Taliban ve Mesud arasındaki müzakerelerin tıkandığı nokta: Ademi merkeziyetçilik

Pençşir Vadisi'ndeki Taliban karşıtı savaşçıların önceki gün çekilen bir fotoğrafı (Reuters)

Taliban Hareketi, Ahmed Şah Mesud ile en son 1996 yılında, Kabil'in kapılarına dayandığı sırada görüşmüştü. Taliban liderliği, Mesud'a her zaman saygı duysa da kendilerine teslim olmasını ve İslami yönetimlerine biat etmesini istedi. Mesud ise o dönem bu talebe, “İslam dinini uygulamak mı istiyorsunuz? Biz de Müslümanız, biz de şeriata bağlıyız, o halde gelin birlikte çalışalım” yanıtını verdi.
Ancak ne yazık ki bu hamleler, iki taraf arasındaki sorunu çözemedi. Aksine, Taliban'ın inatçı ve amansız tutumu, yalnızca uzayan bir iç savaşa değil, aynı zamanda Mesud'un 11 Eylül 2001 tarihinden önce Afganistan'ı kendilerine yuva edinmelerine karşı çıktığı uluslararası terörist grupların yükselişine de yol açtı.
Bugün ise neredeyse aynı şekilde, son altı ay içinde, bilinmeyen bir yerde, Pençşir Aslanı’nın (Ahmed Şah Mesud) oğlu Ahmed Mesud ve Taliban temsilcileri arasında altı toplantı yapıldı. Uluslararası basının tüm dikkatlinin yeniden Pençşir Vadisi'ne yöneldiği bir dönemde, bugün eski bir senaryonun tekrarlanıyor.
Pençşir’in önde gelen ilim insanları bölgenin engebeli zirvelerinde gezinirken, karşılaştıkları insanlara samimi bakışlarla tokalaşmak için ellerini uzatırlar. Adı, ABD güçlerinin yenilgisiyle eş anlamlı hale gelen Hakkani Ağı da aynıdır.
ABD, Hakkani Ağı’nı, NATO güçlerinin Afganistan'daki 20 yıllık savaşı kaybetmesinin başlıca nedeni olarak görüyordu. Şimdi ise Enes Hakkani, Ahmed Mesud ile doğrudan müzakere ediyor. Her ikisi de 1980'li yıllarda Sovyetler Birliği'ni yenen iki ünlü Mücahid liderin oğullarıdır. Enes Hakkani, Ahmed Mesud’a babası Ahmed Şah Mesud’u saygıdeğer bir şehit olarak andığı bir mektup yazdı. Hakkani, Şah Mesud’u büyük bir savaşçı olarak nitelediği mektupta, Ahmed Mesud’un mallarının ve ailesinin emniyette olduğunu söyledi. Hakkani, mektubunda, Ahmed Mesud ve halkının, Taliban’a biat etmelerini istedi. Fakat Ahmed Mesud, teslim olma ya da biat etme gibi herhangi bir adım atmaya dair bir açıklama yapmaya hazır görünmüyor.
Pençşir’in önde gelenleri, 40 yıldır direnişin sembolü olan Pençşir Vadisi’nin teslim olamayacağını ve biat etmeyeceğini söylüyorlar. Şarku’l Avsat’a konuşan Pençşirli ilim insanları ve önde gelen isimler, Ahmed Mesud'un arkasında olduklarını ve onun da bunu bildiğini belirttiler. Öte yandan Taliban liderleri ve diğer ilim insanları, ‘kimsenin istemediği bir savaşa sürüklenilmemesi gerektiğini’ ifade ettiler.
Peki, hangi konu üzerinde anlaşmaya varıldı?
Elbette böyle bir uzlaşı eski ABD Başkanı Donald Trump’ın ünlü müzakere tarzına ters düşecektir. Her şey, bir anlaşmaya varmak ve her iki tarafa da itibar kazandıran çok dikkatli bir şekilde hazırlanmış bir belgeye ulaşmakla ilgilidir.
Taliban’ın Afganistan’ın tamamını kontrolü altına almak istediğini tartışmasız bir gerçek. Esasen, 34 ilden 33'ünü tek kurşun dahi atmadan kontrolü altına aldı. Eşsiz bir manzarası olan Pençşir ise savaşmadan teslim olmayacak tek il olmaktan gurur duyuyorlar. Taliban, ülkenin tamamında egemenlik sağlamak isterken Pençşir Vadisi ademi merkeziyetçiliği talep ediyor. Ahmed Mesud daha önce bir kez özel olarak ve bir kez de kamuoyu önünde Afganistan'ın Eşref Gani'nin yönettiği şekilde merkezi bir sisteme sahip olamayacağını söyledi. Afganistan'ın tek bir ülke olduğunu, ancak Taliban'ın tüm ülkede egemen olmak istediğini belirten Mesud, Taliban’ın, bölgelerin kendilerini yönetmesine izin vermesi gerektiğini vurguladı. İslami bir yönetim ve şeriat ile ilgili konuda ise herhangi bir anlaşmazlık söz konusu değil. Pençşir'deki okullarda verilen eğitim ve yaşam şekli halihazırda Sünni Hanefiliğe göre sürdürülüyor ve bölge Sünni olmayanlara hoşgörüyle yaklaşıyor.
Dolayısıyla, Taliban ve Ahmed Mesud arasındaki böyle bir anlaşma, her şeyden önce her iki tarafın İslam dinine nasıl baktığıyla ilgilidir.
Elbette bu anlaşmanın, güç etrafında dönen bir politikası da var. Taliban, bu zaferi kazanmak için 20 yıl boyunca savaştıklarını ve kimsenin onları durduramayacağını söylüyor. Ahmed Mesud ise onlarla barış istediğini söylüyor. Özetle, kimsenin kimseye teslim olmayacağı ortadadır.
Belki de Taliban, Pençşir’in talebine saygı gösterir ve Afganistan’ın egemenliğini elde eder.
Taliban Hareketi, Hakkani Ağı’nın liderlerinden biri olan Halil Hakkani'nin son videosunda dediği gibi hem Ahmed Mesud’a hem de babası Ahmed Şah Mesud’a saygı duyuyor ve şehit olarak andığı Ahmed Şah Mesud’u Afganistan’ın bir kahramanı olarak görüyor.