Geçmişte, Afganistan-Pakistan sınırında bulunan ve askeri botlar, hücum yelekleri ve tipik bir askerin ihtiyaç duyabileceği tüm aksesuarlarla dolu olan pazarlar, yabancı güçlerin Afganistan'dan çekilmeye başlamasıyla kaçakçıları tedarik kaynaklarından mahrum bıraktı.
ABD ve NATO güçleri 11 Eylül saldırılarının ardından dönemin El Kaide örgütünün lideri Usame bin Ladin'i teslim etmeyi kabul etmediği için iktidardan uzaklaştırılan Taliban Hareketi’ni devirmek amacıyla işgal ettiği Afganistan'dan tam 20 yıl sonra, 31 Ağustos'a kadar tamamlanması planlanan çekilmeyi tamamlamak üzereler.
Pakistan sınırındaki pazarlar bu yirmi yıl boyunca, bazıları tüm olanaklar ve hizmetlerle donatıldı, ABD üslerine yönelik en son askeri malzemeler, giysiler ve hatta lüks mallarla dolup taştı.
Böylece bu pazarlar, ardı ardına gelen yabancı istilaların etkisiyle, sınır bölgesinde uzun bir kaçakçılık geleneğini sürdürüyorlardı. İki ülkeyi ayıran dağ geçitleri, bölge ile Orta Asya arasında hareket eden ordular, kaçakçılar ve tüccarlar için onlarca yıl boyunca koruma sağladı.
Kapanan sınırlar ve kayıp mallar
Ancak son yıllarda yabancı güçlerin Afganistan'dan kademeli olarak çekilmesi ve komşu Pakistan'ın 2 bin 400 km'lik sınıra çit çekmesi nedeniyle tüccarlar çeşitli zorluklarla karşı karşıya kaldılar.
Pakistan'ın kuzeybatısındaki Peşaver kentindeki Sitara pazarından tüccar Mehbub Han, AFP'ye verdiği demeçte, "Pazar Amerikan ve Atlantik mallarıyla biliniyordu ve müşterilerle doluydu. Şimdi sınırlar sıkı bir şekilde kapatılmış ve artık mallar gelmiyor. Bu da işimize büyük zarar verdi” dedi.
Batı orduları artık gece görüş gözlüğü ve askeri kıyafetler yerine sadece Çin veya Güneydoğu Asya'dan ucuz ürünler sunuyor.
Mükemmel dönem sona erdi
Han, 2001'de ABD liderliğindeki Uluslararası Koalisyon’un Afganistan'a müdahalesini izleyen döneme ilişkin şunları söyledi: Ticari açıdan mükemmel bir dönemdi.
Öz konusu dönemde Pakistan, Afganistan'daki savaşın lojistik merkeziydi. Binlerce kargo konteyneri kamyonlarla Afgan sınırına taşınmadan önce büyük Karaçi Limanı’na geliyordu.
Yükler bazen yolda kaybolur veya Afganistan'a eksik gelirdi Ayrıca, ürünler savaş alanlarında yağmalanır ve çeşitli sınır geçiş noktalarına taşınırdı.
Han, "Önceden bu pazar kalabalıktı. Şimdi boş. Kalabalık yok, müşteri bulunmuyor” diyor.
Her türlü eşya var
Pakistan, Afganistan'a komşu olması nedeniyle daima lüks arabalardan ev eşyalarına kadar her türlü kaçak malın uğrak adresi oldu.
Vergi oranının dünyada en düşük olduğu bu ülkede kaçakçılık piyasaları kolluk kuvvetlerinin ilgisizliğinden yararlandı ve karaborsa gelişti.
Ancak Pakistan'ın kuzeybatısındaki, kadınların halen burka giydiği ve aşırılık yanlılarının önemli bir etkiye sahip olduğu aşırı muhafazakar bölgelerindeki bu pazarlar, pornografi ve sahte Viagra hapları satıldığı için memnuniyetsizlikle karşılandı.
Ancak bazıları saatler süren bir yolculuk gerektiren uzak bölgelerden gelmelerine rağmen müşterilerin cesaretini kırmadı.
Ticaret tamamen durdu
Sitara Market'te alış veriş yapan Muhammed Affan şunları söyledi:
"Geçen sefer burada NATO’ya ait ürünler, ABD ordusu çantaları ve botları vardı. Ama artık bunlar yok. Sadece yöresel ürünler bulabiliyoruz. Fiyatlar arttı.
Taliban Hareketi’nin mayıs ayının başından bu yana başlattığı ve birçok kırsal alanı işgal ettiği, sonunda da Afgan eyaletlerinin başkentine ulaştığı saldırılar sonrası iki ülke arasındaki sınırlar kapatıldı.
Peşaver doğumlu, Afgan asıllı tüccar Zabihullah, müşterilerin artık pazara gitmediğini belirttiği açıklamasında "Daha önce NATO'dan mal tedariki devam ediyordu ve konteynerler birer birer buraya geliyordu. Şimdi her şey durdu" dedi.
