Yemen’de darbe ve iç savaş tarihi eser kaçakçılığını arttırdı

Yemen Tarihi Eserler Kurumu yetkilisi Şarku’l Avsat’a konuştu: Ulusal bir veri tabanı bulunmuyorken 25 müzenin zarar gördüğünü belirtti.

UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Sana’daki bir tarihi alanın karşısındaki sokakta yürüyen Yemenli bir çocuk (EPA)

Yemen Tarihi Eserler ve El Yazması Eserler Kurumu Temsilcisi Muhammed el-Sakkaf, Husi milislerinin askeri darbesi sonrası Yemen’in  iç savaşa sürüklenmesi sebebiyle devlet kurumlarının yokluğunun ve Tarihi Eserler Kurumunun mali imkanlarının kısıtlı olmasının, tarihi eser kaçakçıları uygun bir ortam sağladığını belirtti.
Sakkaf, Şarku’l Avsat’a verdiği röportajda, savaş nedeniyle ülkedeki 25 müzenin kısmen veya tamamen zarar görmesinin yanı sıra Aden’de 48 tarihi yapının hasar gördüğüne dikkat çekerek, Yemen mirasının korunması için toplumsal birlik çağrısında bulundu.
Sakkaf ülkesindeki Tarihi Eserler Kurumu’nun müzelere yönelik restorasyon programı başlattığını açıklayarak, Yemen’in çalınan eserlerin kurtarılmasını sağlayan küresel protokolün bir parçası olduğunu söyledi.
Çalınan eserler için herhangi bir veri tabanı bulunmadığını, aslında önceden müzelerde bulunan her şeyin kayıtlı olduğu ulusal bir veri tabanı oluşturma projesi olduğu ancak bu projenin Husi milislerin savaş başlatması nedeniyle tamamlanmadığını açıklayan Sakkaf, bazı müzelerin belge üzerinde kayıtlara da sahip olmamaları nedeniyle uğradıkları zararın boyutunu bilmediklerini belirtti.
Sakkaf şunları söyledi:
“Savaşın yansımaları ülkedeki kültürel mirası ve hayatın çeşitli alanlarını olumsuz yönde etkiledi. Ülke genelindeki 25 müze çeşitli seviyelerde zararlar gördü bazıları içindeki tüm eserlerle birlikte tamamen yıkıldı, Aden’de bulunan askeri müze gibi bazı müzeler ise kısmen hasar gördü. Yemen’in kültürel kimliğini değiştirmek isteyen İran projesiyle mücadele eden hükümet uluslararası kuruluşlar ile iletişime geçti, söz konusu iletişim olumlu yönde ilerledi.”
Sakkaf bu durumu şu ifadelerle açıkladı:
“UNESCO ve Avrupa Birliği (AB) de dahil olmak üzere birçok uluslararası kuruluşa başvurduk. Bu kuruluşlar, 2018’deki savaştan zarar gören yapıların ön incelemesinin yapılması için Kuruma yardımcı oldu. İncelemelerde neredeyse zeminle aynı hizaya gelecek şekilde yıkılan, Krater Mahallesi’ndeki Bohra cemaatine bağlı Hüseyniye Camii, kısmen zarar göre askeri müze ve Aden’deki silahlı çatışmalarda kısmen hasar gören Abdali Sarayı (Ulusal Müze) binası da dahil olmak üzere sadece Aden kentinde zarar gören 48 yapı tespit edildi.”
Sakkaf’ın belirttiğine göre, et-Tawahi turizm binasının yanı sıra Tawahi Limanı’ndaki turist iskelesi binası, şehrin tarihi simgelerinden olan ve Kraliçe Elizabeth’in kaldığı Crescent Otel binası gibi birçok bina hasar gördü. Bunların yanı sıra el-Badiri Kiliseli ve el-Mualla’daki Şatıri anıtı da aşırılık yanlısı saldırganlar tarafından zarar gördü. Sakkaf tüm bunların Yemen’deki durumu büyük ölçüde etkileyen müdahaleci düşüncenin sonucu olduğunu belirtti.
Sakkaf, “Müzelerin restore edilmesinin ilk aşamalarını başlatmak üzereyiz. Tarihi Eserler Müzesi ve Kültür Mirası Müzesi’nin bulunduğu Abdali Sultan Sarayı’nda restorasyon çalışmaları bulunuyor” diyor.
Yetkili, 1970 yılında kültür varlıklarını restore etmek için UNESCO Sözleşmesi'nin imzalanması ile Kültür Bakanlığı’nın attığı olumlu bir adımdan bahsederek “Ayrıca belirtilen sözleşmeyi destekleyen 1995 yılından bir protokol de bulunuyor. Bu protokol, arkeoloji uzmanlarının geri almak üzere eserleri belirlemesine ve Yemen’in mirasını geri almasını sağlıyor.” dedi.
Sakkaf, Aden’deki Ulusal Müze’nin kapanmaya devam etmesiyle ilgili olarak 2009 ve 2010 yıllarında müzenin 2000 yıllık Aksum imparatorluğu altın sikkelerinin çalındığı büyük bir soyguna maruz kaldığını anlatıyor.
Sakkaf’ın anlattıklarına göre, konu mahkemeye sevk edildi ve sanıklar 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bu olay sırasında, müzeden neler çalındığını öğrenmek içi deposuna güvenlik güçleri ve adli makamlar tarafından el konuldu. Sakkaf 2014 yılında görevine atandığında depo hala el konulmuş durumdaydı. Yetkililere ve hükümet başkanlarına, nelerin çalındığına yönelik bir rapor hazırlamak için komisyonun çalışmalarına dönmesi için talimat verilmesi ve maaşlarının ödenmesi için çağrıda bulunmuştu. Sakkaf “Malesef bir buçuk yıldır, Maliye Bakanlığı ile komisyon işe dönüp raporu tamamlayana kadar bu çalışmayı biz yapmaya çalışıyoruz ancak müzede üç bin eser olduğu için bunu yapamadık.”