Cezayir ile Fransa arasındaki 3 asırlık hesaplaşma

Eski sömürü ülkesi Fransa’nın siyasi gündeminden düşmüyor

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
TT

Cezayir ile Fransa arasındaki 3 asırlık hesaplaşma

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron

Cezayir Cumhurbaşkanlığı ve ordusu, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un hem Cezayir Cumhurbaşkanlığı ve ordusu hem de genel olarak tüm ülke için son derece acı verici olarak kabul edilen açıklamaları nedeniyle öfke içinde... Macron’un açıklamaları, Cumhurbaşkanı Jacques Chirac'ın iktidarı döneminden bu yana Cezayirlileri, Fransa’nın 19. Yüzyıldaki Cezayir işgali ile bağlantılı geçmişin üzerine sünger çekilip yeni bir sayfa açmaya ve acılarını unutmalarına ikna etmek için çaba sarf ettiği ve Fransa’nın artık sabrının tükendiği yönündeki bir duygunun adeta bir yansımasıydı. Cezayirliler ise, Fransa özür dilemeden ve Fransız liderler işgal sırasında korkunç günahlar işlendiğini kabul etmeden geçmişi unutmayı kesinlikle reddediyorlar.
Macron, iktidara gelmesinden bu yana sürdürdüğü ve ‘geçmişin yaralarını iyileştirmek’ olarak adlandırdığı çaba çerçevesinde geçtiğimiz 30 Eylül’de Cezayir'deki savaşı yaşayanların soyundan gelen 18 genci bir araya getirdi. Macron, gençlerin sorduğu sorulardan birine verdiği yanıtta, “Fransız kolonizasyonundan önce bir Cezayir ulusu var mıydı?” diye sordu. Ayrıca, “Türkler, Cezayirlilere ülkelerini sömürgeleştirdiklerini unutturmayı başardılar” ifadelerini kullanan Macron, bu nedenle, ‘Türkler tarafından Mağrip’te yapılan dezenformasyon ve propaganda ile yeniden yazılan tarihe karşı tarihin yeniden yazılması’ çağrısında bulundu.
Cezayir, Emmanuel Macron’un, hem ülke yönetimi hem de halkı için son derece aşağılayıcı bir anlam taşıyan ‘Fransız kolonizasyonunun, sivil müdahale için Fransa’nın gelişinden önce çadırda yaşayan ve koyun güden Cezayirlilere medeniyet getirmek gibi bir takım avantajları olduğu’ şeklindeki sözlerini büyük bir hassasiyetle karşıladı.
Macron, bununla da kalmadı. Sorunun, Cezayir'in 1962 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Cezayir toplumunun derinliklerinde değil, hafızaya bağlı bir rant üzerine kurulmuş siyasi-askeri sistemde” olduğunu söyledi. Cezayir tarihinin yazımının ‘gerçeklere değil, Fransa'ya duyulan nefrete dayandığını’ öne süren Macron, “Cumhurbaşkanı Tebbun ile iyi bir iletişimim var, ama onun çok katı bir sistem tarafından kontrol edildiğini düşünüyorum” dedi. Gözlemcilere göre bu sözler, Cezayir Cumhurbaşkanı Tebbun’un ‘ordu tarafından rehin alınmış olduğu ve aslında iktidarın başı olmadığı’ anlamına geliyor.
Fransa tarafından Cezayir ve Kuzey Afrika'nın Mağrip bölgesindeki diğer ülkelere verilen vizelerin yüzde 50 azaltılması meselesiyle ilgili olarak Macron, kararın, özellikle Paris ve Fransa’nın diğer şehirlerini sık sık ziyaret eden üst düzey yetkilileri kapsayan ‘yönetici çevrelere’ yönelik olduğunu belirtti. Macron, “İktidar çevrelerini, yani kolayca vize almaya alışmış olanları zorlamaya çalışacağız” diyerek Mağripli yönetici sınıfını tehdit etti. Fransa'nın bu kararla yetkililere vermek istediği mesajla ilgili olarak ise Macron, “Yöneticilere, ‘(Fransa'daki) kaçak göçmenleri ve tehlikeli insanları (teröristleri) ülkeden çıkarmak için iş birliği yapmayı reddederseniz, hayatınızı kolaylaştırmayız’ demek istiyoruz” şeklinde konuştu.
Buna karşın Cezayir, Fransa’ya karşı tepki vermekte gecikmedi ve bir takım resmi önlemler aldı. Bu önlemlerin başında Cezayir’in Paris Büyükelçisinin geri çağrılması ve 2013 yılından bu yana aşırılık yanlısı gruplarla mücadele edilen Mali’nin kuzeyinde görev yapan Fransız savaş uçaklarının geçiş güzergahındaki Cezayir hava sahasının kapatılması yer aldı.

Fransa’daki seçim süreci
Bu yeni bölünme sürecinde en çok dikkat çeken ise Fransa'da seçim tarihi yaklaşırken, sanki Fransa’da seçimler, Cezayir konuk olarak davet edilmeden yapılamazmış gibi Fransa ve Cezayir arasındaki gerilimin artması oldu. Bu gerilim de çoğunlukla (Cezayir'in bağımsızlık savaşında Fransa adına savaşan Müslüman Cezayirliler) Harkiler ve (Cezayir’de doğup Fransa kolonizasyonu sırasında Fransızlarla iş birliği yapan ve bağımsızlığın kazanılmasından sonra Cezayir’den ayrılarak Fransa’ya yerleşen Cezayirliler) Kara Ayaklar gibi tarihi dosyaların yeniden hararetli tartışmalarda gündem olmalarıyla oluyor. Bu nedenle çoğu gözlemci Macron'un açıklamalarını önümüzdeki Nisan ayında yapılması planlanan Fransa Cumhurbaşkanlığı seçimleri gündemiyle ilişkilendiriyor.

“Machiavelli mantığı”
Cezayirli gazeteci yazar Abdulali Zevagi, konula ilgili Şarku’l Avsat’a yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:
“Fransa Cumhurbaşkanı’nın rezil açıklamaları, kulağa boğazlanmış bir horozun böğürtüleri gibi geliyor. Çünkü adam ikinci kez kazanmayı hedeflediği yeni bir cumhurbaşkanlığı döneminin eşiğinde. Makyavelli mantığındaki bu amaç, onu nezaketten ve diplomatik geleneklerden soyutlamış durumda. Tarih, Fransa’nın Cezayir ile ilişkilerindeki tüm bu aşırılığı hatırlıyor. Bu şekilde küstahça sözler sarf ediyor ve tarihin derinliklerine iniyor. Belki de bu sözler ona bazı seçmenlerin sempatisini kazandıracaktır. Elbette burada göçmenlere düşman olan ve beyaz ırkın üstünlüğü savunan ve İslam karşıtlığı yanılsamasıyla yönlendirilen sömürgeci geçmişe özlem duyan aşırı sağcı kitleyi kastediyoruz. Bu, son yıllarda tüm Avrupa ülkelerinde yeniden canlanan bir eğilim ve bu kasıtlı bir adım gibi görünüyor. Macron, bunu uygulamak için kademeli bir politika benimsedi. Vatanına ve halkına ihanet eden ve onlara karşı Fransa'nın yanında savaşan harkilerden resmi olarak özür diledi.”

Zevagi sözlerini şöyle sürdürdü:
"Fransa’nın cumhurbaşkanları, her seçim döneminde Fransa-Cezayir ilişkilerindeki çetrefilli dosyalara başvururlar ve bazı detayları farklı derecelerde sunarlardı. Ancak mevcut cumhurbaşkanı izin verilen tüm sınırların ötesine geçti. Cezayir'e karşı hâlâ ataerkil bir bakışla, 1962 yılı öncesindeki sömürgesiymiş gibi bakan bir sömürge ideolojisi sürdürüyor gibi görünüyor.  Gerçekten de Macron, Fransız siyasi elitlerinin gizli kapaklı inandıklarını yüksek sesle dile getirdi. İki ülke arasındaki ilişkilerdeki gerçek sorunu gözlerimizin önüne serdi. Fransız elitlerinin tutum ve tepkilerini oluşturan ana güdüyü ortaya çıkardı. Sömürge fikri, Cezayir’i arka bahçesi ve ekonomisinin atardamarlarından biri olarak gören Fransızların karakterinde kök salmıştır. Bu da Fransızların tedavi edilemeyen kronik bir hastalığıdır. "

“Medeniyetten yoksun bölge”
Cezayirli gazeteci yazar, değerlendirmesinde şunları da dile getirdi:
“Fransa’nın, Cezayir’i işgali büyük bir yalana dayanıyordu. Hala da öyle... Öyle görünüyor ki Cumhurbaşkanı Macron’da bu yalana tam bir teslimiyetle inanıyor. Vardığı sonuç, Fransa’nın acımasız barbar istilasından önce Cezayir'in medenileştirilmesi gereken medeniyette yoksun bir yer olduğudur. Ama bunu kafalarını keserek, aç bırakarak, yerlerinden ederek ve onlara karşı vahşi katliamlar gerçekleştirerek yaptılar. Oysa hiçbir sömürgeci güç böyle bir şey yapmadı. “
Zevagi’ye göre ‘Macron'un Cezayir’de askeri bir rejimin olduğuna atıfta bulunması, orduya yönelik sert eleştirileri ve siyasi-askeri rejimin Cumhurbaşkanı Tebbun’u kontrol etmekle suçlaması, hezeyan dolu açıklamaları, rastgele veya belli bir tarafa yöneltilmiş mesajlar, Cezayir’de Fransız tarafının aleyhine gerçekleşen bir iç değişimi yansıttığı’ açıkça görülüyor. Macron’un açıklamalarının iki ülke arasındaki ilişkilerin gelecekteki aşamalarını belirlemenin temel taşı olmaya devam ettiğini söyleyen Zevagi, “Çünkü bu açıklamalar, her Cezayirli için büyük bir anlam ifade eden Cezayir ulusunun varlığını ve ruhunu hedef aldı. Cezayirli yetkililerin açıklamaları, devletin tutumu ve sosyal medya kullanıcılarının Fransa Cumhurbaşkanı’nın açıklamalarını kınayan paylaşımları bu durumu ortaya çıkardı. Tarihi gerçeklerin ortaya çıkarılması, Fransa ile ilişkilerin kesilmesi ve Fransa’nın Cezayir’deki ekonomik ve kültürel çıkarlarının engellenmesi ve Fransa ile ilişkilerin, Cezayir'i geri kalmışlığından ve hem ekonomik hem de sosyal durgunluğundan kurtaracak her derde deva olarak görülmemesi talepleri yaygın bir şekilde dile getirildi” şeklinde konuştu.

Fransa’yı seven Cezayirliler var
Öte yandan Cezayirli siyaset analisti Abdulvahhab Lekevari, Facebook hesabından yaptığı paylaşımda Macron'un açıklamalarını ve neden olduğu öfkeyle ilgili şunları yazdı:
“Macron, hafıza dosyasından beslenen bir siyasi-askeri rejimden bahsetti. Bu egemen iktidarımızın çok doğru bir tanımıydı. Macron, Cezayir halkının Fransa'dan nefret ettiğini söyledi. Fakat bu doğru değil. Fransa'dan gerçekten nefret eden Cezayirlilerin olmasının yanında aynı zamanda Fransa'yı seven önemli sayıda Cezayirli de var. Cezayirlilerin Fransa’dan nefret etmediğinin kanıtı, her gün Fransa’ya umut yolculuğuna çıkan düzensiz göçmenlerdir. Cumhurbaşkanı Jacques Chirac'ın 2003 yılındaki sel felaketinin ardından başkentin Bab el-Vad semtini ziyareti sırasında binlerce Cezayirlinin Chirac’ın adını söyleyerek vize talep ettiklerini de unutmadık.”

Lekevari sözlerini şöyle sürdürdü:
“(Macron), ‘Fransız işgalinden önce bir Cezayir ulusu var mıydı?’ diye sordu. Sorusunun cevabı için Cezayir ulusal hareketinin simgesi, Cezayir devletinin Kurucu Meclisinin ve Cezayir Cumhuriyeti Geçici Hükümeti'nin ilk başkanı Ferhat Abbas’a kadar gitti. Cezayir ulusunu mezarlıklarda aradı, ancak bulamadı.”
Macron’un akıllı ve hırslı bir politikacı olduğunu, tarih de dahil olmak üzere tüm kartlarını ikinci  kez cumhurbaşkanlığını kazanabilmek için kullandığını söyleyen Lekevari, “Özetle, yoksul Cezayirliler hâlâ kimliklerini ve tarihlerini aramaya dalmış durumdalar. Bu ulusun gerçek başlangıcını sorgulamak için tarihle gülünç bir şekilde savaşmak yerine Fransa’dan kurtuluş mucizesinin tarihi olan 5 Temmuz 1962'yi modern Cezayir ulusu için muzaffer bir başlangıç ​​olarak benimsemeleri yeterliydi” ifadelerini kullandı.
Sudanlı yazar Tayyib Salih tarafından 1960’lı yılların ortalarında yazılan ve kimlik meselesi üzerine kurulu ünlü roman ‘Mevsimu'l-Hicre ile'ş-Şemâl’den (Kuzeye Göç Mevsimi) alıntı yapan Lekevari, “Kitap sömürgeciler için şunlar söyleniyor; ‘gelişleri bizim anlattığımız gibi bir trajedi ya da onların tasvir ettiği gibi bir nimet değil, zamanla bir efsaneye dönüşecek melodramatik bir eylemdi. Neden evimize geldiklerini bilmiyorum. Bu, bugünümüzü ve geleceğimizi zehirlediğimiz anlamına mı geliyor? Er ya da geç evlerimizden çıkacaklar. Ancak burada demiryollarını, buharlı gemileri, fabrikaları, hastaneleri ve okulları olacak. Onların dilini hiç bir suçluluk yahut memnuniyet hissetmeden konuşacağız. Sıradan insanlar gibi olacağız. Ve eğer bizler birer yalansak, kendi uydurduğumuz yalanlarız.’”

Cezayir, Fransa’nın elinden kayıp gitti
Cezayirli yazar Abdulcebbar Bata da Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“Macron, 4 yıl önce seçim kampanyası sırasında Cezayir'e geldiğinde açıkça ziyaretinin Fransa’nın Cezayir’deki tarihindeki ve geleceğindeki rolü açısından yaptığını söyledi. Ayrıca Cezayir'in sömürgeleştirilmesi insanlığa karşı bir suç olduğunu ifade etti. Bunları söyleyen kişi ile Fransız işgalinden önce bir Cezayir ulusunun varlığını sorgulayan kişinin aynı olması akıl almaz bir durum.  Kendi yarattığınız milletin varlığında ve geleceğinde asla sizden vazgeçemeyeceği de ortadadır. Macron’un ruh haline ve değişken zihniyetine göre yaptığı açıklamalar, bizi tam bir çelişkiye ve gerçeği bulmak için derinlemesine bir okuma yapmaya itiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın dediği gibi, Macron'un zihinsel noktada bir tedaviye ihtiyacı olmayabilir. Fakat önceki tüm Fransız cumhurbaşkanlarının aksine, çıkışlarında ve son açıklamalarında kendisini bu anormalliğe itenin ne olduğu bulmak için Macron’u içeriden ve dışarıdan çevreleyen tüm faktörler incelenebilir.
Bata’ya göre özellikle yeni Cezayir yönetiminin kendileriyle yapılan anlaşmaları yenilemeyi reddetmesinin ardından Cezayir’i bir daha geri dönmeksizin terk eden Fransız şirketlerinin devasa kayıplarından ve Fransa’ya yakın politikacıların ve işadamlarının Cezayir’de hapishanelere atılmasından geriye kalanların da ülke dışına kaçmasından sonra, Fransa gerçekten Cezayir’in elinden kayıp gittiğini düşünüyor.

Hanad: Macron haklı
Diğer taraftan Cezayirli siyaset bilimi profesörü Muhammed Hanad, Macron'un Cezayir rejimi konusundaki tutumunu güçlü bir şekilde desteklediğini açıkladı. Hanad, ‘Cezayirli yetkililerin, her zamanki gibi, Macron'un açıklamalarının ardından kendinden emin bir yönetim olarak görünme fırsatını kaçırdığını’ yazdı. Hanad, “Ne yazık ki, medya profesyonellerimizin ve entelektüellerimizin çoğu da bunu taklit etti. Cumhurbaşkanı Macron'un söylediklerini sakin bir şekilde gözden geçirecek olursak en başta Fransa'daki politikacıların aklından geçenleri dile getirdiği için Macron’a saygı göstermemiz gerektiğini düşünüyorum. En az yöneticilerimizin bazılarının yolsuzluklarından ve Fransa'yı paraları ve lüks mülkleri için bir sığınak olarak görmelerinden dolayı gördükleri saygıyı göstermeliyiz. Fransa Cumhurbaşkanı, bağımsızlığını kazanmasının ardından Cezayir'in siyasi ve askeri bir rejimin himayesinde hafıza dosyasından faydalandığını söyledi! Peki, bu doğru değil mi?” yorumunda bulundu. Hanad'a göre hafıza dosyasından sağlanan yarar, başka bir rant kaynağına ve ne olursa olsun muhalif seslerin bastırılmasına dayanır. Cezayir devletinin, bağımsızlık savaşının sona erdiğinin ilan edilmesinden hemen sonra geçici hükümete karşı yapılan bir askeri darbe üzerine kurulduğunu vurgulayan Hanad, “Darbeciler, iktidarlarını güçlendirmek amacıyla - Macron'un da dediği gibi – Cezayir’in tarihini Fransa nefretine dayandırdılar. Ama bugün, bu nefretin sadece kısır bir propagandadan ibaret olduğunu biliyoruz! Bu nedenle, Fransa Cumhurbaşkanı yanlış bilgi ve propagandaya karşı koymak amacıyla Cezayir savaşının tarihini Arapça ve Berberice olarak yazakları vaadinde bulunmakta haklı” ifadelerini kullandı.

Hanad sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ancak Emmanuel Macron'un, Fransa'nın Cezayir'deki rejimi desteklediği yönündeki genel düşünceyi çürüttüğü çok önemli açıklamaları da var. Cezayir'deki rejimin Hirak (Halk hareketi) nedeniyle yorgun ve kırılgan hale geldiğini belirtti ve askeri bir rejim niteliğinde olduğunu vurguladı. Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun ile olan ilişkisine dikkati çekti ve Cezayir Cumhurbaşkanı’nın, katı bir rejimin tarafından kontrol edildiğini söyledi.”
Macron'un ‘yönetici sınıfına’ vize vermeyi kısıtlayarak ‘hayatlarını kolaylaştırmayacakları’ yönündeki tehdidiyle ilgili olarak ise Hanad şunları söyledi:
“Bu, artık onlardan korkmuyor gibi görünen Fransız yetkililerle haşır neşir olanlara saygısızlık anlamına gelmiyor mu? Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un Cezayir'deki yönetim sistemine ilişkin son açıklamalarından nasıl bir ders çıkarmalıyız? Eğer karşındaki sana saygı duymuyorsa dönüp kendine bir bak, belki de sebebi sensindir!”



Sisi: Afrika, uluslararası sistemin kurallarının belirlenmesinde asli ve etkin bir ortak olmalı

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)
Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)
TT

Sisi: Afrika, uluslararası sistemin kurallarının belirlenmesinde asli ve etkin bir ortak olmalı

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)
Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)

Mısır, bugün barış ve kalkınmanın birbirinden ayrılmaz iki temel unsur olduğunu ve birinin diğerinin yokluğunda korunamayacağını vurguladı. Sürdürülebilir barışın sağlanmasının ise güçlü ve etkin ulusal kurumların inşa edilmesini, çatışmaların temel nedenlerini ele alan kapsayıcı yaklaşımların benimsenmesini gerektirdiğini bildirdi.

Bu açıklama, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'nin bugün, bakanların geniş katılımıyla düzenlenen ve Afrika Birliği ile Birleşmiş Milletler üst düzey yetkililerinin yanı sıra bölgesel ve uluslararası kuruluşların temsilcilerini, karar alıcıları, kalkınma ortaklarını, özel sektör ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getiren Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu'nun 6'ncı edisyonunun açılışına katıldığı sırada yapıldı. Açıklamayı Mısır Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nadir Zeki yaptı.

Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfasında yayımlanan açıklamaya göre açılış oturumunda Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres'in video mesajları yayımlandı. Ayrıca UNESCO Genel Direktörü Halid el-Anani ve Asvan Valisi Amr Laşin açılış konuşmalarını gerçekleştirdi.

Sisi, konuşmasında forumun bölgesel ve uluslararası krizlerin iç içe geçtiği son derece hassas bir uluslararası dönemde düzenlendiğini belirtti. Afrika kıtasının, özellikle enerji ve gıda güvenliği alanındaki sorunlar ile artan borç yükü nedeniyle bu krizlerin sonuçlarından daha ağır biçimde etkilendiğine dikkat çekti. Uluslararası gelişmelerin, iş birliği ve ortak hareket etmeyi geri dönülmez bir tercih ve zorunluluk hâline getirdiğini vurguladı.

Afrika'nın uluslararası sistemin kurallarını belirleyen süreçte yalnızca bu kuralları kabul eden bir taraf değil, asli ve etkin bir ortak olması gerektiğini ifade eden Sisi, ülkeleri birleştiren ortak çıkarlardan yararlanılarak yoksulluğun ortadan kaldırılması ve eşitsizliklerin azaltılması yönündeki kolektif taahhütlerin somut adımlara dönüştürülmesi çağrısında bulundu. Çatışma sonrası yeniden imar ve kalkınmanın, sürdürülebilir barışın tesis edilmesi açısından acil bir öncelik ve uluslararası toplumun ortak sorumluluğu olduğunu kaydetti.

Dışişleri Bakanı Abdülati de konuşmasında, ilk edisyonu 2019 yılında düzenlenen Asvan Forumu'nun Mısır'ın barış, güvenlik ve kalkınma arasındaki güçlü bağa ilişkin köklü inancını yansıttığını belirtti.

Forumun, benzeri görülmemiş jeopolitik ve ekonomik sorunların, artan bölgesel ve uluslararası gerilimlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleştirildiğine işaret eden Abdülati, bu gelişmelerin özellikle Afrika ülkeleri ve gelişmekte olan devletler açısından stratejik su yollarının güvenliği, enerji ve gıda piyasaları ile tedarik zincirleri üzerinde ciddi sonuçlar doğurduğunu söyledi.

Mevcut sorunlarla mücadele etmek için dayanışmanın, kolektif hareketin ve çok taraflı iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Abdülati, Afrika'nın uluslararası sistemin geleceğinin şekillendirilmesi, kurallarının ve önceliklerinin belirlenmesindeki rolünün artırılmasının önemine dikkat çekti. Ayrıca uluslararası hukuka saygı gösterilmesi ve çözümlerin sahiplenilmesinde Afrika ülkelerinin öncü rol üstlenmesi gerektiğini ifade etti.

Abdülati, Mısır'ın coğrafi ve tarihsel konumunun Afrika, Arap dünyası ve diğer bölgeler arasında diyalog ve iş birliği köprüleri kurmasına imkân sağladığını belirtti. Forum kapsamında ilk kez düzenlenen “Ortadoğu Diyaloğu”nun ise bölgede kapsamlı ve sürdürülebilir barışın tesis edilmesine yönelik bütüncül bir vizyon geliştirmeyi amaçladığını kaydetti.


Arap partilerinin Knesset’teki zaferi, benzeri görülmemiş bir düşmanlık dalgasını nasıl tetikledi?

İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)
İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)
TT

Arap partilerinin Knesset’teki zaferi, benzeri görülmemiş bir düşmanlık dalgasını nasıl tetikledi?

İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)
İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)

Halil Musa

İsrail’de Filistinlilere yönelik kışkırtma dalgası, son seçimlerde benzeri görülmemiş bir başarı elde etmelerinin ardından cami kundaklama ve araçla ezme saldırısının da aralarında bulunduğu bir dizi saldırıya maruz kalmalarına yol açtı. Önümüzdeki dönemde saldırıların artabileceği uyarıları yapılıyor. Seçim sonuçlarının açıklanması ve Arap partilerinin 19 sandalye kazanmasının hemen ardından, Binyamin Netanyahu liderliğindeki koalisyonun önde gelen isimleri Arapları ‘oy çalmak, terörü desteklemek ve İsrail’i Yahudi devleti olmaktan çıkarmaya çalışmakla’ suçladı.

Seçimlerde usulsüzlük iddiası

İsrail Merkez Seçim Komitesi’nin reddettiği suçlamada Netanyahu, ‘Arap partilerinin rekor düzeydeki kazanımlarının seçimlerdeki usulsüzlüklerden kaynaklandığını’ söyledi.

Seçim sonuçlarının açıklanmasından iki gün sonra Yafa kentindeki bir sokakta şiddetli bir kavga çıktı. Bıçaklı saldırının da yaşandığı olayda dört kişi yaralandı.

Lod kentinin dışından gelen onlarca İsrailli, kentteki Filistin mahallelerine girerek ırkçı sloganlar attı ve kışkırtıcı danslar yaptı. Söz konusu kişiler, kentteki Filistinlilerin evlerine taşlarla saldırdı. Çatışmaların çıkmasına ve yaralanmalara yol açan olayların ardından İsrail polisi çok sayıda Filistinliyi gözaltına aldı.

İki gün önce de yerleşimciler, Merc İbn Amir Ovası’na bakan ed-Daha köyündeki caminin bir bölümünü ateşe vermiş ve çevredeki duvarlara ırkçı sloganlar yazmıştı.

Kafr Kasım kentinde ise İsrailli bir sürücünün gerçekleştirdiği araçla ezme saldırısında 8 kişi yaralandı. Yerel yetkililer olayı ‘milliyetçi saiklerle gerçekleştirilen bir saldırı’ olarak nitelendirdi.

Irkçı sloganlar

Aşırılıkçı Yahudiler, Celile bölgesindeki Karmiel kentinde Filistinlilerin evlerinin duvarlarına ve çocuk parkına ‘Araplara ölüm’ de dahil olmak üzere ırkçı sloganlar yazdı. Saldırılar kapsamında araçların lastikleri delinirken camları da kırıldı.

Geçtiğimiz ayın sonlarında yapılan Knesset seçimleri sırasında X platformunda Arap karşıtı söylemlerin oranı yüzde 400 arttı. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre bu tespit, FakeReporter adlı kuruluşun gerçekleştirdiği bir araştırmada yer aldı.

Araştırmada, Arap partilerini seçimlere hile karıştırmakla suçlayan, Arap vatandaşları ‘güvenlik tehdidi’ olarak gösteren ve oy kullanma haklarının kısıtlanmasını talep eden paylaşımların yaygınlaştığı belirlendi.

Netanyahu’nun oyların çalındığını iddia ettiği paylaşımı ise yaklaşık 1,2 milyon görüntülenme aldı.

Kışkırtma… Bir yönetim aracı

Ortak Liste, caminin kundaklanması ve vatandaşların araçla ezilmesinin ‘iki münferit olay ya da münferit bir davranış olmadığını, Arap vatandaşlara yönelik kışkırtmayı bir yönetim aracı haline getiren hükümetin oluşturduğu ortamın sonucu olduğunu’ belirtti. Ortak Liste, İsrail geçici hükümetindeki bazı bakanların ‘saldırganlara siyasi koruma sağladığını ve kimsenin kendilerinden hesap sormayacağı güvencesini verdiğini’ ifade etti.

Birleşik Arap Listesi Başkanı Mansur Abbas ise söz konusu saldırıların ‘münferit ve birbirinden bağımsız olaylar olmadığını, seçim dönemi ve sonrasında yoğunlaşan kışkırtma ve nefret söyleminin giderek arttığı bir sürecin parçası olduğunu’ söyledi. Abbas’a göre İsrail toplumu, ‘kışkırtmadan fiilî şiddete geçişin ileri aşamalarından’ geçiyor. Bu sürecin Arap vatandaşların tek bir grup olarak sınıflandırılmasıyla başladığını belirten Abbas, ardından bu kesimin meşruiyetinin ve insanlık vasfının reddedildiğini, düşmanca söylemin normalleştirildiğini ve nihayetinde onlara yönelik saldırıların gerçekleştirildiğini kaydetti. Abbas, ‘Arap toplumunun varlığının, haklarının, güvenliğinin, kimliğinin ve kamusal alandaki varlığının artık gerçek ve somut bir tehlike altında olduğunu’ vurgulayarak, mevcut gelişmelerin ‘risk yönetimi perspektifiyle ele alınması ve giderek artan tehditlerle mücadele için sistematik stratejiler geliştirilmesi’ çağrısında bulundu.

Bu sadece başlangıç

Bu çerçevede siyaset araştırmacısı Mahmud Yezbek, Arap azınlığa yönelik saldırıların, aşırı sağın seçimleri kaybetmesi ve iktidardan uzaklaşma ihtimali nedeniyle ‘yalnızca başlangıç’ olduğunu değerlendirdi. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre Yezbek, “Bunlar yaşanacak isyanların başlangıcı. Herkes önümüzdeki dönemde çok daha ağır gelişmelerin yaşanabileceğini anlamalı” dedi. Yezbek’e göre İsrail sağı, mücadeleyi Batı Şeria’dan İsrail içindeki Filistin kent ve kasabalarına taşımaya çalışacak. Yaşananlara verilecek tepkinin ‘yüksek sesle ve güçlü sloganlarla ortaya konulması, bu kişilerin Filistinlilere saldırmasının önlenmesi, İsrail polisinin görevini yerine getirmesi ve aşırılıkçıların istediklerini yapmalarına izin verilmemesi’ gerektiğini belirtti.

Alışılmadık kanlı saldırılar

Progress Center for Policies araştırmacısı Emir Mahul, İsrail’deki Filistinli azınlığa yönelik şiddet olaylarının artmasının ‘alışılmadık ölçüde kanlı saldırılara, hatta siyasi suikastlara yol açabileceğini’ değerlendirdi. Mahul, özellikle karma nüfuslu kentlerde etnik temizlik amacıyla İsrail’deki Filistinli Arap toplumuyla çatışmalar yaşanabileceğini öngördü. Mahul, İsrail’deki merkez ve liberal sağ çevrelerden yıllardır ilk kez Filistinlilere yönelik kışkırtma kampanyasını kınayan açıklamalar duyulduğuna dikkat çekti. Filistinli azınlığı hedef alan kışkırtma kampanyasının ve bu kesimi şeytanlaştırma girişimlerinin, Değişim Bloku lideri Gadi Eisenkot’un Arap partilerinin dışarıdan veya hükümet içinde vereceği destekle azınlık hükümeti kurmasını engellemeyi amaçladığını belirten Mahul, “İsrail’in içindeki Filistinlilere yönelik kışkırtma kampanyası ilk kez bu boyuta ulaşıyor. Bu son derece tehlikeli” ifadelerini kullandı. Aşırı sağın seçimleri kaybetmesinin, Filistinlilerin bu kesimin iktidardan düşürülmesinde etkili olabilme kapasitesinden dolayı Araplara yönelik saldırıların nedenlerinden biri olduğunu ifade eden Mahul, Netanyahu’nun iktidarda kalabilmek için her türlü yönteme başvurduğunu belirterek, “Bu yöntemlerden biri de Filistinlilere karşı sistematik kışkırtma kampanyası yürütmesi” değerlendirmesinde bulundu.


Irak’ın Basra kentindeki elektrik santralinde çıkan yangında 4 kişi hayatını kaybetti, 30 kişi yaralandı

Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)
Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)
TT

Irak’ın Basra kentindeki elektrik santralinde çıkan yangında 4 kişi hayatını kaybetti, 30 kişi yaralandı

Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)
Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)

Güvenlik yetkilileri, Irak’ın güneyindeki bir elektrik santralinde bugün çıkan yangında en az 4 kişinin hayatını kaybettiğini, 30 kişinin yaralandığını bildirdi. Yetkililer, can kaybının artabileceği endişesini dile getirdi.

Şarku’l Avsat'ın INA’dan aktardığına göre, itfaiye ekiplerinin müdahalesinin ardından sivil savunma ekipleri, Basra’nın kuzeyindeki Hartha Elektrik Santrali’nde çıkan yangını kontrol altına aldı.

Güvenlik yetkilileri, yangının çevredeki evlere de sıçradığını ve santralin faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldığını belirtti.

Yetkililer, Hartha Santrali’nin kurulu üretim kapasitesinin 800 megavat olduğunu, ancak yangın öncesinde yaklaşık 400 megavat kapasiteyle çalıştığını kaydetti.

Irak’ın elektrik altyapısı, onlarca yıldır yetersiz yatırım, bakım eksikliği ve özellikle aşırı sıcakların yaşandığı yaz aylarında artan talebi karşılayamama sorunlarıyla mücadele ediyor.

Daha önce de trafo merkezleri ve enerji tesislerinde çıkan yangınlar ile teknik arızalar, elektrik arzında aksamalara ve geniş çaplı kesintilere yol açmıştı.