Rapor: İran’ın nükleer silah için yeterli malzemeye sahip olmasına bir ay kaldı

Buşehr nükleer santralinde asılı İran bayrağı (AFP-Arşiv)
Buşehr nükleer santralinde asılı İran bayrağı (AFP-Arşiv)
TT

Rapor: İran’ın nükleer silah için yeterli malzemeye sahip olmasına bir ay kaldı

Buşehr nükleer santralinde asılı İran bayrağı (AFP-Arşiv)
Buşehr nükleer santralinde asılı İran bayrağı (AFP-Arşiv)

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) raporuna göre, İran’ın ilk nükleer silahını üretmek için yeterli malzemeye sahip olmasına sadece bir ay kaldı.
Bu da ABD ve müttefikleri üzerinde nükleer anlaşmayı yeniden canlandırmak için daha iyi pazarlık yapma baskısını artırabilir.
New York Times gazetesi’ne göre, UAEA’nın geçen haftaki raporlarında yer alan yeni verileri inceleyen Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü (ISIS) dün yayınladığı raporunda, yaz aylarında uranyumu yüzde 60 saflıkta zenginleştirme kararının İran’a bir ay içinde bir nükleer silah için yeterli yakıt üretme imkanı verdiğine dikkat çekildi.
Raporda, İran'ın ikinci bir silahı çalıştırmak için gereken yakıtı üç aydan daha kısa bir sürede üretebileceği, üçüncü bir silahı için ise 5 aydan kısa bir süreye ihtiyacı olduğu ifade edildi.



Çin'in Tayvan tatbikatı: "İktidarı ele geçirme senaryoları üzerinde çalışılıyor"

Çin Halk Kurtuluş Ordusu, tatbikat görüntülerini başkent Pekin'deki ekranlarda yayımladı (Reuters)
Çin Halk Kurtuluş Ordusu, tatbikat görüntülerini başkent Pekin'deki ekranlarda yayımladı (Reuters)
TT

Çin'in Tayvan tatbikatı: "İktidarı ele geçirme senaryoları üzerinde çalışılıyor"

Çin Halk Kurtuluş Ordusu, tatbikat görüntülerini başkent Pekin'deki ekranlarda yayımladı (Reuters)
Çin Halk Kurtuluş Ordusu, tatbikat görüntülerini başkent Pekin'deki ekranlarda yayımladı (Reuters)

Çin'in Tayvan etrafında başlattığı kapsamlı askeri tatbikat ikinci gününde de devam ediyor. 

Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun Doğu Cephesi Komutanlığı Sözcüsü Li Şi, bugünkü açıklamasında tatbikatlarda "iktidarı koordineli şekilde ele geçirme, ortak saldırı düzenleme ve kilit bölgelerin kontrolünü sağlama kabiliyetlerinin" test edildiğini belirtti. 

Tayvan Savunma Bakanlığı'ndan bugün yapılan açıklamada, son 24 saatte 49 askeri hava aracının ada çevresinde uçtuğu bildirildi.

Bunlardan 35'inin, Tayvan ve Çin arasındaki fiili sınıra işaret eden "orta çizgiyi" geçtiği aktarıldı.  

Ayrıca ada çevresinde 19'u Çin donanmasına, 7'si de Çin sahil güvenliğine ait 26 geminin tespit edildiği belirtildi. 

Pekin yönetimine bağlı Çin Merkez Televizyonu'nun (CCTV) aktardığına göre bölgeye gönderilen bazı savaş uçaklarında gerçek bombalar yer aldı. 

Çin, dün başlattığı "Müşterek Kılıç-2024A" adlı tatbikat kapsamında birliklerini, Tayvan'a yakın konumdaki Kinmen, Matsu, Vuçiü ve Dongyin adalarının çevresini saracak şekilde konuşlandırmıştı. 

Tayvan Savunma Bakanlığı, dün yayımladığı açıklamada Pekin'in hamlesini kınayarak, "Çatışma aramıyoruz ama kaçacak da değiliz. Ulusal güvenliğimizi koruyacağımıza güvenimiz tam" ifadelerini kullanmıştı. 
Görsel kaldırıldı.

Tayvan Hava Kuvvetleri'ne ait F-16'ların görüntüleri paylaşıldı (Reuters)


Açıklamada bölgeye birliklerin gönderildiği de belirtmişti. Bakanlık, bugün Tayvan Hava Kuvvetleri'ne ait F-16'ların fotoğraflarını paylaşırken, görüntülerin ne zaman ve nerede çekildiğine dair bilgi vermedi.

Bugün sonlanması öngörülen askeri tatbikat, Tayvan'ın yeni lideri Lai Ching-te'nin 20 Mayıs'taki yemin töreninin ardından geldi. 

13 Ocak'taki başkanlık seçimini kazanan iktidardaki Demokrat İlerici Parti'nin (DPP) adayı Lai, törendeki konuşmasında Çin'den Tayvan'a yönelik tehditlerini sonlandırmasını istemişti. Lai, Tayvan ve Çin'in "birbirinin boyunduruğu altında olmadığını" söylemişti.

Lai'yi "ayrılıkçı" olarak gören Pekin yönetimiyse açıklamalara tepki göstermişti. Çin'in Tayvan İlişkiler Ofisi Sözcüsü Çın Binhua, Lai'nin "bağımsızlık için dış güçlere bel bağladığını ve kutuplaşma yarattığını" öne sürmüştü. 

Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi de "Çin'in yeniden birleşmesine yönelik kaçınılmaz tarihsel eğilimini hiçbir şey değiştiremez" ifadelerini kullanmıştı. 

II. Dünya Savaşı sonrasında Çin'de KMT ve Komünist Parti arasındaki iç savaş Komünist Parti'nin zaferiyle sonuçlanmıştı. Mağlubiyetin ardından KMT liderleri Tayvan'a sığınmıştı.

Soğuk Savaş nedeniyle Batı'yla ilişkilerini koparan Çin'i 1970'lerin başına kadar Birleşmiş Milletler'de (BM) Tayvan ya da resmi adıyla Çin Cumhuriyeti temsil ediyordu.

BM'nin 1971'de aldığı Çin Halk Cumhuriyeti'ni tanıma kararı gerginliği yeni bir boyuta taşımıştı. Kararın ardından Tayvan, BM'den çıkarılmıştı.

Pekin yönetimi, "tek Çin" ilkesini benimseyerek Tayvan'ın kendi topraklarının parçası olduğunu savunuyor. Buna göre Çin, boğaz ve çevresindeki askeri varlığının yanı sıra Tayvan'ın ülkelerle diplomatik ilişkiler kurmasına, BM'de ve diğer uluslararası kuruluşlarda temsil edilmesine karşı çıkıyor.

Tayvan ise o günden bu yana bağımsızlık arayışını farklı biçimlerde sürdürüyor.


Independent Türkçe, AFP, Guardian, Reuters, CNN


Şili: Bir itfaiyeci ve bir çalışan 137 kişinin ölümüne neden olan orman yangınlarını başlatmakla suçlanıyor

Şili'nin Viña del Mar kentinde çıkan yangında araçlar ve evler yandı (Arşiv- AFP)
Şili'nin Viña del Mar kentinde çıkan yangında araçlar ve evler yandı (Arşiv- AFP)
TT

Şili: Bir itfaiyeci ve bir çalışan 137 kişinin ölümüne neden olan orman yangınlarını başlatmakla suçlanıyor

Şili'nin Viña del Mar kentinde çıkan yangında araçlar ve evler yandı (Arşiv- AFP)
Şili'nin Viña del Mar kentinde çıkan yangında araçlar ve evler yandı (Arşiv- AFP)

Şili'de yetkililer, şubat ayında turistik Viña del Mar kasabasında 137 kişinin ölümüne neden olan ve ülkeyi sarsan yangınları başlattıkları şüphesiyle bir itfaiyeci ve bir orman işçisi olmak üzere iki kişiyi tutukladı.

Polis şefi Eduardo Serna düzenlediği basın toplantısı sırasında, "Ülkenin merkezindeki Valparaiso bölgesinde şubat ayında çıkan yangınları başlatan kişi için (Cuma günü) gözaltına alma emri çıkarıldığını" belirtti.

Bu açıklamadan kısa bir süre önce Valparaiso savcılığı, yangınlarla mücadele ve milli parkların yönetiminden sorumlu Ulusal Ormancılık Kurumu çalışanı bir kişinin daha itfaiyeciye yardım ettiği şüphesiyle gözaltına alındığını açıkladı.

Şüphelilerin bugün ölüme sebebiyet veren kundaklama suçlamasıyla tutuklanmaları bekleniyor.

Görsel kaldırıldı. Şili,Viña del Mar'da süren orman yangınından kaçan bir bölge sakini (Arşiv - AP)

Savcılığa göre olaylar 2 Şubat'ta Şili'nin orta kesimindeki Viña del Mar ve Valparaiso turistik kasabalarına yakın Peñuelas Gölü yakınlarında eş zamanlı olarak çıkan küçük yangınlarla başladı ve sıcak hava ve güçlü rüzgarların etkisiyle yangınlar hızla yayıldı.

Bu yangın dalgası 137 kişinin ölümüne yol açtı ve 16.000 kişiyi etkiledi.

Yerel basına göre, 22 yaşındaki itfaiyeci Şili'nin tamamı gönüllülerden oluşan itfaiye teşkilatına bir buçuk yıl önce katıldı.

Görsel kaldırıldı.

Şili'nin Valparaiso bölgesinde çıkan orman yangını sonrasında çocuğuyla birlikte yanan araçların yanında yürüyen kadın, 4 Şubat 2024 (Arşiv- AFP)

Çevre ihlallerini soruşturmakla görevli birimin komutanı Ivan Navarro'ya göre, müfettişler açığa alınan itfaiyecinin yangınlardan önce, yangınlar sırasında ve sonrasında neler yaptığına dair tam bir resim çizebildiler.

Navarro ,"Yangınların başladığı yeri tam olarak tespit ettik ve yangınlara neden olan cihazı bulduk" dedi ve gözaltına alınan çalışanın itfaiyeciye "bu ekipmanı yapmak için gereken bilgiyi sağladığını, ayrıca mümkün olduğunca fazla hasar vermek için tam olarak ne zaman harekete geçmesi gerektiğini söylediğini" belirtti.

Yetkililer başlangıçta planlı bir suç eyleminden söz etti. Belediye Başkanı Macarena Ripamonti şunları söyledi: "Viña del Mar'ın tüm sakinleri bunun kasıtlı bir eylem olduğunu biliyordu. Artık bundan emin olabiliriz.

Görsel kaldırıldı.

Yangınlar nedeniyle yok olan evlerin yukarıdan görünümü (AFP)

İtfaiye ekipleri, yangınların yol bağlantısı olmayan yerlerde çıkması veya kent içinde dar geçiş alanlarında sıkışıp kalmaları nedeniyle söndüremedi.

Savcı Osvaldo Osandon, " Yangının birbirinden eşit uzaklıkta yaklaşık dört noktada çıktığını” açıkladı.

Şüphelinin evinde yangını başlatmak için kullanılan malzemeler bulundu ve daha önceki yangınlara karışıp karışmadığını belirlemek için soruşturma başlatıldı.

İçişleri Bakanı Karolina Toha, şüphelilerin tutuklanmasının " Yangında hayatını kaybedenler için, aileleri için ve sahip oldukları her şeyi, işlerini kaybeden ve bugün hala acı çekenler için adaletin yerini bulması " olduğunu belirtti.

Valparaiso'nun 13. İtfaiye Birim Komutanı Vicente Maggiolo yaşadığı şoku dile getirerek; “Bu tamamen münferit bir olay. Valparaiso’ya 170 yıldır hizmet ediyoruz, böyle şeylere izin veremeyiz" dedi.


İran'da iki halef seçimi krizi: Ilımlılık ve aşırılık oyunu

Devrim Muhafızları, Reisi'nin halefinin seçiminde önemli, Hamaney'in halefinin seçiminde ise daha büyük bir rol oynuyor (Reuters)
Devrim Muhafızları, Reisi'nin halefinin seçiminde önemli, Hamaney'in halefinin seçiminde ise daha büyük bir rol oynuyor (Reuters)
TT

İran'da iki halef seçimi krizi: Ilımlılık ve aşırılık oyunu

Devrim Muhafızları, Reisi'nin halefinin seçiminde önemli, Hamaney'in halefinin seçiminde ise daha büyük bir rol oynuyor (Reuters)
Devrim Muhafızları, Reisi'nin halefinin seçiminde önemli, Hamaney'in halefinin seçiminde ise daha büyük bir rol oynuyor (Reuters)

Refik Huri

Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin helikopter kazasında ölmesi, İran'ı kritik bir dönemde iki halef kriziyle karşı karşıya bıraktı; birincisi zamanından önce gelen cumhurbaşkanının halefi krizi. İkincisi,1979'da İslam Devrimi'nin fitilini ateşleyen İmam Humeyni’den çok daha uzun süre hüküm süren Dini Lider Ali Hamaney'in sağlık durumu sebebiyle zamanı yaklaşan halefini seçme krizi. Hamaney'in halefinin radikal bir din adamı olacağı kesin ve Reisi öne çıkan bir adaydı. Hem Dini Lider hem de Dini Lider’in istediği seçeneğe oy veren Uzmanlar Konseyi çevresinde önemli bir seçenekti. Reisi'nin halefi konusu ise görünürde Reisi, Ahmedinejad ve Hatemi gibi aşırı muhafazakâr veya Rafsancani ve Ruhani gibi reformcu ve ılımlı bir figür olacak din adamı ya da eski Devrim Muhafızları subayı seçeneklerine açık görünüyor.

Sistemin gerçek hesapları arasında hiçbir fark yok. Zira gerçek güç, “ilahi meşruiyete” sahip olan, kayıp ve beklenen “zamanın sahibinin” vekili olan Dini Liderin elinde. Herhangi bir dini rejim gibi, gittikçe daha da aşırılaşma yönünde ilerlemeye mahkûm bir rejimde, Dini Liderin aşırı muhafazakâr olması doğal. Teorik olarak “halk meşruiyetini” temsil eden cumhurbaşkanlığı makamı için muhafazakâr ya da ılımlı adayları seçen de odur. Seçimler, ister iç koşullar isterse dış ilişkilerin görünen yönü olsun, rejimin her aşamadaki ihtiyaçlarına bağlıdır. Dünyada İran’daki “reformcu akımın” başarısı üzerine oynanan bahisler bağlamında yapılan eski ve yeni tartışmalar ise bir nevi kendini kandırmadır. Dini Liderin iradesi olmadan hiçbir reformcu iktidara ulaşamaz. Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi, Hasan Ruhani ve onlardan önce İmam Humeyni'nin ölümünden sonra arkadaşı Ali Hamaney'in Dini Lider konumuna gelmesinde önemli rol oynayan Haşimi Rafsancani'de olduğu gibi, iktidara gelip çizilen kırmızı çizgileri aşmaya çalışan herhangi bir reformcu figür izolasyona mahkumdur.

Hamaney, "bugün ülkenin asıl meselesinin ekonomi ve temel zayıf noktasının da ekonomik mesele" olduğunu düşünüyorsa, Reisi'nin halefi ekonomiye odaklanacak, insanları ekonomik durumdan ve uygulanan sosyal kısıtlamaların sertliğinden kaynaklanan toplumsal memnuniyetsizliklerini azaltmaya ikna edecek ılımlı bir şahsiyet olabilir. Ama bunun aksini düşünenler de var. Bunlara göre Reisi'nin Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan, BAE, Katar ve diğerlerine açılma konusunda yaptıkları, ancak ılımlı bir cumhurbaşkanının aksine sorgulanmadan esneklik gösterebilecek katı görüşlü bir cumhurbaşkanı tarafından yapılabilirdi. Pratik olarak Hamaney'in elinde olan anahtar, adayları eleyen ve Reisi'nin aday gösterilmesi sırasında kazanacağı korkusuyla Ali Laricani’nin yarış dışı bırakılmasında olduğu gibi, seçilen adaya tehdit oluşturanların adaylığını önleyen Anayasa Koruma Konseyi'ne ödünç olarak veriliyor. Konsey, eski cumhurbaşkanı Ruhani’nin bile, uzun süredir üyesi olmasına rağmen Uzmanlar Konseyi'ne aday olmaya uygun olmadığına karar vermişti. Bunun nedeni, İmam Humeyni'nin en başından beri İslam Cumhuriyeti'nin en yüksek önceliklerini belirlemiş olmasıdır ve bunlardan en öne çıkanları iki tanedir. Birincisi, "İslam hükümeti velayet ile imanın ikizidir ve düzeni sağlamak bir görev borcudur." İkincisi ise "devrimi ihraç etmek, çünkü rejim kapalı bir ortamda kalırsa kesinlikle yenilgi ile yüzleşecektir." Arap ülkelerindeki Şii milis gruplara “yatırım” yapılması ve Filistin kartına sahip olunmaya çalışılması da bundandır. Bunun hiçbir bölgesel güçte daha önce görülmemiş pratik uygulaması ise Lübnan'da Hizbullah, Irak’ta Haşdi Şabi, özellikle de Hizbullah Tugayları, Seyyid el-Şuhada Tugayı, Kays el-Hazali hareketi, Suriye'de Afganlardan oluşan Fatimiyyun Tugayı ile Pakistanlılardan oluşan Zeynebiyyun Tugayı gibi silahlı mezhepçi ideolojik grupların kurulması, Yemen’de Ensarullah (Husiler), Gazze’de Hamas ve İslami Cihat’ın desteklenmesidir. İran'ın hiçbir şey yapmadan kazanmasını sağlayan da budur. Vekalet ile kazanıyor, vekalet ile savaşıyor ve vekalet ile anlaşıyor. Brookings Enstitüsü Başkan Yardımcısı ve Dış Politika Programı Direktörü Susan Maloney'nin söylediği gibi, Tahran'ın bölgede bahse girdiği şey bir kaos sistemidir. Maloney İran'ın stratejisini "güçlü düşmanlarına, özellikle de ABD'ye karşı avantaj elde etmenin ekonomik açıdan ucuz bir yolu olarak, asimetrik savaşa yatırım yapmak" olarak tanımlıyor. Sahne çok çelişkili ve Sovyetler Birliği'nde yaşanan ve onun çöküşüne yol açan duruma benziyor; içeride ekonomik zayıflık, dışarıda güçlü nüfuz ve büyük harcamaların yapıldığı askeri güç. Hamaney'in 2003'te İran penceresinden gördüğü kadarıyla bölgedeki sahne şöyleydi; “Washington yeni bir Ortadoğu yaratma konusunda tamamen başarısız oldu. Bölgenin jeopolitik haritasının köklü bir değişim içinde olduğu doğru ama bu ABD'nin değil, direniş cephesinin yararına bir değişim. Evet, Batı Asya'nın jeopolitik haritası değişti ama direnişin lehine olacak şekilde değişti.” Dahili sahneye gelince, zorlu ekonomik durumdan duyulan memnuniyetsizlik nedeniyle halk seçimlere katılma konusunda isteksiz. Kadınlara başörtüsünün dayatılmasına, sosyal davranışlar ve giyim üzerindeki kısıtlamaların sıkılaştırılmasına karşı gösteriler düzenleniyor. Son parlamento seçimlerine seçmenlerin ancak yüzde 41'i katıldı. Başkent Tahran'da bu oran yüzde 19'du.Türk analist Murat Yetkin, "İran rejimi uzun menzilli füzeler üretebiliyor ama Cumhurbaşkanı Reisi'nin uçağının yerini tam olarak belirleyemiyor" derken abartmıyordu. Aslında İran'ın uçağın düşüşüne ilişkin hikayesi hâlâ eksik. Dahası kazanın gerçek nedenleri, teknik neden veya sisten mi kaynaklandığı, yoksa sabotaj sonucu mu olduğu gibi sorular cevapsız kalacak kadar boşluklarla dolu. Resim net değil; cumhurbaşkanının uçağı düşerken kendisine eşlik eden iki uçak Tebriz'e dönüş yolculuğuna nasıl devam edebildi? Reisi'nin dini lider konumuna gelmesini engellemek için biri bir komplo mu kurdu? Cenaze törenlerinde Şiiliğin abartılı tezahürleri, soruları gülünç hale getirmeye yönelik bir çaba mıydı?

Totaliter rejimlerde gerçeği bilmek zordur. Ancak içeride baskı ve disipline, bölgede ise kaosa bel bağlayan İslami rejim, din adamları ve Devrim Muhafızları arasında karma bir rejim haline geldi. Devrim Muhafızları, Reisi'nin halefinin seçiminde önemli, Hamaney'in halefinin seçiminde ise daha büyük bir rol oynuyor.


UNRWA’ya fon sağlamaya devam eden İtalya Filistinliler için 35 milyon euro taahhüt etti

Han Yunus'ta hasar görmüş UNRWA okulundaki Filistinli çocuklar ve yerinden edilmiş kişiler (EPA)
Han Yunus'ta hasar görmüş UNRWA okulundaki Filistinli çocuklar ve yerinden edilmiş kişiler (EPA)
TT

UNRWA’ya fon sağlamaya devam eden İtalya Filistinliler için 35 milyon euro taahhüt etti

Han Yunus'ta hasar görmüş UNRWA okulundaki Filistinli çocuklar ve yerinden edilmiş kişiler (EPA)
Han Yunus'ta hasar görmüş UNRWA okulundaki Filistinli çocuklar ve yerinden edilmiş kişiler (EPA)

İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, bugün Filistin Başbakanı Muhammed Mustafa'ya Roma'nın Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı'na (UNRWA) yeniden fon sağlayacağını bildirdi.

Tajani, “Sayın Mustafa'ya İtalya hükümetinin Filistin halkı için toplam 35 milyon euroluk yeni bir fon hazırladığını bildirdim. Bunun 5 milyonu UNRWA'ya tahsis edilecek” ifadelerini kullandı.

Şarku’l Avsat’ın İtalya Dışişleri Bakanlığı’ndan aktardığına göre Tajani, “İtalya, Filistinli mültecilere yardım etmeyi amaçlayan belirli projeleri yeniden finanse etmeye karar verdi. Ancak öncelikle tek bir kuruşun bile terörizmi desteklemek için kullanılmamasını sağlayan sıkı kontroller gerçekleştirecek” dedi.

Açıklamaya göre Roma'dan gelen yeni fonun büyük bir kısmı, İtalya'nın bir dizi Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşuyla iş birliği içinde başlattığı ‘Gazze için Gıda’ girişimini desteklemek üzere tahsis edilecek.

İsrail geçtiğimiz ocak ayında birçok UNRWA çalışanını, Hamas'ın 7 Ekim'de İsrail’in güneyine yaptığı saldırıya karışmakla suçladı.

Söz konusu suçlamalar, başta ABD olmak üzere bazı ülkelerin UNRWA’ya verdikleri desteği askıya almalarına yol açarak, ajansın kuşatma altındaki Gazze Şeridi'ne yardım ulaştırma kabiliyetini zayıflattı. Ancak bu ülkelerden bazıları daha sonra fon sağlamaya devam etti.

Nisan ayı sonunda bağımsız bir değerlendirme grubu, İsrail'in, iddia edilen suçlamalarla ilgili ‘kanıt’ sunmadığı sonucuna vararak UNRWA'nın Gazze Şeridi'nde ‘tarafsızlığını’ korumakla ilgili sorunlarla karşı karşıya olduğunu vurguladı.

İsrail'in suçlamaları, 1949 yılında kurulan ve Filistin toprakları, Ürdün, Lübnan ve Suriye'de yaklaşık 30 bin kişiye istihdam sağlayan ajansın 13 bin çalışanından yalnızca 12'sini kapsıyor.

Roma'yı ziyaret eden Filistin Başbakanı'nın bugün İtalyan mevkidaşı Georgia Meloni ile bir araya gelmesi bekleniyor.


Asya devindeki son büyük cami de "Çinlileştirildi"

Google caminin öncesini ve sonrasını ortaya koydu (Google Haritalar) 
Google caminin öncesini ve sonrasını ortaya koydu (Google Haritalar) 
TT

Asya devindeki son büyük cami de "Çinlileştirildi"

Google caminin öncesini ve sonrasını ortaya koydu (Google Haritalar) 
Google caminin öncesini ve sonrasını ortaya koydu (Google Haritalar) 

Çin'de Arap tarzı mimari özelliklerini koruyan son büyük camide de imaj değişikliğine gidildi. Şadian Ulu Camii'nin de minareleri ve kubbelerinin kaldırılmasıyla Müslümanların ibadethanelerindeki "Çinlileştirme" çabalarının tamamlandığı bildiriliyor.

Ülkenin güneybatısındaki Yünnan eyaletindeki küçük kasabayla aynı adı taşıyan cami, geçen yıla kadar 21 bin metrekarelik alanda yeşil kubbeleri ve minareleriyle arzıendam ediyordu. Ancak Pekin yönetiminin "Çinlileştirme" politikaları, ülkenin en büyük camilerinden biri olan Şadian'ı da vurdu. 

Birleşik Krallık'ın Guardian gazetesinin özel haberine göre fotoğraflar, uydu görüntüleri ve görgü tanıklarının ifadeleri, Arap tarzı caminin Çin'deki pagodalara benzetildiğini ortaya koydu. Nisanda yeniden açılan caminin içindeki güvenlik kameraları dikkat çekiyor.

Yine Yünnan eyaletinde yer alan meşhur Najiaying Camii de kısa zaman önce benzer bir yenileme sürecinden geçmişti. 

Uzmanlar, Çin hükümetinin 2018'de açıkladığı "İslam'ın Çinlileştirmesi" planının Şadian Ulu Camii'nin restorasyonuyla tamamlandığını söylüyor. 

Plan kapsamında "yabancı mimari tarzlara" karşı "Çin'in özellikleriyle dolu İslam mimarisinin" teşvik edileceği bildirilmişti. Guardian, Çin Komünist Partisi'nden sızan bir belgenin yerel yetkililere yapılan "daha çok yıkım, daha az yapım prensibine uyma" uyarısını gözler önüne serdiğini öne sürdü. 

ABD'deki Cornell Üniversitesi'nden Ruslan Yusupov, saha araştırması için iki yıl geçirdiği Şadian'daki durumu yorumlarken Najiaying Camii'ndeki değişikliği de anıyor:

Bu iki sembol niteliğindeki caminin Çinlileştirilmesi, kampanyanın başarısına işaret ediyor. Köylerde Arap stilinde küçük camiler kalsa da yerel toplulukların Çinlileştirme çabalarına karşı çıkması zor.

"Çin'de İslam" konusunda uzman tarihçi Hannah Theaker da "eyalet eyalet" ilerleyen Çinlileştirme kampanyasında Pekin'e en uzak eyaletlerden Yünnan'ın sona bırakıldığını söylüyor:

Ülkedeki topluluklar arasında mimari Çinlileştirmenin 2023'te Yünnan'daki meşhur ve Çinlileştirilmemiş son camilere ulaşacağı gibi bir düşünce vardı. İslam'ın Çinlileştirilmesi kampanyası asla yalnızca camilerin görünümünden ibaret değil.

Müslüman Huilerin New York'ta yaşayan temsilcilerinden bir aktivist olan Ma Ju da bu restorasyonların "net bir dininizi ve etnisitenizi yok etme mesajı" olduğunu savunuyor.

Yaklaşık 50 yıl önce bölgedeki Hui Müslümanlarının ayaklanmasıyla birlikte Şadian Olayı meydana gelmişti. Binden fazla kişinin Çin Halk Kurtuluş Ordusu tarafından öldürüldüğü tahmin ediliyor. 1368-1644'te hüküm süren Ming hanedanı döneminde inşa edilen Şadian Camii, olaylar sırasında büyük zarar görmüştü.

Sonrasında hükümetin desteğiyle yeniden inşa edilen caminin tasarımında Medine'deki Mescid-i Nebevî'den esinlenilmişti. Büyütülen ibadet yeri, 10 bin kişilik kapasiteye sahip. 

Financial Times'ın geçen seneki haberine göre ülkedeki 2 bin 300 caminin dörtte üçünden fazlası 2018'den sonra ya yıkıldı ya da değiştirildi.

2020'de yapılan sayıma göre ülkede 11 milyonu aşkın Hui yaşıyor. 1,4 milyardan fazla kişinin yaşadığı Çin'de Uygurlar da Huilere yakın bir nüfusa sahip. 

Pekin'in Uygurlara yönelik politikaları da uluslararası toplumdan tepki topluyor. "İnsanlığa karşı suç" iddialarını reddeden Çin'se aldığı önlemleri ayrılıkçılık ve aşırılıkçılığa karşı mücadelede olmazsa olmaz görüyor.

Çin yönetimi, Han çoğunluğuna daha iyi uyum sağladığını düşündüğü Huilere daha iyi davranıyor. Ancak Najiaying Camii'nin restorasyonu gibi eylemler Huilerin de geçen sene polislerle çatışmasına neden olmuştu. Diğer yandan Şadian'da benzer bir olay gerçekleşmedi. 

Guardian, eskiden Şadian Camii'nde çalışıp 2021'de Çin'i terk eden kişinin şu sözlerini aktarıyor:

O dönemden beri Şadian halkı yönetimin her şeyi kontrol etme konusunda çok güçlü olduğunu anladı ama halk caminin stilinin değiştirilmesinden rahatsız. Pek çok arkadaşım Şadian'ı terk etti.

Independent Türkçe, The Guardian, Financial Times


Eski ABD istihbarat ajanı Çin adına casusluk yaptığını itiraf etti

ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı - CIA (arşiv - AFP)
ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı - CIA (arşiv - AFP)
TT

Eski ABD istihbarat ajanı Çin adına casusluk yaptığını itiraf etti

ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı - CIA (arşiv - AFP)
ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı - CIA (arşiv - AFP)

AFP'nin ABD Adalet Bakanlığı'na dayandırdığı haberine göre eski bir CIA (ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı) ajanı Çin adına casusluk yaptığını itiraf etti.

Hong Kong’da doğan ve sonradan ABD vatandaşlığına kabul edilen 71 yaşındaki Alexander Yuk Ching Ma, 2001 yılında Çinli yetkililere ‘ABD ulusal savunmasına ilişkin önemli miktarda gizli bilgi’ sağladığını kabul etti.

Bakanlığa göre Ma, ABD vatandaşı olmadan önce, akrabası olan ve Hong Kong’da doğan bir başka CIA ajanı tarafından ayarlanan Şangay'daki Devlet Güvenlik Bürosu temsilcileriyle bir toplantı gerçekleştirdi.

Bakanlığın açıklamasında bu kişiden ‘1 numaralı komplocu’ olarak söz edilirken, Hong Kong'da bir otelde gerçekleşen toplantının üçüncü gününün sonunda “Çinli istihbarat ajanları 1 numaralı komplocuya Ma'nın saydığı 50 bin dolar nakit parayı verdi. Ma ve 1 numaralı komplocu o sırada Çin istihbaratına yardım etmeye devam etme konusunda da anlaştılar” denildi.

Hawaii'deki ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), Ma'yı 2003 yılında ‘bir soruşturma planının parçası olarak faaliyetlerinin izlenebileceği’ ve Çin ile bağlantılarının araştırılabileceği bir yerde çalışması için dil uzmanı olarak işe aldı.

2006 yılında Ma, 1 numaralı suç ortağını, Çin istihbaratı tarafından Ma'ya sağlanan fotoğraflarda görünen en az iki kişinin kimliklerini vermeye ikna etti.

2012'ye kadar FBI için çalışan Ma, 2001'de sağladığı malumatlara ek olarak bu verilerin ‘ABD'ye zarar vermek ya da Çinli yetkililerin yararına kullanılacağını’ itiraf etti.

Adli makamların Ma'nın ABD makamlarıyla iş birliği yapacağını garanti eden suç duyurusunu kabul etmesi halinde, Ma'nın 10 yıl hapis cezasına çarptırılması ve bu cezanın 11 Eylül'de iuygulanması bekleniyor.


BM Güvenlik Konseyi insani yardım çalışanlarının korunması çağrısında bulundu

Birleşmiş Milletler çalışanları, Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'taki Filistinlilere yardım dağıtıyor (Reuters)
Birleşmiş Milletler çalışanları, Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'taki Filistinlilere yardım dağıtıyor (Reuters)
TT

BM Güvenlik Konseyi insani yardım çalışanlarının korunması çağrısında bulundu

Birleşmiş Milletler çalışanları, Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'taki Filistinlilere yardım dağıtıyor (Reuters)
Birleşmiş Milletler çalışanları, Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'taki Filistinlilere yardım dağıtıyor (Reuters)

BM Güvenlik Konseyi tüm devletlere, çatışmalarda sivillere yardım etmeye çalışırken her yıl onlarcasının öldürüldüğü ya da yaralandığı bir dönemde, yerel çalışanlar da dâhil olmak üzere insani yardım çalışanlarına "saygı göstermeleri ve onları korumaları" çağrısında bulundu.

AFP'nin haberine göre aylar süren tartışmaların ardından dün (Cuma) 14 oyla (Rusya'nın çekimser kalmasıyla) kabul edilen kararda konsey, "tüm devletleri, ulusal ve yerel düzeyde çalışanlar da dahil olmak üzere insani yardım, BM veya ilişkili personele, uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine uygun olarak saygı göstermeye ve korumaya" çağırdı.

İsviçre'nin BM temsilcisi Pascale Baeriswyl, her gün hayatlarını riske atan insani yardım çalışanlarına adanan metnin ortak yazarlığını duyurdu: "Çok basit ama endişe verici gerçeklerden yola çıktık: Her gün hayatlarını riske atan insani yardım çalışanlarına adanan metnin İsviçre'deki eş yazarı Pascale Baeriswyl, "İnsani yardım çalışanları ve BM personeline yönelik şiddet ve saldırılardaki artış sadece onların hayatlarını değil, aynı zamanda silahlı çatışmaların mağduru olan sivillere yönelik taahhütlerini de tehlikeye atıyor" dedi.

Baeriswyl ,  "2023 yılında 250'den fazla insani yardım çalışanı hayatını kaybederken, yüzlercesi de yaralandı ya da dünyanın dört bir yanında özgürlüklerini kaybetti. Pek çok ailenin trajik kaderini temsil eden bu rakamlar şok edicidir" ifadelerini kullandı.

Kararda belirli bir çatışmaya atıfta bulunulmamakla birlikte, bazı Konsey üyeleri Hamas'ın 7 Ekim'de başlattığı benzeri görülmemiş saldırıya karşılık olarak İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısına atıfta bulunmuştur.

O tarihten bu yana Gazze'de en az 193 BM çalışanı -hemen hemen hepsi Filistinli- öldürüldü ki bu BM tarihindeki en yüksek sayı.

Şarku’l Avsat’ın AFP'den aktardığına göre Karar, insani yardım ve BM çalışanlarının yanı sıra, tesislerine ve araçlarına yönelik "cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet, tehdit ve gözdağı da dâhil olmak üzere saldırıları ve her türlü şiddeti kınamakta."

Kararda, devletlere, saldırılar meydana geldiğinde "bağımsız, kapsamlı, hızlı, tarafsız ve etkili" soruşturmalar yürütmeleri ve sorumlulara karşı önlem almaları çağrısında bulunuldu.

Güvenlik Konseyi, BM Genel Sekreterinden altı ay içinde, uyruklarına bakılmaksızın çatışma bölgelerindeki insani yardım çalışanlarının korunmasının iyileştirilmesine yönelik "tavsiyeler" sunmasını istedi.


Papua Yeni Gine'de heyelan 300'den fazla kişinin ölümüne yol açtı

Uluslararası Göç Örgütü'nün bugün yayınladığı heyelan bölgesinden sedyeyle bir kişiyi taşıdığını gösteren fotoğraf (AFP)
Uluslararası Göç Örgütü'nün bugün yayınladığı heyelan bölgesinden sedyeyle bir kişiyi taşıdığını gösteren fotoğraf (AFP)
TT

Papua Yeni Gine'de heyelan 300'den fazla kişinin ölümüne yol açtı

Uluslararası Göç Örgütü'nün bugün yayınladığı heyelan bölgesinden sedyeyle bir kişiyi taşıdığını gösteren fotoğraf (AFP)
Uluslararası Göç Örgütü'nün bugün yayınladığı heyelan bölgesinden sedyeyle bir kişiyi taşıdığını gösteren fotoğraf (AFP)

Reuters'in haberine göre yerel medya bugün, Papua Yeni Gine'nin kuzeyindeki ücra bir köyü yerle bir eden büyük bir heyelan nedeniyle 300'den fazla kişinin öldüğünü ve 1.100'den fazla evin toprak altında kaldığını duyurdu

Başkent Port Moresby'nin yaklaşık 600 kilometre kuzeybatısında yer alan Enga bölgesindeki Kaukalam köyünde dün (Cuma) saat 03:00 sularında meydana gelen heyelanda yüzlerce kişinin öldüğünden endişe ediliyor.

Görsel kaldırıldı.

Inga Eyaleti, Maibe Mulitaka'da heyelan nedeniyle hasar oluştu (Reuters)

Post Courier gazetesinin Milletvekili Imus Akim'e dayandırdığı haberine göre heyelan, 300'den fazla kişinin ölümüne ve 1.182 evin toprak altında kalmasına neden oldu.

Düşük nüfuslu bölgede, ölü sayısının artması bekleniyor.

Görsel kaldırıldı.

Maibe Mulitaka ilçesine bağlı Yambali köyünde heyelan bölgesindeki yıkılmış bir evi araştıran yerel halk,  (AFP)

Bir radyo istasyonu haberinde, heyelanın otoyola erişimi engellediğini ve bölgeye ulaşmanın tek yolunun helikopterler olduğunu belirtti.


İsrail ordusu Gazze'de kitap yakan askerler hakkında soruşturma başlattı

Gazze Şeridi'nde kara operasyonundaki İsrail askerleri (Reuters)
Gazze Şeridi'nde kara operasyonundaki İsrail askerleri (Reuters)
TT

İsrail ordusu Gazze'de kitap yakan askerler hakkında soruşturma başlattı

Gazze Şeridi'nde kara operasyonundaki İsrail askerleri (Reuters)
Gazze Şeridi'nde kara operasyonundaki İsrail askerleri (Reuters)

İsrail ordusu dün (Cuma) sosyal medyada yayınlanan ve İsrail askerlerinin Gazze'de muhtemelen bir Kur'an nüshası da dahil olmak üzere kitap yaktığını gösteren bir fotoğraf ve videonun ardından soruşturma başlattığını duyurdu.

Olaylarla ilgili bir soru üzerine Ordudan AFP'ye yapılan açıklamada "Askeri polisin kriminal birimi tarafından bir soruşturma başlatıldığı" belirtildi.

Videoda görülen davranışların, "tüm dinlere saygı duyduğunu" söyleyen İsrail ordusunun "değerlerine uymadığı" ve "bu tür davranışları kategorik olarak kınandığı" ifade edildi.

Yaygın olarak dolaşımda olan videoda, İsrail ordusu üniforması giyen bir askerin, Kur'an-ı Kerim olabilecek bir kitabı ateşin içine attığı görülüyor. Fransız Haber Ajansı AFP, dün akşama (Cuma) kadar videonun gerçekliği hakkında bilgiye ulaşamadı.

İnternette yaygın olarak dolaşan bir başka görüntüde ise Gazze'de alevler içinde kalmış kitapların önünde duran bir İsrail askeri görülüyor.

Video ve fotoğraf İsrail televizyonunda yayınlandı.

Bellingcat web sitesindeki araştırma bir gazeteci, fotoğrafın arka planında görünen kitap dolu rafların Gazze'deki El Aksa Üniversitesi kütüphanesindeki raflarla eşleştiğini doğruladı.

Gazze'de savaşın başladığı 7 Ekim'den bu yana İsrail askerleri kişisel sosyal medya hesaplarında Filistinliler hakkında aşağılayıcı içerikler paylaşmakla suçlanıyor.

Şarku’l Avsat’ın ulaştığı bilgiye göre ordu şubat ayında, savaş sırasında askerler tarafından gerçekleştirilen çeşitli suiistimallerle ilgili olarak cezai soruşturma başlatıldığını duyurdu.

İsrail Ordusu Askeri Savcısı Yifat TomerYerushalmi o dönemde yaptığı açıklamada, olayların "tutuklulara kötü muamele, tutukluların ölümü, yağma ve yasadışı güç kullanımı şüphelerini artırdığını" söyledi.


Reisi sonrası döneme ilişkin mesajlar

Reisi'nin Meşhed'deki cenaze töreninden (AFP)
Reisi'nin Meşhed'deki cenaze töreninden (AFP)
TT

Reisi sonrası döneme ilişkin mesajlar

Reisi'nin Meşhed'deki cenaze töreninden (AFP)
Reisi'nin Meşhed'deki cenaze töreninden (AFP)

İran, Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan'ın vefatından sonra ‘bölgesel ve uluslararası etkileşimini durdurmayacağı’ konusunda bölgeye ve dünyaya güvence vermeye çalıştı. Ancak bir Rus diplomat, İran'daki değişikliklerin ‘bölgedeki durumu daha da alevlendirebileceğini’ söyledi.

İranlı yetkililer, Reisi'nin defnedilmesinden bir gün sonra dün(Cuma), dış politikada beklenen değişikliklerle ilgili eşzamanlı mesajlar yayınladı.

Reisi, Abdullahiyan ve diğer yetkilileri taşıyan helikopterin ülkenin kuzeybatısındaki dağlık bir bölgeye düşmesi sonucu içindekilerin hayatını kaybetmesinden beş gün sonra, İran'ın kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde binlerce kişi Reisi'nin cenaze törenine katıldı.

Şarku’l Avsat’ın Mehr haber ajansından aktardığına göre İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani dün yaptığı açıklamada, “İran bölgesel ve uluslararası etkileşiminde herhangi bir duraklama yapmayacaktır” dedi.

Kenani X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, “İran yetkin bir cumhurbaşkanı ve aktif bir dışişleri bakanı kaybetti. Ancak süreçte herhangi bir duraklama olmayacak” ifadelerini kullandı.

Kenani'nin açıklamaları, İran Genelkurmay Başkanlığı tarafından yayınlanan ve Reisi'nin helikopterinin düşmesinin sadece hava koşullarından kaynaklandığını ve bir dağ yamacına çarptıktan sonra alev aldığını iddia eden bir raporla birlikte geldi.

Diğer yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) eski Komutanı Muhsin Rızai, Reisi ve Abdullahiyan'ın ‘İran'ın bölge ve dünya ülkeleriyle açıklığını teşvik etmek’ olarak tanımladığı rolünden bahsetti. Racha Today sitesinin aktardığına göre Rızai, “Reisi'nin diplomasi kapılarını herkese açmayı içeren yaklaşımı devam edecek” dedi.

Rızai, “Önemli şahsiyetleri kaybettik. İran için büyük bir kayıp ama bu krizin üstesinden geleceğiz” şeklinde konuştu.

Ancak şu anda iktidarda olan muhafazakâr kampı temsil eden hiç kimse henüz öne çıkmadığı için İran'da siyasi belirsizlik hâkim. Seçimler için adayların 30 Mayıs'ta resmen açıklanması bekleniyor. Görsel kaldırıldı.

Sana'da miting düzenleyen Husiler, helikopter kazasında ölen İran Cumhurbaşkanı'nın fotoğraflarını taşıdı. (AFP)

Rus endişesi

Rusya'nın Birleşmiş Milletler (BM) Daimî Temsilcisi Birinci Yardımcısı Dmitry Polyanski dün yaptığı açıklamada, Reisi, Abdullahiyan ve beraberindekilerin ölümlerinin Ortadoğu'da zaten gergin olan durumu daha da alevlendirebileceğini söyledi.

Alman haber ajansı DPA'nın haberine göre Polyanski, “Ortadoğu'daki durum şu anda o kadar gergin ki, durumun nasıl istismar edildiğine ve ne gibi sonuçlar doğuracağına bağlı olarak her şey onu etkileyebilir. İranlı dostlarımız soruşturmalarını tamamlayana kadar,

 sonuçlara varmak ya da spekülasyon yapmak için acele etmeyelim. Bence şu ana kadar tüm taraflar yeterince itidalli davranmaya çalışıyor” ifadelerini kullandı.

İran, akıl hocası Hamaney'in din adamlarının gücünü pekiştirmeye yönelik sert politikalarını uygulayan, muhalefeti bastıran ve 2015 İran nükleer anlaşmasını canlandırmak için Washington ile nükleer görüşmeler gibi dış politika konularında sert bir tutum benimseyen Reisi için beş günlük yas ilan etti.

Yas günlerinin sona ermesinin ardından yetkililer, özellikle de cumhurbaşkanlığına vekaleten atanan cumhurbaşkanı yardımcısı 68 yaşındaki Muhammed Muhbir, 28 Haziran'da yapılması planlanan ve Reisi'nin halefini seçecek olan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin düzenlenmesine odaklanacak.