Rusya’nın askeri sanayisine yönelik yaptırımlar, Moskova'nın davranışını değiştirir mi?

Rusya, Batı’dan ithal edemediği işletim sistemleri ve cihazları telafi etmek için Çin'e yöneldi

Moskova, Washington ile müttefik ülkelerden Suhoy Su-57 model uçağı için bazı bileşenler satın alıyordu, ancak yaptırımlar, beşinci nesil Rus savaş uçaklarının geliştirilmesini geciktirdi (Reuters)

Uluslararası gelişmeleri takip eden gözlerciler arasında şu sıralar sıklıkla şu soruluyor: “Washington'ın Moskova’ya karşı kısa süre önce toplu olarak uyguladığı yaptırımlar, Rusya’nın askeri sanayisini etkileyecek ve Kremlin'in eylemlerini frenleyecek kadar zarar verebilir mi?”
Bu soru, savunma alanında önde gelen uluslararası bir araştırmacı olan John Parachini ve kar amacı gütmeyen ve ismini araştırma ve geliştirmeden alan ABD merkezli düşünce kuruluşu RAND’da (Research And Development) askeri analist olan Ryan Bauer tarafından hazırlanan bir raporun odak noktasıydı.
ABD geçtiğimiz günlerde, halihazırda 700'den fazla Rus şahsın, şirketin ve kuruluşun yer aldığı yaptırımlar listesine Rusya’dan 32 kuruluşu daha ekledi. Raporda, ABD ve Avrupa’nın Rusya’ya üstü üste uyguladığı yaptırımların etkisinin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in daha temkinli davranmasına neden olduğuna dair çok az işaret olduğu belirtildi.
Rusya, Ukrayna sınırına yaklaşık 100 bin asker yığdıktan sonra, bu askerlerin bir kısmını geri çekti, ancak geride büyük miktarda askeri teçhizat bırakarak bir tehdit oluşturdu. Putin'in önümüzdeki Haziran ayında ABD Başkanı Joe Biden'ın himayesinde yapılması planlanan iklim zirvesine katılması ve zirvede bir ABD-Rusya zirvesi gerçekleşmesi olasılığı söz konusu. Bu durum, Putin'in ABD’nin yeni yönetimine yaklaşımının daha ılımlı olduğuna işaret etse de Msokova’nın sicili, Putin’in geri adım atacağına veya daha sorumlu bir yol izleyeceğine işaret etmiyor.
Putin yönetimi, Batı ülkelerinin Rusya’ya uyguladığı ekonomik baskıları hafifletmenin yollarını aradı. Alman Haber Ajansı’nın haberine göre raporun yazarları Parachini ve Bauer, Rusya'nın önemli sistem bileşenlerini ve yüksek performanslı cihazları ithal etmesine getirilen kısıtlamaların zamanla Rusya'nın yüksek teknolojili üretim sektörü üzerinde gözle görülür bir etkisi olacağını söylüyorlar. Rusya, Yaptırımların üretim sektörü üzerindeki yansımalarını hafifletmek amacıyla, kilit sanayi sektörlerinde alternatif bir ithalat programı başlatsa da arzu ettiği hedeflere ulaşmak için çok çaba sarf etmesi gerekti. Rusya'nın geçmişte Ukrayna ve Batı'daki üreticilerden gelen uçak kanatları için motorlar ve kompozit malzemeler gibi ana sistem bileşenlerini başka yerlerden temin etme çabaları bunun bir örneğidir. Bu durum, Rus yapımı beşinci nesil Su-57 model savaş uçakları gibi askeri uçakların yanı sıra MC-21 gibi sivil uçakların geliştirilmesinde gecikmeye neden oldu.
Rusya Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Nikolay Patruşev, geçtiğimiz yıl yaptığı bir açıklamada, Rusya'nın askeri sanayisinin ‘yabancı teknolojilere bağımlı olduğunu’ kabul etti. Rusya, Ukrayna, Almanya ya da Japonya gibi ABD’nin müttefiki olan ülkelerden aldığı ürünlerle aynı kaliteye sahip olmayan bu bileşenler için Çin'e daha fazla yöneldi. Petrol ve doğal gaz ihracatının yanı sıra, Rusya'nın gelişmiş konvansiyonel silahları, ülkenin ana ihracat kalemlerini oluşturuyor.
Rusya’nın silahlarının satışını teşvik etme ve satış görüşmelerinde bulunma çabalarına rağmen, bu ihracatlar şuan için bir zamanlar elde edilen gelir karşısında yetersiz kalıyor. Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından hazırlanan bir rapor, Rusya’nın 2016-2020 tarihleri arasında gerçekleştirdiği silah ihracatının, 2011-2015 dönemine göre yaklaşık yüzde 22 oranında gerilediğini ortaya koydu. ABD’nin yaptırım tehdidiyle desteklenen diplomatik müdahalesinin, Rusya'nın silah satışları üzerinde olumsuz etkileri oldu. Çünkü birçok ülke, güvenlik ihtiyaçları için alternatifler aramaya başladı. Bu durum, Rusya’nın silah satışlarını tamamen durdurmasa da fazla kar getirmeyeceğinden Rus ordusunun planlı askeri yükseltmeleri için ödemek zorunda kalacağı maliyeti artırdı. Rusya, silah anlaşmalarını ABD doları yerine yerel para birimleriyle yapma ve palm yağı gibi emtialarla ödeme kabul ederek yaptırımları atlatmaya çalışmak gibi yabancı silah satışlarını desteklemek için başka önlemler aldı.
Rusya ayrıca, yaptırıma tabi olmayan Rus şirketlerini korumak amacıyla silah satışlarıyla ilgili bilgilere kısıtlamalar getirmeye başladı. Bu yaklaşımlarla sınırlı da bir başarı elde etse de Rusya'nın yine de uluslararası baskılardan etkilendiği ortaya çıktı. ABD'nin Rusya'dan silah satın alan ülkelere yaptırım uygulama tehdidi, bazılarını Rusya’dan silah satın alımlarını yeniden düşünmeye itti. Bu da ABD’nin Rusya ile ilişkilerinde sorunlar yarattı. Raporda, Moskova'nın eylemleri nedeniyle ülkelerin Rus silahlarını satın almaktan çekinmesinin, Rusya'nın bu işlemleri dünya çapında nüfuzunu genişletmek için kullanma yeteneğini zayıflattığı ve kötü niyetli faaliyetlerini finanse etmesini engellediği belirtildi. Devletlerin güvenlik ihtiyaçlarını karşılamak için Rus silahları yerine alternatiflere ihtiyacı var. Bir alternatif sunabilecek birçok silah üreticisi ülke var. Ancak tek mesele silahlar olmamalı. Devletlerarasında çatışma riskini azaltmanın bir yolu olarak çok taraflı diplomasi de tartışılmalı ve teşvik edilmeli. Ülkelerin bir yandan yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgının yol açtığı sağlık ve ekonomik kayıplarla mücadele ederken, bir yandan da kendi iç ihtiyaçlarını karşılamak için ulusal kaynaklarından daha fazla pay ayırmaları gerekiyor. Parachini ve Bauer, raporun sonunda Rusya'nın askeri sanayisine yönelik ABD yaptırımlarının gözle görülür etkileri olduğunu belirtseler de Rusya'nın aynı tutumu sürdürmesi, uluslararası düzeyde davranışında bir değişikliğe işaret etmemektedir. Belki de ABD ve müttefiklerinin çeşitli yollarla Putin'e ve onu destekleyen yönetici sınıfındaki seçkinlere Rusya'nın uluslararası sistemdeki zararlı faaliyetlerinin bir bedeli olduğunu hatırlatması gerekiyordur.