte Pekin, Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un arasında bir görüşmenin gerçekleşmesini kolaylaştırabilecek nüfuza sahip. ABD Başkanı bu olasılığa daha önce birçok kez ilgi göstermişti. Ancak Çin Dışişleri Bakanlığı, böyle bir görüşmeye ilişkin herhangi bir bilgiye sahip olmadıklarını açıkladı. Bu açıklama, fikrin henüz taraflar arasında eşgüdümlü bir girişime dönüşmediğine işaret ediyor.

Pekin'in ayrıca Trump'ın Çin'i nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik ABD-Rusya müzakerelerine katılmaya davet etmesini resmî düzeyde ihtiyatla karşılaması bekleniyor. Aynı tutumun, Trump'ın zirve öncesinde Manila'da ASEAN Zirvesi kapsamında “Quad” ülkelerinin liderleriyle yaptığı görüşmede deniz karakol uçaklarının ortak tatbikatına ilişkin açıklamasına da yansıması bekleniyor.

Yalta 2.0 değil

“Shenzhen Zirvesi”ni “Yalta Konferansı” ile karşılaştırmanın cazibesine kapılmamak zor. Ancak iki buluşma arasındaki farklılıklar, benzerliklerden çok daha fazla.

Yalta'da, dünya savaşını kazanmış üç ülkenin liderleri, askerî bir ittifakın parçası olarak nüfuz alanlarını paylaşmak ve savaş sonrasında kurulacak uluslararası düzenin hatlarını belirlemek üzere bir araya gelmişti.

Şhenzhen'de ise herhangi bir ittifaka veya ortak uluslararası projeye sahip olmayan üç büyük gücün liderleri, öncelikleri ve hesapları arasındaki belirgin farklılıklara rağmen buluşacak.

Trump ve Putin, uluslararası sistemi ortaklaşa yönetebilecekleri bir formül aramaktan ziyade kendi krizlerine çözüm bulmaya çalışıyor. Şi ise zirveye çok daha farklı bir perspektiften yaklaşıyor.

Çin lideri açısından bu zirve, zor durumdaki iki dosta sunulmuş bir siyasi jestten öteye geçmeyebilir. Şi, iki lidere Çin'de bir araya gelme fırsatı tanırken, Pekin de Washington ile Moskova'yı aynı masa etrafında buluşturabilme kapasitesini sergileyerek siyasi kazanım elde edecek.

Ancak Şi, ülkesinin çıkarlarına hizmet etmeyen uzlaşmaların yükünü üstlenmeye veya hesaplarının Rusya ve ABD'nin çıkarlarıyla kesiştiği konularda taviz vermeye niyetli değil.

Dolayısıyla Çin açısından en önemli kazanım, zirvenin ortaya koyabileceği mutabakatlardan ziyade, zirvenin bizzat gerçekleştirilmiş olması olabilir.

*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."