Koronavirüsün HIV, tüberküloz ve sıtmayla mücadele üzerindeki yıkıcı etkisi

Burkina Faso'nun başkenti Vagadugu’nun kuzeydoğusunda, Ağustos 2019'da sıtma aşısı yapılan bir çocuk. (AFP)

Küresel AIDS, Tüberküloz ve Sıtmayla Mücadele Fonu tarafından yayımlanan rapora yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının diğer hastalıklar üzerindeki etkisini gözler önüne serdi. Raporda pandeminin 2020'de HIV, tüberküloz ve sıtmaya karşı mücadele üzerinde "yıkıcı" bir etkisi olduğu vurgulandı.
Raporda, Küresel Fon’un 2002 yılında kurulmasından bu yana ilk kez söz konusu mücadelede bir gerileme yaşadığı bildirildi.
Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığı habere göre özellikle ilaca dirençli tüberküloz (TB) ile mücadele programlarında etkili olan TB testleri ve tedaviye ulaşabilenlerin sayısındaki keskin düşüşün yanı sıra, HIV/AIDS tanı ve önleme hizmetlerindeki belirgin gerileme endişeye neden oldu.
Küresel Fon'un İcra Direktörü Peter Sands konuya ilişkin yaptığı açıklamada “2020 verileri farklı bir zorluklara işaret ediyor ve Kovid-19 pandemisinden korktuğumuz durumu doğruluyor” dedi.
Sands açıklamasını şöyle sürdürdü:
“Endekslerimizin düşük oldu bir dönemde meydana gelen Kovid-19'un durum üzerinde yıkıcı bir etkisi oldu. Kovid-19, birçok ülkenin sağlık sistemini, tanı testlerini ve tedavilere erişimi ciddi şekilde etkiledi.”
Salgının özellikle TB’la mücadelede ‘felaket’ denilebilecek yansımaları oldu. 2020 yılında ilaca dirençli TB tedavisi gören kişi sayısı yüzde 19 azaldı. Küresel Fonun yatırım yaptığı ülkelerde, 2019'a göre bir milyon daha az olmak üzere sadece yaklaşık 4,7 milyon kişi tedavi gördü.
Buna karşılık HIV/AIDS ile mücadelede de salgın nedeniyle gerileme yaşandı. Bununla birlikte, HIV hastaları için hayat kurtarıcı olan Antiretroviral tedavisi gören seropozitif kişi sayısı 2020 yılında yüzde 9 oranında arttı.
Küresel Fon’un yatırım yaptığı ülkelerde antiretroviral tedavisi görenlerin sayısı 2020’de 21,9 kişiye milyona yükseldi.
Rapor ayrıca, önemli savunmasız gruplar için yürütülen önleme ve teşhis hizmetlerinde de endişe verici bir düşüş olduğunun altını çizdi.
AIDS önleme programlarındaki kişi sayısı 2020 yılında yüzde 11, genç gruplar arasında da yüzde 12 oranında azaldı.
HIV’ın bebeklerine bulaşmasını önlemek için ilaç alan anneler yüzde 4,5 oranında azaldı. HIV testi oranları da dünya genelinde yüzde 22 düştü. Bu durum çoğu ülkede tedavi sağlanmasını geciktirdi.
Rapora göre Kovid-19 salgınından bugüne kadar en az etkilenen hastalığın sıtma olduğu belirlendi.
Bazı ülkelerde, hastalıkla mücadele çabalarına katılan gönüllüler, pandemi nedeniyle büyük merkezlerle yaptıkları iş birliğini durdurarak çabalarını evden, mobil dağıtım üzerine yoğunlaştırdılar. Ancak bu hastalık için test yaptıranların sayısı 2020'de yüzde 4,3 azaldı. Fona göre tüberkülozu yok etme çabaları durdu.
Küresel Fon, Kovid-19 salgınının dünyadaki sağlık sistemlerinin kritik önemde olduğunu gösterdiğini vurguladı. Ayrıca salgın; AIDS, TB ve sıtma ile mücadele girişimlerine yerel düzeyde katkı sağlanmasına yol açarak nispeten de olsa sevindirici gelişmelerin yaşanmasına sebep oldu.
Örneğin Nijerya'da Ulusal AIDS Ajansı, Kovid-19 PCR testi yaptırmak için tıp merkezlerine giden kişilere HIV testleri yapmaya başladı. Küresel Fon'a göre bu, virüs bulaşmış kişilerin daha doğru tespit edilmesine yol açtı.
Bununla birlikte hükümetleri, sivil toplum kurumlarını, hastalıklardan etkilenenleri ve özel sektörü bir araya getiren Küresel Fon 2020’de HIV, tüberküloz ve sıtmaya karşı mücadeleye devam etmek için 4,2 milyar dolar harcandı.
Söz konusu mali kaynakların yarısı AIDS ayrılırken diğer kısmı da sıtma ve TB için kullanıldı.
Raporlar, Küresel Fon’un kurulduğu 2002 yılından bu yana 44 milyon hayat kurtardığını ortaya koyuyor.