Kovid-19'un hava yolu ile bulaşma tehlikesine yönelik kanıtlar

Çarşamba günü Mumbai’de maske takmış bir çocuk (Reuters)

İngiltere, ABD ve Kanada’dan 6 uzman yeni tip koronavirüse (Kovid-19) neden olan SARS-CoV-2 virüsünün çoğunlukla hava yoluyla bulaştığına yönelik tutarlı ve güçlü kanıtlar topladı.
Perşembe günü tıp dergisi The Lancet’te yayınlanan yeni bir araştırmada, virüsün hava yolu üzerinden bulaşmasını önlemeye öncelik vermeyen halk sağlığı önlemlerinin, insanları korumasız bıraktığını ve virüsün yayılmasına izin verdiği belirtildi.
ABD'deki Colorado Üniversitesi ve Çevre Bilimleri Araştırma Kooperatif Enstitüsü’nde (CIRES) kimyager olarak çalışan ve değerlendirmeye katılan Jose-Luis Jimenez şunları söyledi:
“Hava yolu ile bulaşmaya yönelik kanıtlar çok fazla bununla birlikte büyük damlacıklar üzerinden enfeksiyonu destekleyen kanıtlar neredeyse hiç yok. Dünya Sağlık Örgütü ve diğer halk sağlığı kurumlarının, bulaşa yönelik tanımlarını bilimsel kanıtlara göre değiştirmeleri ve hava yolundan bulaşın önlenmesine odaklanılması gerekiyor.”
Araştırmacılar, yayınlanmış çalışmaları inceledi. Hava yolu ile bulaşın daha yaygın olduğunu gösteren 10 kanıta ulaşıldı. Bu kanıtların başında, 53 kişinin tek bir enfekte vaka sebebiyle enfekte olduğu ABD’deki Skagit Korosu salgını gibi oldukça büyük çaplı olaylar vardı. Çalışmalar, bu olayların, yakın temas, yüzeylere dokunma gibi yollarla yeterli bir şekilde açıklanamayacağını gösterdi.
Bunun yanı sıra, SARS-CoV-2 virüsünün bulaşma hızlarının iç mekanlarda, dış mekanlardan çok daha yüksek olduğunu ve iç mekan havalandırmasının sağlanması durumunda virüsün bulaşmasının büyük ölçüde azaldığı görüldü.
Ekip değerlendirmede, virüsün asemptomatik olan öksürmeyen veya hapşırmayan kişiler üzerinden bulaşmasının tüm enfeksiyonların en az yüzde 40’ını oluşturduğu tahmin edilen araştırma dikkat çekerek, bu sessiz enfeksiyonun, hastalığın dünya çapında yayılmasının temel yöntemi olduğunu ve “çoğunlukla hava üzerinden bulaşı desteklediğini” belirtiler.
Araştırmacılar ayrıca, bitişik otel odalarında kalan yani aynı odada kalmayan insanlar arasında virüsün uzun menzilli bulaşını gösteren çalışmalara da yer verdiler. Ekip, virüsün havaya hızla düşen ve yüzeyleri kirleten büyük damlacıklar yoluyla kolayca yayıldığına yönelik hiçbir kanıt bulamadı.
Çalışmanın baş yazarı Oxford Üniversitesi’nden Trish Greenhalgh, “Sıvıların akış dinamiklerini ve canlı virüs izolasyonu hakkındaki son derece karmaşık belgeleri belirleyip yorumlayabildik” dedi.
Bazı bireysel belgesel zayıf olarak değerlendirilse de, genel olarak hava yolu ile bulaşın gerçekleştiğine yönelik kanıtlar çok sayıda ve sağlamdı. Dünya genelinde enfeksiyonun bu yöntemle bulaşmasına yönelik korunma tedbirlerinin alınmasında daha fazla gecikme olmaması gerektiğini belirten Greenhalgh sözlerine şu ifadeleri de ekledi:
“Bu yeni çalışmanın, salgını hafifletmek için tasarlanmış halk sağlığı önlemlerine yönelik önemli bulguları var. İlki, dezenfektanların kullanımı, ellerin yıkanması ve yüzeylerin temizlenmesi gibi ‘damlacık önlemlerinin’ yanı sıra, havada asılı bulunan bulaşıcı patojenlerin solunmasına karşı koruyan önlemlerin (Maske gibi) kullanımına daha çok önem verilmelidir.”
Virüs temel olarak hava yolu ile bulaşıyorsa, enfekte olan bir kişi nefes verdiğinde, konuştuğunda, bağırdığında, şarkı söylediğinde veya hapşırdığında havaya karışan aerosollerin başkası tarafından solunması durumunda bu kişinin enfekte olması muhtemeldir. Bu nedenle virüsün hava yolu ile bulaşmasını önlemek için alınacak tedbirler arasında, havalandırmanın sağlanması, havanın temizlenmesi, kapalı alanlardaki kişi sayısının ve kalınan sürenin azaltılması, kapalı mekanlarda maske takılması, maskelerin kalitesine ve yüze tam olarak oturduğundan emin olunması, işleri gereği enfekte kişilerle temas halinde bulunan sağlık personellerine özel ekipman sağlanması yer alıyor.
Çalışmaya katılan, Kaliforniya Üniversitesi’nden Aerosol uzmanı Kimberly Prather şunları söyledi:
“Hiç kimsenin, virüsün hava yolu üzerinden bulaşmasının bu virüs için temel bulaşma yolu olup olmadığını sorgulamaması son derece şaşkınlık verici. Sadece aerosollerin hem yakın hem de uzun mesafede solunmasını göz önüne alarak dünya genelinde iç mekanlarda meydana gelen enfeksiyonları açıklayabiliriz. Bu virüsün havadan bulaştığını kabul ettiğimizde, virüse karşı nasıl mücadele edeceğimizi de biliriz.”