İran rejimindeki üst düzey karar vericiler, Viyana müzakerelerini kilit bir döneme erteleyebilir

Devrim Muhafızları’na ait balistik füzelerin ve uçakların sergilendiği bir fuarda ‘Saike' (Yıldırım) adlı insansız hava aracının (İHA) fotoğrafını çeken İranlı bir kadın (Mehr)

İran Hükümet Sözcüsü Ali Rebii dün yaptığı açıklamada, İran rejimindeki üst düzey karar vericilerin değerlendirmesi çerçevesinde nükleer anlaşmayı canlandırmak için Viyana’da devam eden müzakerelerin, İran'ın taleplerinin Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin görev süresi dolana kadar yerine getirilmemesi halinde bir sonraki hükümetin göreve gelmesine kadar ertelenebileceğini söyledi.
Rebii açıklamasında, Viyana’daki görüşmelerde finans, petrol ve sigorta sektörlerine yönelik yaptırımların kaldırılması konusunda fikir birliğine varıldığına dair güvencelerini bir kez daha yinelerken müzakerelerin diğer tarafların bazı zor kararlar alması gereken bir aşamaya geldiğine dikkati çekti.
İran haber sitelerinin aktardığı açıklamasında Rebii, “Müzakerelerin gündemindeki tüm konularda anlaşmaya varılmadıkça uygulanabilir bir anlaşmaya varamayız. Eğer tüm konular üzerinde uzlaşı sağlanırsa o zaman bir anlaşmadan bahsedebiliriz. Bizler kararlarımızı aldık ve açıkladık. ABD dahil diğer tarafların siyasi kararlarını açıklamalarını bekliyoruz. Böylece bir sonraki müzakere turunda bunlara dayanarak konuşabiliriz” ifadelerini kullandı.
Yetkilerin yeni hükümete devredilmesi tarihi yaklaşırken Ruhani hükümetinin müzakerelerin devam etmesi konusundaki ısrarını açıklayan Rebii, her zamanki gibi son sözü söyleyen İran’ın Dini Lider Ali Hamaney'in önceki tavsiyelerine dayanarak, “Rehberin (Hamaney) tavsiyelerine göre yaptırımların kaldırılması bir gün dahi ertelenmemeli. Hükümet, meseleler ne olursa olsun, görüşmelere kararlı bir şekilde devam etmekle yükümlü olduğunu düşünüyor. İlk fırsatta yaptırımları kaldırmaya kararlıyız. Ancak kalan süre içinde yetkilerimizi devrederken müzakerelerde bir sonuca varma konusunda aceleci değiliz” dedi.
Rebii sözlerini şöyle sürdürdü:
“Mevcut hükümetin görev süresi sonuna kadar istediğimizi elde edemezsek, üst düzey karar vericilerin değerlendirmesine çerçevesinde meseleyi bir sonraki hükümet devralacak.”
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, yaptırımları sona erdirmek amacıyla İran'ın Başmüzakerecisi Abbas Arakçi’ye ek yetkiler verilmesini talep etmiş, (iç) bürokrasiyi yaptırımların kaldırılmasını engellemekle suçlamıştı.
Öte yandan İran son günlerde, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile geçtiğimiz Şubat ayında yapılan ve 24 Haziran'da süresi dolan, UAEA’nın ülkedeki nükleer tesislerdeki kameraları aracılıyla bazı hassas faaliyetleri doğrulamasını sağlayan ‘teknik anlaşma’ adlı geçici anlaşmanın geleceği konusundaki tutumunu değiştirdi.
UAEA, Cuma gününden bu yana İran'a, Tahran'ın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'nın (NTP) Ek Protokolü’nü terk etmesinin ardından yapılan, süresi dolduktan sonra bir ay daha uzatılan geçici anlaşmanın süresinin üç ay daha uzatması çağrısında bulunuyor.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf geçtiğimiz Pazar günü, İran'daki nükleer tesislerin faaliyetlerini içeren görüntülerin UAEA’ya verilmeyeceğini açıklamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Said Hatibzade ise Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ülkesi, kayıtların silinmesi veya UAEA ile olan geçici anlaşmanın uzatılması konusunda henüz bir karara varmadığını söyledi.
Rebii de Hatipzade’nin teknik anlaşmanın uzatılabileceğine dair verdiği sinyalleri yinelerken üstü örtülü olarak Viyana’daki müzakerelerde ABD yönetimine Tahran'ın taleplerini karşılaması için baskı uygulamak amacıyla teknik anlaşmanın kullanılabileceğine atıfta bulunacak kadar da ileri gitti.
Rebii, İran’ın Viyana’daki müzakerelerin devam etmesi nedeniyle geçici anlaşmanın uzatılmasına ilişkin bir karar alıp almayacağına dair bir soruya “Daha önce, olumlu atmosfer ve anlaşmaya varma konusundaki iyimserlik nedeniyle anlaşmayı uzattık. Ancak her zaman anlaşmayı yenilememenin müzakerelerde herhangi bir kayba yol açmayacağını düşünmüşüzdür. Artık müzakerelerin yeterince sürdüğü sonucuna vardık. ABD tarafının nihai kararını vermesini ve uluslararası yasaları uygulamasını bekliyoruz. Şuan UAEA ile olan teknik anlaşmayı uzatma olasılığını ve gerekliliğini inceliyoruz. Tüm seçenekleri değerlendireceğiz” yanıtını verdi.
Anlaşmanın uzatılmasında ülkesinin UAEA ile arasında ilişkiye işaret eden Rebii, “Garantiler anlaşma temelinde olacak ve İran ek garantileri kabul etmeyecek” dedi.
Eski ABD Başkanı Donald Trump’ın 2018 yılında geri çektiği nükleer anlaşmayı yeniden canlandırma çabaları, Tahran'ın ABD'nin kendisine uyguladığı tüm ekonomik yaptırımları kaldırma konusundaki ısrarı nedeniyle son derece yavaş ilerliyor.
ABD Başkanı Joe Biden, İsrail Cumhurbaşkanı Reuven Rivlin ile Pazartesi günü yaptığı görüşmede, yönetimi döneminde İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyeceğine yönelik söz verdi.
Reuters’ın haberine göre Biden, İsrailli mevkidaşıyla Beyaz Saray'daki görüşmesinin başında yaptığı açıklamada, “ABD Başkanı olarak, İsrail'e olan taahhüdümüz kati ve gerçektir” ifadelerini kullandı. Rivlin ile görüşmesi sırasında İran birçok konuyu ele alacaklarını belirten Biden, “İran'ın benim başkanlığım döneminde asla nükleer sahibi olamayacağını söyleyebilirim” şeklinde konuştu.