Batı ülkeleri, Çin'deki bir mahkemenin casusluk suçlamasıyla Kanadalı bir kişiye hapis cezası vermesini kınadı

Pekin’deki diplomatlar, mahkemenin kararını protesto etmek amacıyla bir araya geldiler

Farklı ülkelerden onlarca diplomat, Kanada'ya desteklerini göstermek için Kanada’nın Pekin Büyükelçiliği'nde toplandılar (AP)

Kanada, dün, Çin’deki bir mahkemenin, Kanadalı iş insanı Michael Spavor’un casusluk suçlamasıyla 11 yıl hapis cezasına çarptırılmasını ‘kesinlikle kabul edilemez’ olarak nitelendirdi ve Spavor’un derhal serbest bırakılmasını istedi. ABD’nin Pekin Büyükelçiliği de, Spavor'a ve casuslukla suçlanan bir diğer isim Kanadalı eski diplomat Michael Kovrig’e yönelik eylemlerin ‘insanları bir pazarlık kozu olarak kullanma girişimi’ olduğunu söyleyerek kararı kınadı. Başka onlarca ülkeden diplomatlar dün, Pekin’in Kanadalı yetkilileri Huawei'in kurucusunun kızı ve Mali İşler Direktörü (CFO) Meng Wanzhou’yu serbest bırakmaya zorlamak maksadıyla başlattığı düşünülen casusluk davasında mahkum edilen Spavor'un serbest bırakılması için Kanada’nın Pekin Büyükelçiliği’nde Çin’i protesto etmek amacıyla bir araya geldiler.
Çinli yetkililer, Kanadalı bir yargıcın, Çin’in teknoloji devinin CFO’sunun hakkındaki ABD’nin İran'a uyguladığı ticari yaptırımları ihlal etmiş olabileceği suçlamalarıyla ilgili olarak ABD’ye iade edilip edilmeyeceğine dair nihai kanıtlar olduğunu duyduğunda baskıyı artırdı. Kanada’daki Meng davasına misilleme gibi görünen casusluk davasında Çinli yetkililer, Huawei’nin CFO’sunun Aralık 2018'de Vancouver Uluslararası Havaalanı’nda tutuklanmasının ardından Spavor ve Kanadalı eski diplomat Michael Kovrig’i tutukladı. Bunun ‘rehine politikası’ amacıyla olduğu düşünülüyor. Spavor, Pekin'in yaklaşık 340 kilometre doğusunda, Kuzey Kore sınırındaki Dandong şehrindeki bir mahkeme tarafından hapis cezasına çarptırıldı. Çin hükümeti, Spavor'un 2017 yılından bu yana Kovrig'e hassas bilgiler aktardığı suçlamasıyla ilgili birkaç ayrıntı verirken Çinli yetkililer, Spavor ve Kovrig’i hücreye koyarken Kanadalı diplomatlarla temas kurmalarına çok az izin verdiler.
Kanada hükümeti, Spavor ve Kovrig'in ‘keyfi olarak gözaltına alındıklarını’ belirterek derhal serbest bırakılmalarını talep etti. Kanada Başbakanı Justin Trudeau ise yaptığı açıklamada, verilen hapis cezasının ‘kesinlikle kabul edilemez ve adaletsizlik’ olduğunu söyledi. Trudeau, “Spavor'a verilen karar, iki buçuk yıldan fazla keyfi gözaltı, yasal süreçte şeffaflık eksikliği ve uluslararası hukukun gerektirdiği asgari standartları bile karşılamayan bir yargılamanın ardından geldi” ifadelerini kullandı. Kanada Başbakanı, Spavor'un yanı sıra bir casusluk davasında hakkındaki hükmü bekleyen Kanadalı eski diplomat Kovrig'in serbest bırakılması çağrısında bulundu.
Öte yandan ABD, Japonya, İngiltere, Avustralya, Almanya ve diğer Avrupa ülkeleri ile Avrupa Birliği'nden (AB) diplomatlar, desteklerini göstermek için Kanada Pekin Büyükelçiliği’nde toplanarak az görülen bir diplomatik protestoda bulundular. Diplomatlar, Spavor ve Kovrig'in adil yargılanmaları için talepte bulundular.
ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken yaptığı açıklamada, Çin’e Kanada vatandaşlarının derhal ve koşulsuz olarak serbest bırakılması çağrısında uluslararası toplumun yanında olduklarını belirterek ‘keyfi gözaltıları’ ve Spavor'a verilen hapis cezasını kınadı. Blinken, Spavor ve Kovrig'in iki buçuk yılı aşkın bir süredir ‘keyfi olarak’ tutuldukları gözaltı süreleri boyunca asgari düzeyde dahi usulen verilen korumayı almadıklarını belirterek, “Devletlerarası ilişkilerde keyfi gözaltılara karşı yayınlanan son bildirgeyi onaylayan 60'tan fazla ülkenin yanındayız” dedi.
Çin'de keyfi gözaltı ve ülkeden çıkış yasağı uygulanan birçok ABD ve Kanada vatandaşı olduğunu Çinli yetkililerle yaptığı görüşmede gündeme getirdiğini hatırlatan Blinken, “Çin tarafından keyfi olarak gözaltına alınanların derhal ve koşulsuz olarak serbest bırakılmasını şiddetle destekliyorum. Yabancı hükümetler üzerinde nüfuz sahibi oldukları için bireylerin keyfi olarak gözaltına alınmaları kesinlikle kabul edilemez. İnsanlar asla pazarlık kozu olarak kullanılmamalı” ifadelerini kullandı.
Blinken sözlerini şöyle sürdürdü:
“ABD, bu yasal işlemlerde yeterli şeffaflığın olmamasından büyük bir rahatsızlık duymaktadır. Kanada’nın Çin ile Kanada arasındaki konsolosluk ilişkileri, Viyana Sözleşmesi ve Konsolosluk Anlaşması uyarınca Spavor ve Kovrig'e konsolosluğun tam erişimi talebini de destekliyoruz.”
ABD Dışişleri Bakanı ayrıca Çinli yetkililere ‘Kanadalı yetkililerin ve diğer yabancı diplomatların Spavor ve Kovrig’in haklarındaki davaya katılma taleplerini kabul etmeleri’ çağrısında bulundu.
Diğer yandan Spavor’un ailesinden yapılan açıklamada, “Suçlamalara katılmasak da bunun Michael'ı eve getirme sürecindeki bir sonraki adım olduğunu biliyoruz. Bu zor zamanda onu desteklemeye devam edeceğiz. Michael'ın tutkusu, Kore Yarımadası ile Çin ve Kanada dahil olmak üzere diğer ülkeler arasındaki turizm ve ortak etkinlikler aracılığıyla farklı kültürleri bir araya getirmekti. Bu durum onun bu tutkusunu zayıflatmazken aksine daha da güçlendirdi” ifadeleri yer aldı.
Huawei'nin CFO’su Meng, İngiliz bankası HSBC'nin Hong Kong şubesine İran ile olası anlaşmalar hakkında yalan söylediği iddiasıyla tutuklandı. Meng'in avukatları, davanın siyasi amaçlı olduğunu ve hakkındaki suçlamanın Kanada yasalarınca suç sayılmadığını savunuyorlar. Çin hükümeti, Meng’in tutuklanmasını, ABD'nin gsm ağı ekipmanı ve akıllı telefon üreticisi Huawei’nin gelişimini engelleme çabalarının bir parçası olduğunu söyleyerek eleştiriyor. Çin'in bir numaralı küresel teknoloji markası olan Huawei, teknoloji ve bilgi sistemleri güvenliği konusunda ABD ve Çin arasındaki gerilimin merkezinde yer alıyor. Pekin, Meng davası ile Spavor ve Kovrig'in tutuklanması arasında bir bağlantı olduğu iddiasını reddetse de Çinli yetkililer ve resmi basın kuruluşları, Meng'in Çin'e dönüp dönemeyeceği konusunda sık sık Spavor ve Kovrig’den söz ediyorlar.