Suudi Arabistan ve Umman Yemen’de siyasi çözümünde mutabık

Suudi Veliaht Prensi, Neom Bay Havaalanı’nda Umman Sultanı'na veda etti (SPA)
Suudi Veliaht Prensi, Neom Bay Havaalanı’nda Umman Sultanı'na veda etti (SPA)
TT

Suudi Arabistan ve Umman Yemen’de siyasi çözümünde mutabık

Suudi Veliaht Prensi, Neom Bay Havaalanı’nda Umman Sultanı'na veda etti (SPA)
Suudi Veliaht Prensi, Neom Bay Havaalanı’nda Umman Sultanı'na veda etti (SPA)

Suudi Arabistan ve Umman, Yemen krizine siyasi bir çözüm bulunması ve Yemen halkının insani acılarına son verilmesi yönündeki çabalarını sürdürme konusunda hemfikir olduklarını açıkladı. İki ülke aynı zamanda bölgesel ve uluslararası güvenlik ve istikrarın sağlanması için İran'ın nükleer ve füze dosyasını tüm bileşenleri ve sonuçlarıyla birlikte ciddi ve etkili bir şekilde ele almanın ve bu yönde işbirliğinde bulunmanın önemini vurguladı.
Umman Sultanı Heysem bin Tarık'ın Suudi Arabistan ziyareti sona ermeden önce Riyad ve Maskat’ın yaptığı ortak açıklamada, Yemen krizine yönelik kapsamlı bir siyasi çözümün Körfez Girişimi’ne ve uygulama mekanizmasına, Yemen’de düzenlenen Ulusal Diyalog Konferansı çıktılarına, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) 2216 sayılı kararına ve Suudi Arabistan'ın Yemen krizini sona erdirip Yemen halkının insani acılarına son verme girişimine dayanması gerektiği belirtildi.
Bölgesel ve uluslararası güvenlik ve istikrarın sağlanması için İran'ın nükleer ve füze dosyasını tüm bileşenleri ve sonuçlarıyla birlikte ciddi ve etkili bir şekilde ele almanın ve bu yönde işbirliğinde bulunmanın önemini vurgulayan iki ülke, iyi komşuluk, BM kararlarına ve uluslararası meşruiyete saygı ve bölgeyi tüm istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerden koruma ilkelerinin altını çizdi. Aynı zamanda tutumlarını kendi çıkarlarına hizmet edecek, bölge ve dünyada güvenlik ve istikrarı destekleyip geliştirecek şekilde koordine etme çalışmalarını teyit etti.
Sultan Heysem bin Tarık, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz'i Umman Sultanlığını ziyaret etmeye davet etti.
Çeşitli alanlarda ikili ilişkilerini güçlendirmek için dışişleri bakanları başkanlığında Suudi-Umman Koordinasyon Konseyi’nin kurulmasına yönelik anlaşmalarını memnuniyetle karşılayan iki taraf, doğrudan kara yolu ve sınır çıkışının açılmasını hızlandırma yönünde ilgili makamlara talimat verme üzerine anlaştı. Nitekim bu gelişme, iki kardeş ülke arasında istenen ekonomik entegrasyonun sağlanması için vatandaşlarının sorunsuz hareket etmesine ve tedarik zincirlerinin entegrasyonuna katkıda bulunacak.
Yetkilileri arasındaki etkili iletişimi memnuniyetle karşılayan iki ülke, aralarında çeşitli ekonomi, ticaret, yatırım, güvenlik, kültür, diplomasi ve eğitim alanlarında, aynı zamanda ortak çıkarlarını artıracak, iki ülkenin halklarına refah getirecek her şeyde işbirliğine yönelik bir dizi anlaşma ve mutabakat zaptı imzalanması için çalışılacağını belirtti.
Kamu ve özel sektörü, iki halkın arzularını gerçekleştirecek kaliteli ticaret ve yatırıma ulaşmaları yönünde teşvik ederek ekonomik işbirliğinin hızını artırma konusundaki kararlılıklarını teyit den iki ülke, Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu ve Umman’ın 2040 Vizyonu hedeflerine ulaşılmasına katkıda bulunacaklarını vurguladı. Aynı zamanda Dukm bölgesindeki yatırımlar ve enerji alanında işbirliğinin yanı sıra gıda güvenliği alanında ortaklık kurulacağını, çeşitli kültür, spor ve turizm faaliyetlerinde işbirliği de dahil olmak üzere bir dizi ortak girişim başlatılacağını belirtti.
Suudi Odalar Birliği Başkanı, Umman Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı ve Suudi-Umman İş Konseyi'nin her iki taraftan başkanlarının katılımıyla Suudi-Umman İş Konseyi'nin bu ayın başlarında video konferans yoluyla toplanması da memnuniyetle karşılandı. Nitekim bu gelişme, iki ülkedeki özel sektörlerde doğrudan ve dolaylı yatırım fırsatlarının ve işletme sahipleri arasındaki ziyaret alışverişinin artırılmasını, konferanslar ve sergiler düzenlenmesini ve iki ülkede ekonomik projeler yapılmasını sağlayacak.
Umman ve Suudi Arabistan, çevre, gıda güvenliği ve Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman bin Abdülaziz tarafından açıklanan Yeşil Orta Doğu Girişimi alanlarında iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini de teyit etti.
İki taraf da tüm dünyayı etkisi altına almaya devam eden koronavirüs salgını nedeniyle piyasalardaki zayıf talebe rağmen Suudi Arabistan başta olmak üzere Umman'ın da katılımıyla OPEC Plus ülkelerinin petrol piyasalarında istikrar ve dengeyi sağlar nitelikteki çabalarına övgüde bulunarak petrol piyasalarındaki istikrarı desteklemek için işbirliğine devam edilmesi gerektiğini vurguladı. Sera gazı emisyonlarının yol açtığı zorlukların üstesinden gelme yönünde G-20’nin entegre ve kapsamlı bir çerçeve olarak onayladığı dairesel karbon ekonomisi yaklaşımının uygulanmasına yönelik işbirliğinin artırılmasını da memnuniyetle karşıladı. Bu, aynı zamanda azaltma, yeniden kullanım, geri dönüşüm ve imha olmak üzere dört bileşeninin uygulanması yoluyla emisyonları yönetmenin ekonomik olarak sürdürülebilir yolunu temsil eden bir yaklaşım sayılıyor.
İki ülke, ilgili makamları ileri teknolojiler, inovasyon, enerji projeleri, yenilenebilir enerji, endüstri, sağlık ve ilaç endüstrilerinde aralarındaki karşılıklı yatırım fırsatlarını incelemeye, gayrimenkul, turizm, petrokimya, tedarik zincirleri ve lojistik ortaklıklar, aynı zamanda her iki ülkeye de fayda sağlayan bilgi teknolojisi ve finansal teknoloji alanlarında gelişme sağlamaya yönlendirme üzerine anlaştı. Mevcut yetenekleri ve iddialı fırsatları göz önünde bulunduran iki taraf, Suudi şirketlerinin Umman Sultanlığının amaçladığı kaliteli projelere yaptıkları yatırımları memnuniyetle karşıladı.
Veliaht Prens, Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Muhammed bin Selman, iki günlük Suudi Arabistan ziyaretini tamamlayan Umman Sultanı Heysem bin Tarık’ı Neom Bay Havaalanı’ndan uğurladı. Uğurlamaya Tebük Valisi Prens Fahd bin Sultan, İçişleri Bakanı Prens Abdulaziz bin Suud bin Nayef ve Umman'ın Suudi Arabistan Büyükelçisi Faysal bin Türki Al Said de yer aldı.



Suudi Arabistan'a ait 81. uçak Gazze halkına yardım ulaştırmak üzere geldi

Suudi Arabistan'a ait 81. uçak Gazze halkına yardım ulaştırmak üzere geldi
TT

Suudi Arabistan'a ait 81. uçak Gazze halkına yardım ulaştırmak üzere geldi

Suudi Arabistan'a ait 81. uçak Gazze halkına yardım ulaştırmak üzere geldi

Suudi Arabistan, Gazze Şeridi sakinlerinin çektiği zor yaşam koşullarını hafifletmek için Filistin halkına yardım elini uzatmaya devam ediyor. Kral Selman Yardım ve İnsani Çalışmalar Merkezi (KSrelief) tarafından gönderilen 81. yardım uçağı, Suudi Savunma Bakanlığı ve Kahire'deki Riyad Büyükelçiliği koordinasyonunda Mısır'daki el-Ariş Uluslararası Havalimanı'na ulaştı.

Uçakta, Gazze Şeridi'ndeki etkilenen Filistinlilere gönderilmek üzere gıda sepetleri ve barınma kitleri bulunuyor.

Bu yardım, Suudi Arabistan'ın Kral Salman Kral Selman Yardım ve İnsani Çalışmalar Merkezi (KSrelief) aracılığıyla Gazze Şeridi'ndeki Filistin halkına sağladığı desteğin devamı olup, yaşadıkları zor yaşam koşullarını hafifletmeyi amaçlamaktadır.


Suudi Arabistan ABD’nin İsrail Büyükelçisinin "Nil’den Fırat’a uzanan bölge İsrail’in hakkı" açıklamasını kınadı

Suudi Arabistan, Ortadoğu'daki devletlerin egemenliğine, sınırlarına ve toprak bütünlüğüne tecavüz edecek her şeye karşı kesin tavrını yineledi.
Suudi Arabistan, Ortadoğu'daki devletlerin egemenliğine, sınırlarına ve toprak bütünlüğüne tecavüz edecek her şeye karşı kesin tavrını yineledi.
TT

Suudi Arabistan ABD’nin İsrail Büyükelçisinin "Nil’den Fırat’a uzanan bölge İsrail’in hakkı" açıklamasını kınadı

Suudi Arabistan, Ortadoğu'daki devletlerin egemenliğine, sınırlarına ve toprak bütünlüğüne tecavüz edecek her şeye karşı kesin tavrını yineledi.
Suudi Arabistan, Ortadoğu'daki devletlerin egemenliğine, sınırlarına ve toprak bütünlüğüne tecavüz edecek her şeye karşı kesin tavrını yineledi.

Suudi Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin İsrail Büyükelçisi'nin İsrail'in tüm Ortadoğu'yu kontrol etmesinin kabul edilebilir olacağını pervasızca ifade ettiği açıklamalarını en şiddetli şekilde kınadı ve tamamen reddetti.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı tarafından dün yayınlanan açıklamada, uluslararası hukuku, Birleşmiş Milletler Şartı'nı ve diplomatik normları ihlal eden ve bir ABD yetkilisinden gelen tehlikeli emsal teşkil eden bu sorumsuz açıklamaları kategorik olarak reddettiğini belirtti. Bu açıklamaların, bölge ülkeleri ile ABD arasındaki seçkin ilişkilere de saygısızlık olduğu ifade edildi.

Bu aşırı önerinin vahim sonuçlar doğuracağını ve bölgedeki ülkelere ve halklara karşı düşmanlığı körükleyerek ve dünya ülkelerinin geçmişte milyonlarca insanın hayatını alan kanlı savaşlara son vermek için üzerinde anlaştığı uluslararası sistemin temellerini, ülkelerin coğrafi sınırlarına ve toprakları üzerindeki egemenliklerine saygı açısından kurduğu ilkeleri hiçe sayarak küresel güvenliği ve barışı tehdit ettiğini belirtti. Açıklamada, “ABD Dışişleri Bakanlığı, dünyanın tüm barışsever ülkeleri tarafından reddedilen bu öneri hakkındaki tutumunu netleştirmelidir” denildi.

Bu bağlamda Suudi Arabistan, devletlerin egemenliğine, sınırlarına ve toprak bütünlüğüne tecavüz edecek her girişime karşı kesin tavrını yineleyerek, adil ve kapsamlı bir barışa ulaşmanın tek yolunun "iki devletli çözüm" temelinde işgale son vermek ve Doğu Kudüs'ü başkent olarak kabul eden, 1967 sınırları üzerinde bağımsız bir Filistin devleti kurmak olduğunu vurguladı.

ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee'nin "İsrail'in Ortadoğu'yu kontrol etme hakkı" konusundaki açıklamaları, Arap ve İslam çevrelerinde büyük öfkeye yol açarken, Mısır, Ürdün ve Filistin'de de kınamalara neden oldu.


Suudi deneyimi... Tarihi bir an, bir yönetim projesine dönüştüğünde

Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)
Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)
TT

Suudi deneyimi... Tarihi bir an, bir yönetim projesine dönüştüğünde

Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)
Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)

Sosyolog ve araştırmacı Dr. Abdurrahman eş-Şukayr, Suudi devletinin kuruluş deneyimini daha önce görülmemiş bir yorum çerçevesine oturtuyor. Tarihi, birbirinden kopuk olaylar dizisi olarak değil; nüfus, kaynaklar ve seçkinler arasındaki ölçülebilir ve karmaşık ilişkiler tarafından yönetilen bir sistem olarak ele alıyor. Bu yaklaşımın, karmaşıklık bilimi ile ‘tarihin yasaları’ olarak da bilinen kliodinamik teorisine dayandığını belirten eş-Şukayr, devletlerin nasıl ortaya çıktığını, büyüdüğünü ve ardından seçkinlerin aşırı çoğalması nedeniyle baskı aşamasına girerek kriz ve zirve noktalarına ulaştığını; sonrasında ise istikrarı yeniden üreten bir lider figürünün ortaya çıktığını açıklıyor.

Eş-Şukayr, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, bu çerçeve sayesinde Diriye’nin Muhammed bin Suud öncesinde elit doygunluğa ve yapısal istikrarsızlığa ulaşmış yerel bir sistem olduğunun anlaşılabildiğini söyledi. Buna göre Muhammed bin Suud’un yükselişi, yönetim merkezini yeniden şekillendiren ve yeni bir siyasi döngü başlatan tarihsel bir yeniden ayar anı olarak yorumlanıyor.

Karmaşıklık bilimi

Eş-Şukayr, karmaşıklık biliminin; toplumlar ya da ekonomi gibi birbiriyle bağlantılı çok sayıda parçadan oluşan sistemleri incelediğini belirtti. Bu sistemlerde her küçük unsur diğerini etkilerken, yoğun etkileşim sonucunda yalnızca tek tek parçaların incelenmesiyle anlaşılamayacak yeni örüntü ve davranış biçimleri ortaya çıkıyor. Bu çerçevede karmaşıklık bilimi, zaman içinde küçük etkileşimlerin birikmesi sonucu istikrarın, kaosun ya da büyük ölçekli değişimlerin nasıl ortaya çıktığına odaklanıyor.

Devlet dönüşümünün beş yıllık döngüsü

Eş-Şukayr, devletlerin dönüşümüne ilişkin beş aşamalı döngüye de değinerek, devletlerdeki değişimlerin ölçülebilir dinamiklere tabi olduğunu ve genel eğilimlerinin öngörülebileceğini söyledi. Bu çerçevede toplumların beş aşamalı bir döngü içinde hareket ettiğini belirten eş-Şukayr, süreci şöyle açıkladı:

- Büyüme aşaması: Kaynakların genişlediği ve devletin kontrol kapasitesinin arttığı evreyi ifade ediyor. Bu süreç, nüfus artışı ve seçkinlerin çoğalmasıyla eş zamanlı ilerliyor. Aşama; tarihçilerin metinlerine ihtiyaç duyulmaksızın, nüfus ve ekonomik kaynaklara ilişkin yaklaşık veriler ve göstergeler üzerinden ölçülebiliyor ve öngörülebiliyor.

- Baskı aşaması: Kaynak bolluğunun görece azaldığı, kamu görevlerine talip olanların sayısının arttığı ve mevcut elitlerin konumlarını korumaya çalıştığı dönem olarak tanımlanıyor. Bu durum, devletin herkesi bünyesinde barındırma kapasitesini aşan bir tablo ortaya çıkarıyor. Nüfus artışı, siyasi, ekonomik, bilimsel ve toplumsal elitlerin sayısını artırırken, mevcut pozisyonların sayısı yetersiz kalıyor.

- Kriz aşaması: Seçkinler arasındaki birliğin sarsıldığı ve örtük gerilimlerin açık çatışmalara dönüştüğü evreyi oluşturuyor.

- Zirve aşaması: Kriz ve istikrarsızlığın doruğa ulaştığı bu safhada ittifaklar çözülüyor, dışlamalar ve ayrışmalar hız kazanıyor.

- İstikrar aşaması: Yeni bir liderliğin ya da revize edilmiş bir yönetim sisteminin, nüfus, kaynaklar ve seçkinler arasındaki ilişkiyi toplumun yeni ruhuna uygun biçimde yeniden düzenlemeyi başardığı dönem olarak tanımlanıyor. Bu aşamayla birlikte, önceki döngüye kıyasla daha bütünlüklü yeni bir süreç başlıyor.

Kontrol edilemeyen rekabet

Eş-Şukayr, zirve aşamasının Hicri 1139 yılına yakın dönemde belirginleştiğini belirterek, yönetici kollar arasındaki rekabetin artık kontrol edilemez bir seviyeye ulaştığını ifade etti. Bu süreçte elitler içindeki ayrışmalar hız kazanırken, bazı isimlerin kısa süreli emirlik deneyimleri yaşadığı ve sadakatlerin hızla el değiştirdiği görüldü. Bu tablo, iç dengeleri yönetme kapasitesinin çöktüğünü ortaya koydu. Bu koşullar altında siyasi sistemin sınırına dayandığını kaydeden eş-Şukayr, yönetim makamına talip olanların sayısının emirliğin iktidarı düzenleme kapasitesini aştığını vurguladı. Böylece zirve aşaması, yeniden kurucu bir liderliğin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan tam ölçekli bir yapısal çözülme anına dönüştü.

Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)

Muhammed bin Suud’un yükselişi, Diriye’de istikrar koşullarının olgunlaşmasının bir sonucu olarak gerçekleşti. Seçkinlerin aşırı çoğalması, eski yönetim sistemini sürdürülemez hale getirirken, çatışan elitlerin okuyamadığı tabloyu kavrayabilecek bir lideri gerekli kılan tarihsel bir moment ortaya çıktı. Bu çerçevede Muhammed bin Suud’un iktidarı devralması, Diriye içindeki güç dengelerinin yeniden ayarlanması anlamına geldi. Böylece yerel siyasi düzen, yapısal istikrarını yeniden tesis etme kapasitesini kazandı.

Yönetim merkezinin inşası

Muhammed bin Suud, Diriye’de yeni bir büyüme sürecinin başlangıcı olarak et-Turayf mahallesini kurarak burayı yönetim merkezi haline getirdi. Oysa daha önce Diriye emirleri Gusaybe ya da el-Mulaybid bölgelerinde ikamet ediyordu. Muhammed bin Suud, siyasi, dini ve askeri elitleri yeni devlet kurumları içinde yeniden dağıtarak, Diriye’deki iktidar yapılarını düzenleyerek, elit fazlasını azaltarak ve rekabet halindeki kollar arasındaki ilişkileri kontrol altına alarak yönetim merkezini yeniden inşa etti.

Bu yapısal düzenleme, emirliğin nüfus, kaynaklar ve elitleri tek bir çerçeve içinde yönetme kapasitesini yeniden kazanmasını sağladı. Böylece, Diriye merkezli yeni bir kuruluş döngüsünün önü açıldı ve bu süreç Diriye Emirliği olarak bilinen yapının çekirdeğini oluşturdu.

Eş-Şukayr, bu yeni okumanın Arap Yarımadası’nda devletlerin ortaya çıkışını; nüfus, kaynaklar ve seçkinler arasındaki ilişkiyi esas alan yapısal döngüler üzerinden açıklayan yeni bir araştırma ufku sunduğunu belirtti. Yerel çevrelerin farklılığına bağlı olarak denetim mekanizmalarının değiştiğini vurgulayan eş-Şukayr, yaklaşık nüfus ve mali istatistiklerin oluşturulmasının, tarihi test edilebilir ve karşılaştırılabilir bir alana dönüştürmek için zorunlu bir giriş olduğunu ifade etti. Bunun ise bölge tarihine ilişkin verilerin toplanmasını ve sınanabilir hipotezlerin geliştirilmesini gerektirdiğini kaydetti. Bu yaklaşımın, parçalı anlatıların ötesine geçen, daha uzun vadeli, daha hassas ve daha bağımsız bir Arap yorum modeli inşa edilmesine katkı sağlayacağını dile getirdi.

Öte yandan, Muhammed bin Suud hakkında kaleme alınan çalışmaların analitik ve anlatısal boyutunun sınırlı kaldığına dikkat çekildi. Kurucu eylemin mantığını açıklayan kapsamlı bir tarihsel biyografinin bulunmadığı, tarih kayıtlarının ise kuruluş öncesi ve kuruluş sırasındaki gelişmeleri yeterince aydınlatmadığı belirtildi. Bu boşluğun, Muhammed bin Suud’un hayatını olayların iç yapısından hareketle yeniden kurgulamayı gerektiren bir araştırma hattını zorunlu kıldığı ifade edildi. Kararların, ittifakların ve çatışmaların; yönetim tasavvurunu ve devletin koşullarını ortaya koyan anlamlı bir sistem olarak okunmasıyla, gerçekliğin hareketinden süzülen bir tarihsel biyografi ve siyasi projenin seyrine ilişkin bütünlüklü bir yorum üretilebileceği vurgulandı.