Her isteyen uzaya turist olarak gidebilecek mi?

Görsel: Lou Beach
Görsel: Lou Beach
TT

Her isteyen uzaya turist olarak gidebilecek mi?

Görsel: Lou Beach
Görsel: Lou Beach

Şirketlerin özel uzay turizm çağını başlatma yarışında, Richard Branson   uzaya ilk önce gidebilen turist oldu. Kendi kurduğu Virgin Galactic şirketinin 11 Temmuz 2021'de düzenlediği bu uzay yolculuğu yolculara kişi başı 250 bin dolara mal oldu.
Devamında Amazon'un kurucusu Jeff Bezos'un, sahibi olduğu uzay araştırmaları şirketi Blue Origin'in geliştirdiği roket 20 Temmuz 2021'de başarıyla uzaya fırlatıldı. Her ne kadar uzay turizmi yarışında ikinci olsa da bu seyahat sırasında daha yüksek irtifaya çıkmayı başardı. Bezos'un da aralarında bulunduğu dört kişiyi taşıyan araç, kısa süren uzay yolculuğunun ardından tekrar döndü. Blue Origin şirketinin gerçekleştirdiği bu yolculuğun bir yolcu için maliyeti 28 milyon $ olarak açıklandı.
Başarılı uzay yolculuklarından sonra hem Virgin Galactic hem de Blue Origin firması Federal Havacılık İdaresi'nden (Federal Aviation Administration) yeni turistleri uzay yolculuğuna göndermek için onay aldı.

İlk uzay turisti 2001 yılında Dennis Anthony Tito oldu
2001 yılının ortalarında Amerikalı bir mühendis ve girişimci olan Dennis Anthony Tito, Uluslararası Uzay İstasyonu’nu ziyaret eden ISS EP-1'in mürettebat üyesi olarak yörüngede yaklaşık sekiz gün geçirdiğinde, kendi uzay yolculuğunu finanse eden ilk uzay turisti oldu. Bu görev, Rusya Federal Uzay Ajansı yönetiminde uzay aracı Soyuz TM-32 tarafından fırlatıldı ve Soyuz TM-31 tarafından Dünya’ya geri dönüş sağladı. Bu bağlamda, o zamanlar 60 yaşında olan Dennis Tito, 30 Nisan 2001’de Uluslararası Uzay İstasyonu’na vardığında ilk uzay turisti olmuş oldu ve bundan dolayı uzay turizminin 20 yıl önce başladığını söyleyebiliriz.
Uzaya giden bu isimlerin yolculuğu uzay turizmi konusunu gündeme taşıdı. Peki bu uçuşlar neden önemli? İlk uzay turizmi ne zaman oldu, bundan farkı ne? Gelecekte uzay turizmi nasıl olacak? Böyle kısa uçuşlarla mı yoksa daha mı uzun yolculuklar mı olacak?

“Daha önce sadece devlet yardımıyla yapılabilen uzay turizmi artık özel firmaların da faaliyet gösterdiği bir pazar oldu”
İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Kontrol Mühendisliği ve Bilgisayar Mühendisliği ile çift anadal yapan Dr. Oktay Arslan, ABD’de Georgia Teknoloji Enstitüsü’nde robotik alanında doktora derecesi aldıktan sonra NASA Jet İtki Laboratuvarı, Tesla gibi kurumlarda çalıştı. Arslan, şu anda Airbus'ın Silikon Vadisi’ndeki inovasyon merkezinde (Acubed) uçan taksiler, otonom yolcu uçakları ile ilgili projelerde çalışıyor.

Dr. Oktay Arslan
“Dolar milyarderlerinin girdiği yarış uzay turizminde çok farklı bir dönemin başladığına işaret ediyor” diyen Arslan, “20 yıl öncesine kadar uzaya yolculuk etmeyi sağlayacak hava araçları, roket teknolojileri sadece devletler tarafından yönetilen ve milyarlarca dolar bütçesi olan uzay ajanslarının yönetiminde yapılabiliyordu.  Astronot ya da kozmonot olmayan kimselerin uzaya turist olarak gidebilmesi için bu uzay ajanslarından izin almaları ve belli bir eğitimden geçmesi gerekiyor. Son 2 hafta içinde özel firmaların yönetiminde gerçekleşen başarılı uzay yolculukları sayesinde artık özel firmalar ile uzay teknolojilerine sahip olduklarını ve uzay turizmini kendi başlarına istedikleri zaman yapabileceklerini herkese göstermiş oldular. Yani daha önce sadece devlet yardımıyla yapılabilen uzay turizmi artık özel firmaların da faaliyet gösterdiği bir pazar oldu” diyor.

“Uzay turizminin önünün açılabilmesi için aşılması gereken en büyük engel uçuş maliyetleridir”
Geliştirilen New Shepard aracının pilota ihtiyaç duymaksızın 6 yolcu taşıma kapasitesine sahip olduğunu kaydeden Dr. Oktay Arslan, şu bilgileri verdi: “Bu nedenle tasarlanan uçuş kontrol sistemi tam otonom seyahat edebilecek şekilde geliştirildi. Uzay turizminin önünün açılabilmesi için aşılması gereken en büyük engel uçuş maliyetleridir. Bu nedenle her iki firma uzay aracını tekrar kullanılabilir olacak şekilde geliştirdi. Bu şekilde uzun vadede uzaya turizm amaçlı yapılacak çok sayıda yolculuk ile uçuş başına maliyetlerin düşmesi bekleniyor. Ayrıca her iki araç yörünge-altı uçuşlar yapabilecek şekilde tasarlandı. Bunun anlamı, araçlar dünyanın etrafında yörüngede turlayacak kadar güçlü itki sistemlerine sahip değildir. Bu uzay araçları ses hızından 3 kat hızlı hareket edebilirler.”

Dr. Oktay Arslan
“Jeff Bezos’un şirketi, Richard Branson’ın aracının aslında uzaya çıkmadığını iddia etti”
“Jeff Bezos ve diğer yolcular, uzaya doğru sesten hızlı bir şekilde yol alırken her bir yolcu kendi penceresinden Dünya’yı seyretme imkanı elde etti” diyen Arslan, “Uzay araçları Dünya’nın yerçekiminin etkisinden iyice azaldığı irtifada yolcular ağırlıksız kalmayı deneyimleme şansı elde ettiler. VSS Unity aracındaki Richard Branson ve diğer yolcular ağırlıksız olmayı lığı 5 dakika boyunca deneyimlerken, New Shepard kapsülünde bulunan Jeff Bezos ve arkadaşları ağırlıksız kalmayı  3 dakika deneyimleme şansı elde ettiler.  İşin ilginç tarafı, bütün başarılı fırlatma ve inişten sonra, Blue Origin şirketi, VSS Unity aracının aslında uzaya çıkmadığını iddia etti. Çünkü NASA ve ABD hükümeti, yeryüzünden 80.47 km   irtifada ve ötesini uzay olarak kabul ediyor. Fakat, Blue Origin şirketi uzayın uluslararası kabul edilmiş olan Kármán sınırını, yeryüzünden 100 km, itibaren başladığını belirtiyor. Uzayın başlangıcı olarak Kármán sınırı referans alınırsa, VSS Unity aracı 85.3 km   irtifaya çıktığı için, aslında uzaya çıkmamış oluyor” yorumunda bulundu.  

“Uzay yolculuğu biletlerinin fiyatları birkaç Tesla hissesi olduğunda, bilet alıp uzaya çıkmak istiyorum”
Uzay turisti olmak isteyenlerin arasında Tom Hanks ve Lady Gaga gibi isimlerin olduğunu belirten Arslan, “Önümüzdeki aylarda Virgin Galactic  şirketi  yeni yolcular kabul etmeye başlamadan önce 2 tane daha test uçuşu gerçekleştirmeyi planlıyor. Halihazırda sırada bekleyen 6 yüze yakın yolcu olduğu belirtiliyor. Aday olan yolcular 250 bin dolar civarı bir para ödeyerek uzay yolculuğu için bir bilet aldılar. Uzay yolculuğu bilet fiyatlarının daha da artması bekleniyor. Blue Origin şirketi da önümüzdeki aylarda uzay yolculuğu için yeni yolcular kabul etmek istediklerini belirttiler ve Jeff Bezos’un güvenli inişinden sonra bilet satışlarını halka açtılar. Yakın zamanda uzay yolculuğu biletlerinin fiyatları birkaç Tesla hissesi tutarına eşdeğer olabilir, bu durum olduğu takdirde ben de bilet alıp uzaya çıkmak istiyorum.”

“Uzay mühendisliğinin geleceğin mesleği olarak ön sıralarda yer alacağını düşünüyorum”
İstanbul Teknik Üniversitesi Kontrol Mühendisliği Bölümü’nden sonra yüksek lisansını Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Kontrol dalında tamamlayan Dr. Raziye Tekin, Münih Teknik Üniversitesi Uçuş Sistemleri Dinamiği Enstitüsü’nde doktora yaptı. Tekin, Roketsan A.Ş’de Kıdemli Tasarım Lideri olarak görev yapıyor.

Dr. Raziye Tekin
“Bir Roket mühendisi olarak, insanlığın merak ve azminin bu noktalara taşındığını görmek beni çok mutlu ediyor” diyen Tekin, “Özellikle otonom sistem algoritmaları ve yörünge planlama üzerine çalışan bir kişi olarak oldukça heyecan verici bir durum. Türkiye’nin son 10-15 yılda kazanmış olduğu teknolojik ivmeyi düşünürsek, uzay konusunda da başarılı çalışmaların geleceğini beklemek yanlış olmayacak. İlaveten, uzay mühendisliğinin geleceğin mesleği olarak ön sıralarda yer alacağını düşünüyorum” diyor.

“Doğanın bu kadar alarm verdiği bir çeyrek yüzyılda, uzaya gitmeye eş değer maliyette sosyal sorumluluk projesi ile beraber yapılmalı”
Uzay seyahatine fırsatım olursa gitmek istediğini kaydeden Tekin, “Tabi eğer masmavi bir dünya görebileceksem. Uzay çağının, sanayi çağından bir şeyler öğrenmiş olmasını bekliyorum. Dünya’ya ve Dünya kaynaklarına saygılı, çevre ve uzay kirliliklerine dikkat eden tasarım ve şirket organizasyonların olması da geleceğimiz için bir o kadar önemli. Ve bu noktada bazı regülasyonların yapılması oldukça kritik. Ücreti karşılığında uzay seyahatinin yapabileceği model beni rahatsız ediyor. Doğanın bu kadar alarm verdiği bir çeyrek yüzyılda, uzaya gitmenin eş değer maliyette sosyal sorumluluk projesi ile beraber yapılmasını beklemek naif olacaktır ama belki de olur” şeklinde konuşuyor.

Dr. Raziye Tekin
“Uçuşları biraz daha uzatacak ve ucuzlatacak değişim Space Perspective gibi şirketlerin uzay balonları ile gelebilir”
ODTÜ'de Elektrik-Elektronik Mühendisliği ve Fizik üzerine çift ana dal yaptıktan sonra Harvard Üniversitesi'nden fizik doktorasını alan Dr. Tansu Daylan, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT)’nde astrofizik alanında doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştı. Daylan, şu anda Princeton Üniversitesi’nde araştırmalarını sürdürüyor.
“Virgin Galactic ve Blue Origin uçuşları uzay turizminin ucuzlamaya başladığı bir dönemi başlattı” diyen Daylan, “Bugüne kadar bildiğimiz uzay turizmi, zengin insanların on milyonlarca dolar ödeyerek ISS'e gitmesinden ibaretti. 2000'li yılların başında başlayan bu nadir seyahatler ABD'nin Soyuz'u kullanmak zorunda kaldığı dönemde kesilmişti zaten. Şimdi başlayacak yeni süreçte beklenti, uzay uçuşlarının birkaç yüz bin dolara kadar ucuzlaması. Elbette bu uzay uçuşları ISS'te bir hafta geçirmeye benzemiyor. Örneğin Virgin Galactic tarafından geliştirilen uçuş iki buçuk saat sürmesine rağmen ağırlıksız hissedilen süre sadece birkaç dakika. Yine Blue Origin'in roket uçuşu da toplamda 10 dakika civarı sürüyor. Belki bu deneyimi biraz daha uzatacak ve ucuzlatacak değişim Space Perspective gibi şirketlerin uzay balonları ile gelebilir” yorumunda bulundu.

Dr. Tansu Daylan
“SpaceX'in yakın zamanda Türksat 5A uydumuzu da başarıyla fırlattığını hatırlatalım”
Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri mezunu olan Halit Mirahmetoğlu, Çin Beihang Üniversitesi’nde Uzay Çalışmaları alanında eğitim aldı. Yüksek lisansını Fransa’da International Space University’de ‘Uzay Proje Yönetimi’ üzerine yapan Mirahmetoğlu, Milli Savunma Üniversitesi Hezarfen Havacılık ve Uzay Teknolojileri Enstitüsü’nde doktora çalışmalarını sürdürüyor. Mirahmetoğlu Gökmen Uzay ve Havacılık Eğitim Merkezi'nin Genel Müdürlüğünü yürütüyor.
Amerika’da özel sektörün uzay çalışmalarına girmesiyle beraber özellikle fırlatma sektöründe radikal değişimler gözleneceğini belirten Mirahmetoğlu, şunları söylüyor: “Yörüngeye çıkma maliyetinin yüzlerce kat aşağı çekildiği bir milyarderler teknolojik mücadelesi yaşıyoruz. SpaceX şirketiyle Elon Musk şüphesiz bu konudaki en başarılı isim olarak ön plana çıktı. Falcon9 ile düşük maliyetli ve yeniden kullanılabilir roketler serisini defalarca başarı ile fırlatmayı başardı. Dikine iniş yapabilen bu roket teknolojisinin Uluslararası Uzay İstasyonuna insanlı uçuş gerçekleştirmesi ile Rusların yıllardır kullanılan soyuz teknolojisine güçlü bir alternatif gelmiş oldu. Richard Branson'un Virgin Galactic ve Jeff Bezos'un Blue Origin şirketleri de sırayla uzay sınırını geçebileceklerini göstererek sektörün gelişmesine katkı sağladılar. SpaceX'in yakın zamanda Türksat 5A uydumuzu da başarıyla fırlattığını hatırlatalım. Hem insan hem de kargo taşımacılığında başarılı olan SpaceX şirketinin aksine, Blue Origin ve Virgin Galactic daha çok uzay turizmi üzerinden ilerlemeyi tercih ediyorlar.”

“Londra'dan Newyork'a 1 saatte ulaşmanın mümkün olduğu bir hizmet bugünkü hava taşımacılığına ciddi bir alternatif olarak karşımıza çıkacak”
Dünyanın dört bir yanında uzaya çıkmak için milyonlarca dolar ücret ödemeye hazır zenginlerin olduğu  kaydeden Mirahmetoğlu, “Bu teknolojinin diğer bir yansımasının ise sub-orbital uçuşlar vasıtasıyla kendini göstermesi bekleniyor. Uzay sınırına kadar yükselen bir araç, sürtünme ve yerçekiminden kurtularak çok yüksek hızlara çıkabilir. Bu sayede Londra'dan Newyork'a 1 saatte ulaşmanın mümkün olduğu bir hizmet bugünkü hava taşımacılığına ciddi bir alternatif olarak karşımıza çıkacak” diyor.

“NASA ile ciddi kontratları olan Fatih ve Eren Özmen çiftinden güzel haberler alacağım”
“İsmi yeterince zikredilmeyen ama NASA ile ciddi kontratları olan bir diğer uzay şirketi ise SNC” diyen Mirahmetoğlu, “Sahipleri ise, Fatih ve Eren Özmen çifti. Dreamchaser adlı araçları mini bir uzay mekiği görünümünde. Yakın zamanda kendilerinden de güzel haberler alacağımdan eminim” yorumunda bulunuyor.

“Yakın zamanda Roketsan ve DeltaV şirketlerimizin fırlatma denemeleri başarı ile sonuçlandı”
Son yıllarda Türkiye’deki uzay çalışmalarının ciddi bir ivme kazandığını belirten Mirahmetoğlu, şu bilgileri veriyor: “Türkiye Uzay Ajansının kurulması ve 9 şubat 2021 tarihinde Milli Uzay Programının açıklanması ile hedeflerimiz netleşti. 10 stratejik hedef doğrultusunda fırlatma sistemlerimizin geliştirilmesinde, uydu üretim çalışmalarına, ay görevlerinden, uzay farkındalığı oluşturmaya kadar geniş bir perspektifte çalışmalar hızlandı. Yakın zamanda Roketsan ve DeltaV şirketlerimizin fırlatma denemeleri başarı ile sonuçlandı. Konulan hedeflerin tamamı ulaşılabilir ve kapasitemizin yeterli olduğu hedefler. Türksat 6A ile yerli ve milli teknoloji oranımızı oldukça yukarı çekiyoruz. Göktürk1 yenileme anlaşması henüz imzalandı ve sektöre değerli kazanımlar getireceğimden hiç şüphem yok.”

Halit Mirahmetoğlu
“Ülkemizden bu konuda bir çalışma gelmesini beklemiyorum”
Bilgisinin dahilinde uzay turizmi üzerine ülkemizde ayakları yere basan bir girişim olmadığını söyleyen Mirahmetoğlu, “Yurtdışındaki girişimlerin ülkemizde pazarlanması amacıyla zaman zaman bazı girişimcilerin çabalarını görüyoruz. Lakin uzay turizminin kuralları henüz tam olarak konulmadı. 20 sene önce öğrenciliğim sırasında konuşulan her şey bugün de aynen devam ediyor. Teknoloji insanı uzaya çıkarabilecek düzeye çıktı. Fakat uzayda daha uzun süre geçirmek için henüz yeterince ucuz ve güvenli değil. Ülkemizden bu konuda bir çalışma gelmesini beklemiyorum” şeklinde yorumda bulundu.  
Independent Türkçe



Yapay zekâ çipleri nedir? Teknoloji savaşı cep telefonu ve uygulama fiyatlarını nasıl artırıyor?

Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)
Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)
TT

Yapay zekâ çipleri nedir? Teknoloji savaşı cep telefonu ve uygulama fiyatlarını nasıl artırıyor?

Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)
Bir araştırmaya göre, yöneticilerin yüzde 67'si güvenlik endişelerine rağmen yapay zekâyı benimsemeleri yönünde baskı hissediyor. (Getty Images)

Akıllı bir sohbet uygulamasına soru sorduğumuzda, cep telefonumuzdan anında bir metni çevirmesini veya tek dokunuşla fotoğrafı düzenlemesini istediğimizde, bütün bunlar saniyenin küçük bir diliminde gerçekleşen dijital bir sihir gibi görünüyor. Ancak bu kolaylığın arkasında son derece karmaşık bir sanayi altyapısı bulunuyor. Günümüzde petrolden daha değerli, altından daha stratejik hale gelen bu görünmez motorun adı ise yapay zekâ çipleri.

ABD ile Çin arasında bu teknolojik kaynak üzerindeki rekabetin giderek kızışması, özellikle Washington'ın Çinli şirketlerin yurt dışındaki veri merkezlerinde gelişmiş işlem kapasitesi kiralamasını yasaklayan yeni kararıyla birlikte, teknoloji savaşını günlük hayatımızı doğrudan etkileyen bir meseleye dönüştürdü. Artık bu mücadele, uzak bir siyasi rekabet olmaktan çıkarak sıradan tüketicinin bütçesini ve dijital araçlarının maliyetini tehdit eden bir unsura dönüşüyor.

Yapay zekâ çipleri nedir, sıradan cep telefonu işlemcilerinden nasıl ayrılır?

Rekabetin özünü anlayabilmek için öncelikle bu çiplerin ne olduğunu basitçe açıklamak gerekiyor. Bilgisayar veya cep telefonlarında kullanılan geleneksel işlemci (CPU), son derece zeki ancak karmaşık görevleri belirli bir sırayla, teker teker yerine getiren bir çalışana benzetilebilir.

Buna karşılık gelişmiş grafik işlemcileri (GPU) ve yapay zekâ hızlandırıcıları gibi yapay zekâ çipleri, aynı anda çalışan yüz binlerce küçük beyinden oluşan bir orduyu andırıyor.

Bu özgün mühendislik tasarımı, yapay zekâ çiplerinin milyarlarca veri, metin ve görüntüyü eş zamanlı olarak işlemesine, bunlar arasındaki örüntüleri tespit etmesine ve akıllı sistemleri anlama, çıkarım yapma ve içerik üretme konusunda eğitmesine imkân tanıyor.

thyju
ABD ve Çin bayrakları, yarı iletken çiplerin yer aldığı elektronik devre kartı üzerinde görülüyor. (Reuters)

Yeni nesil tek bir çipin onlarca milyar minyatür transistör barındırdığını belirtmek yeterli. Bu çipler, dünyada yalnızca az sayıda şirketin sahip olduğu son derece hassas lazer teknolojileriyle üretiliyor. Bu durum üretimlerini hem pahalı hem de sınırlı hale getirirken, söz konusu çiplere sahip olmak ekonomik ve askerî güçle eşdeğer görülüyor.

Washington, bulut bilişim üzerinden çiplere neden kısıtlama getiriyor?

ABD, bu çiplerin tasarımında sahip olduğu üstünlüğün kendisine belirleyici bir stratejik avantaj sağladığının farkına vararak yıllar önce Çin'e yönelik ihracat kısıtlamaları getirdi.

Ancak Çin'in büyük teknoloji şirketleri bu engeli aşmanın bir yolunu buldu. Çipleri satın alıp ülkeye getirmek yerine, Singapur ve Malezya gibi komşu Asya ülkelerinde kurulan büyük veri merkezlerinden internet üzerinden uzaktan işlem kapasitesi kiralamaya yöneldi.

Washington'ın son kararı ise bu kapıyı tamamen kapatmayı hedefliyor. Böylece Çinli şirketlerin kendi ülkeleri dışındaki veri merkezlerinde bu çiplerin işlem kapasitesini kiralamasının da önüne geçiliyor.

fgbu7
Hindistan'ın Bengaluru kentinde bir kişi, Anthropic'in yapay zekâ platformu Claude'u gösteren cep telefonunu tutuyor. (AFP)

Bu gelişmeyle teknoloji savaşı, bir ürünün satışını engelleme aşamasından hizmet kiralanmasını yasaklama aşamasına taşındı. Bu dönüşüm, küresel dijital tedarik zincirlerini belirsizliğe sürüklerken Pekin'i de ekonomik baskı araçlarını devreye sokmaya yöneltiyor. Çin'in gündeme getirdiği başlıca seçeneklerden biri, küresel elektronik üretiminde kullanılan nadir toprak elementlerinin ihracatını kısıtlama tehdidi.

Maliyet tüketicinin cebine nasıl yansıyor?

Siyasi hesaplardan bağımsız olarak, her ticari veya teknolojik savaşın nihai faturasını eninde sonunda tüketici ödüyor. Bu rekabetin bireysel bütçelere yansıması üç temel alanda kendisini gösteriyor.

1. Akıllı telefon ve bilgisayar fiyatları artıyor

Yeni nesil cep telefonları artık yalnızca bulut bilişim hizmetlerine dayanmıyor. Akıllı fotoğrafçılık özelliklerini ve kişisel asistanları çalıştırmak için cihazların içine entegre edilmiş küçük yapay zekâ çipleri de kullanılıyor.

Kısıtlamaların sıkılaşması, tedarik zincirlerinin aksaması ve nadir toprak elementlerinin maliyetinin yükselmesiyle Apple, Samsung ve Xiaomi gibi şirketlerin bu çipleri üretme maliyetleri de artıyor. Bu artış, tüketicinin mağazadan satın aldığı cep telefonunun fiyatına doğrudan yansıyor.

2. Ücretsiz ve ucuz uygulamalar dönemi sona erebilir

Son iki yılda DeepSeek ve Qwen gibi Çin merkezli yapay zekâ modelleri, küresel fiyat rekabetinde önemli rol oynadı. Bu modeller, ABD merkezli rakipleriyle karşılaştırılabilir yetenekleri çok daha düşük maliyetlerle sunarak Batılı şirketleri hizmetlerini ücretsiz veya indirimli fiyatlarla kullanıma açmaya zorladı.

Çinli geliştiricilerin işlem kapasitesine erişiminin kısıtlanması ve rekabet güçlerinin zayıflaması halinde, büyük Amerikan teknoloji şirketleri kendilerini pazarda neredeyse rakipsiz bir konumda bulabilir.

dfrgthy
Yapay zekâ uygulamalarını çalıştırmak ve büyük miktarda veriyi işlemek için kullanılan bilgisayar sunucularının bulunduğu veri merkezleri. (Shutterstock)

Bu durum, yapay zekâ uygulamalarına, tasarım programlarına ve iş ile eğitim hayatında giderek vazgeçilmez hale gelen ofis üretkenliği araçlarına yönelik aylık abonelik ücretlerinin artırılmasının önünü açabilir.

3. Günlük hizmetlere yansıyan gizli maliyet

Yapay zekâ çipleri yalnızca sohbet uygulamalarında kullanılmıyor. E-ticaret platformlarındaki öneri sistemlerinden akıllı ulaşım ve uçak bileti rezervasyonu uygulamalarındaki fiyatlandırma algoritmalarına, bankacılık güvenlik sistemlerine kadar pek çok alanda bu teknolojiden yararlanılıyor.

Kısıtlamalar, lisans koşulları ve sıkı denetimler nedeniyle sunucu kiralama ve veri merkezi işletme maliyetlerinin dünya genelinde yükselmesi, dijital şirketleri ek işletme giderlerini karşılamak için yeni yöntemlere yöneltebilir.

Şirketler bu maliyetleri teslimat ücretlerinde, komisyonlarda veya reklam fiyatlarında küçük artışlarla tüketiciye yansıtabilir. Bunun sonucunda dijital hizmetlerdeki maliyet artışı, tüketim mallarının fiyatlarına da dolaylı biçimde yansıyabilir.


Büyük haber siteleri Google'dan bağımsızlaşmanın yollarını arıyor

Google logosu (Reuters)
Google logosu (Reuters)
TT

Büyük haber siteleri Google'dan bağımsızlaşmanın yollarını arıyor

Google logosu (Reuters)
Google logosu (Reuters)

Büyük haber sitelerinin Google arama sonuçlarındaki görünürlüğü, şirketin algoritmalarında yaptığı köklü değişikliklerin ardından geriliyor. Uzmanlar, yayıncıların Google'a bağımlılıklarını azaltarak okurlarıyla doğrudan ilişki kurmaya yönelmeleri gerektiğini belirtiyor.

Arama motoru optimizasyonu (SEO) alanında faaliyet gösteren Alman şirketi Sistrix'in kasım ayında yayımladığı verilere göre, en büyük haber sitelerinin üçte ikisinden fazlası Ekim 2025-Ekim 2026 döneminde Google'daki görünürlüğünü kaybetti. BBC, The Guardian ve The New York Times da düşüşten etkilenen kuruluşlar arasında yer aldı.

İngiltere merkezli Polemic Digital şirketinin haber siteleri SEO danışmanı Barry Adams, gerilemeyi Google'ın arama sonuçlarında daha küçük sitelere de alan açmasına bağladı. Adams, Press Gazette'e yaptığı açıklamada, şirketin sonuçlarda çeşitliliği artırmayı hedeflediğini, dolayısıyla büyük yayıncıların görünürlük kaybının mutlaka bir hata yaptıkları anlamına gelmediğini söyledi.

Google'ın geçen yıl arama algoritmalarında yaptığı değişiklikler, haber sitelerinin trafik kaynaklarını da etkiledi. Bu değişiklikler arasında, yayıncılar için önemli bir ziyaretçi kaynağı olan Discover hizmetinin güncellenmesi de bulunuyor. Yapay zekâ destekli özetlerin yaygınlaşması ise kullanıcıların haber sitelerinin bağlantılarına tıklamadan aradıkları bilgilere ulaşmasını kolaylaştırıyor. Böylece yayıncılar, giderek daralan bir görünürlük alanında rekabet etmek zorunda kalıyor.

Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Horfakkan Üniversitesi İletişim Bölümü Başkanı Muhammed Malik, Şarku'l Avsat'a yaptığı değerlendirmede, medya kuruluşlarının okurlara ulaşma stratejilerini yeniden şekillendirmesi gerektiğini söyledi. Arama motorlarına aşırı bağımlılığın ciddi bir risk oluşturduğunu belirten Malik, çözümün yalnızca kaybedilen trafiği geri kazanmaya yönelik teknik adımlarla sınırlı kalmaması gerektiğini vurguladı.

Malik'e göre yayıncılar, derinlemesine araştırmalar, özel haberler ve açıklayıcı gazetecilik gibi okura farklı platformlarda kolayca bulamayacağı içerikler sunmaya odaklanmalı. Haber uygulamaları, e-posta bültenleri ve sosyal medya gibi kanalların daha etkin kullanılması da trafik kaynaklarının çeşitlendirilmesi açısından önem taşıyor.

Hızlı haber artık okur sadakati sağlamıyor

Malik, asıl hedefin yalnızca ziyaretçi çekmek değil, okurla kalıcı bir bağ kurmak olması gerektiğini belirterek, sadık bir kitleye sahip yayıncıların Google algoritmalarındaki değişikliklerden daha az etkileneceğini ifade etti.

Kullanıcıların bir haber sitesini doğrudan ziyaret etmesi için o mecrada farklı ve özgün içerikler bulması gerektiğini kaydeden Malik, son dakika haberlerinin artık her platformda yayımlandığını, bu nedenle yalnızca hızlı haber vermenin okur sadakati sağlamaya yetmediğini söyledi.

Ekonomi, eğitim, sağlık ve kamu hizmetleri gibi günlük yaşamı ilgilendiren konuların düzenli ziyaretleri teşvik edebileceğini belirten Malik, kolay gezinme, hızlı bilgi erişimi ve etkileşimli hizmetlerle kullanıcı deneyiminin geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu yaklaşımın, haber sitelerini okurların günlük alışkanlıklarının bir parçası haline getirebileceğini kaydetti.


Slow Horses bitmiyor: Apple TV'den iki sezon daha

En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
TT

Slow Horses bitmiyor: Apple TV'den iki sezon daha

En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)

Apple TV, Slow Horses'ın iki sezon daha devam edeceğini doğrulayarak dizinin 8. sezonla sona ereceği söylentilerine son verdi.

Londra'da 8. sezon çekimleri süren dizinin final yapacağına ilişkin iddialar, Olivia Cooke'un açıklamalarının ardından güçlenmişti. Platform, yeni sezonlarda Gary Oldman'a hangi oyuncuların eşlik edeceğini henüz açıklamadı.

Özellikle River Cartwright'ı canlandıran Jack Lowden'ın diziye devam edip etmeyeceği merak konusuydu. Oyuncunun, Amazon'un yeni James Bond için ilk tercihi olduğu uzun süredir konuşuluyordu. Ancak Variety'nin haberinin yayımlanmasından birkaç saat sonra Amazon MGM'in yeni 007'sinin Robert Pattinson olduğu açıklandı.

Cooke, The Times'a verdiği röportajda dizinin son sezonunu çektiklerini düşündüğünü söylemişti. Oyuncunun canlandırdığı Sid Baker'ın ilk sezonun sonunda öldüğü sanılmış ancak 6. sezonda hayatta olduğu ortaya çıkmıştı. 

Cooke ve Lowden'ı Londra'daki 8. sezon çekimlerinde birlikte gösteren set fotoğrafları da son birkaç aydır paylaşılıyordu.

32 yaşındaki Cooke, röportajda şunları söylemişti:

Son sezonu çekiyorum! Yine de kesin konuşmamak lazım. Ama sanırım bize söylenen bu. Gerçekten de sona geldiğimizi hissediyoruz. Dün makyaj koltuğuna oturup ağladım.

Dizinin bugüne kadar 6 sezonu yayımlandı. Çekimleri tamamlanan 7. sezonun ardından 8. sezon için çalışmalar sürüyor.

Mick Herron'ın romanlarından uyarlanan Slow Horses, 2022'de başlayan yayın hayatı boyunca Apple TV'nin en başarılı yapımları arasında yer aldı. 

Dizi, gözden düşerek Iskarta Bürosu (Slough House) adlı birime gönderilen uyumsuz MI5 ajanlarını konu alıyor. Ekibin başında, Oldman'ın canlandırdığı huysuz Jackson Lamb bulunuyor.

Kadroda MI5 yöneticisi Diana Taverner'ı Kristin Scott Thomas, Catherine Standish'i Saskia Reeves, Roddy Ho'yu Christopher Chung ve Shirley Dander'ı Aimee-Ffion Edwards canlandırıyor. 

Dizide belirli aralıklarla yer alan oyuncular arasında Hugo Weaving, Joanna Scanlan ve Jonathan Pryce da bulunuyor.

Yönetici yapımcı Douglas Urbanski, yayımlanmış romanların tamamı uyarlandıktan sonra dizinin devam edip edemeyeceğine ilişkin soruya, daha önce Hollywood Reporter'da şu yanıtı vermişti:

Çoğu televizyon dizisi bir kitaptan uyarlanmıyor, dolayısıyla biz de bir yolunu bulabiliriz... Bir de şu var: Mick Herron yazmayı bırakmadı. Onun adına konuşamam ama belli mi olur, yeni kitaplar da yazabilir.

Slow Horses bugüne kadar drama dizilerinde yönetmenlik dalında iki, senaryo dalında bir olmak üzere üç Emmy kazandı. 

Dizinin ayrıca 5 BAFTA televizyon ödülü bulunuyor: Drama senaryosu dalında bir ödül alırken kurmaca yapımlarda kurgu ve ses dallarında art arda ikişer kez ödüllendirildi.

Independent Türkçe, Hollywood Reporter, Variety, The Times