Cezayir ile Fransa arasındaki 3 asırlık hesaplaşma

Eski sömürü ülkesi Fransa’nın siyasi gündeminden düşmüyor

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
TT

Cezayir ile Fransa arasındaki 3 asırlık hesaplaşma

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron

Cezayir Cumhurbaşkanlığı ve ordusu, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un hem Cezayir Cumhurbaşkanlığı ve ordusu hem de genel olarak tüm ülke için son derece acı verici olarak kabul edilen açıklamaları nedeniyle öfke içinde... Macron’un açıklamaları, Cumhurbaşkanı Jacques Chirac'ın iktidarı döneminden bu yana Cezayirlileri, Fransa’nın 19. Yüzyıldaki Cezayir işgali ile bağlantılı geçmişin üzerine sünger çekilip yeni bir sayfa açmaya ve acılarını unutmalarına ikna etmek için çaba sarf ettiği ve Fransa’nın artık sabrının tükendiği yönündeki bir duygunun adeta bir yansımasıydı. Cezayirliler ise, Fransa özür dilemeden ve Fransız liderler işgal sırasında korkunç günahlar işlendiğini kabul etmeden geçmişi unutmayı kesinlikle reddediyorlar.
Macron, iktidara gelmesinden bu yana sürdürdüğü ve ‘geçmişin yaralarını iyileştirmek’ olarak adlandırdığı çaba çerçevesinde geçtiğimiz 30 Eylül’de Cezayir'deki savaşı yaşayanların soyundan gelen 18 genci bir araya getirdi. Macron, gençlerin sorduğu sorulardan birine verdiği yanıtta, “Fransız kolonizasyonundan önce bir Cezayir ulusu var mıydı?” diye sordu. Ayrıca, “Türkler, Cezayirlilere ülkelerini sömürgeleştirdiklerini unutturmayı başardılar” ifadelerini kullanan Macron, bu nedenle, ‘Türkler tarafından Mağrip’te yapılan dezenformasyon ve propaganda ile yeniden yazılan tarihe karşı tarihin yeniden yazılması’ çağrısında bulundu.
Cezayir, Emmanuel Macron’un, hem ülke yönetimi hem de halkı için son derece aşağılayıcı bir anlam taşıyan ‘Fransız kolonizasyonunun, sivil müdahale için Fransa’nın gelişinden önce çadırda yaşayan ve koyun güden Cezayirlilere medeniyet getirmek gibi bir takım avantajları olduğu’ şeklindeki sözlerini büyük bir hassasiyetle karşıladı.
Macron, bununla da kalmadı. Sorunun, Cezayir'in 1962 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Cezayir toplumunun derinliklerinde değil, hafızaya bağlı bir rant üzerine kurulmuş siyasi-askeri sistemde” olduğunu söyledi. Cezayir tarihinin yazımının ‘gerçeklere değil, Fransa'ya duyulan nefrete dayandığını’ öne süren Macron, “Cumhurbaşkanı Tebbun ile iyi bir iletişimim var, ama onun çok katı bir sistem tarafından kontrol edildiğini düşünüyorum” dedi. Gözlemcilere göre bu sözler, Cezayir Cumhurbaşkanı Tebbun’un ‘ordu tarafından rehin alınmış olduğu ve aslında iktidarın başı olmadığı’ anlamına geliyor.
Fransa tarafından Cezayir ve Kuzey Afrika'nın Mağrip bölgesindeki diğer ülkelere verilen vizelerin yüzde 50 azaltılması meselesiyle ilgili olarak Macron, kararın, özellikle Paris ve Fransa’nın diğer şehirlerini sık sık ziyaret eden üst düzey yetkilileri kapsayan ‘yönetici çevrelere’ yönelik olduğunu belirtti. Macron, “İktidar çevrelerini, yani kolayca vize almaya alışmış olanları zorlamaya çalışacağız” diyerek Mağripli yönetici sınıfını tehdit etti. Fransa'nın bu kararla yetkililere vermek istediği mesajla ilgili olarak ise Macron, “Yöneticilere, ‘(Fransa'daki) kaçak göçmenleri ve tehlikeli insanları (teröristleri) ülkeden çıkarmak için iş birliği yapmayı reddederseniz, hayatınızı kolaylaştırmayız’ demek istiyoruz” şeklinde konuştu.
Buna karşın Cezayir, Fransa’ya karşı tepki vermekte gecikmedi ve bir takım resmi önlemler aldı. Bu önlemlerin başında Cezayir’in Paris Büyükelçisinin geri çağrılması ve 2013 yılından bu yana aşırılık yanlısı gruplarla mücadele edilen Mali’nin kuzeyinde görev yapan Fransız savaş uçaklarının geçiş güzergahındaki Cezayir hava sahasının kapatılması yer aldı.

Fransa’daki seçim süreci
Bu yeni bölünme sürecinde en çok dikkat çeken ise Fransa'da seçim tarihi yaklaşırken, sanki Fransa’da seçimler, Cezayir konuk olarak davet edilmeden yapılamazmış gibi Fransa ve Cezayir arasındaki gerilimin artması oldu. Bu gerilim de çoğunlukla (Cezayir'in bağımsızlık savaşında Fransa adına savaşan Müslüman Cezayirliler) Harkiler ve (Cezayir’de doğup Fransa kolonizasyonu sırasında Fransızlarla iş birliği yapan ve bağımsızlığın kazanılmasından sonra Cezayir’den ayrılarak Fransa’ya yerleşen Cezayirliler) Kara Ayaklar gibi tarihi dosyaların yeniden hararetli tartışmalarda gündem olmalarıyla oluyor. Bu nedenle çoğu gözlemci Macron'un açıklamalarını önümüzdeki Nisan ayında yapılması planlanan Fransa Cumhurbaşkanlığı seçimleri gündemiyle ilişkilendiriyor.

“Machiavelli mantığı”
Cezayirli gazeteci yazar Abdulali Zevagi, konula ilgili Şarku’l Avsat’a yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:
“Fransa Cumhurbaşkanı’nın rezil açıklamaları, kulağa boğazlanmış bir horozun böğürtüleri gibi geliyor. Çünkü adam ikinci kez kazanmayı hedeflediği yeni bir cumhurbaşkanlığı döneminin eşiğinde. Makyavelli mantığındaki bu amaç, onu nezaketten ve diplomatik geleneklerden soyutlamış durumda. Tarih, Fransa’nın Cezayir ile ilişkilerindeki tüm bu aşırılığı hatırlıyor. Bu şekilde küstahça sözler sarf ediyor ve tarihin derinliklerine iniyor. Belki de bu sözler ona bazı seçmenlerin sempatisini kazandıracaktır. Elbette burada göçmenlere düşman olan ve beyaz ırkın üstünlüğü savunan ve İslam karşıtlığı yanılsamasıyla yönlendirilen sömürgeci geçmişe özlem duyan aşırı sağcı kitleyi kastediyoruz. Bu, son yıllarda tüm Avrupa ülkelerinde yeniden canlanan bir eğilim ve bu kasıtlı bir adım gibi görünüyor. Macron, bunu uygulamak için kademeli bir politika benimsedi. Vatanına ve halkına ihanet eden ve onlara karşı Fransa'nın yanında savaşan harkilerden resmi olarak özür diledi.”

Zevagi sözlerini şöyle sürdürdü:
"Fransa’nın cumhurbaşkanları, her seçim döneminde Fransa-Cezayir ilişkilerindeki çetrefilli dosyalara başvururlar ve bazı detayları farklı derecelerde sunarlardı. Ancak mevcut cumhurbaşkanı izin verilen tüm sınırların ötesine geçti. Cezayir'e karşı hâlâ ataerkil bir bakışla, 1962 yılı öncesindeki sömürgesiymiş gibi bakan bir sömürge ideolojisi sürdürüyor gibi görünüyor.  Gerçekten de Macron, Fransız siyasi elitlerinin gizli kapaklı inandıklarını yüksek sesle dile getirdi. İki ülke arasındaki ilişkilerdeki gerçek sorunu gözlerimizin önüne serdi. Fransız elitlerinin tutum ve tepkilerini oluşturan ana güdüyü ortaya çıkardı. Sömürge fikri, Cezayir’i arka bahçesi ve ekonomisinin atardamarlarından biri olarak gören Fransızların karakterinde kök salmıştır. Bu da Fransızların tedavi edilemeyen kronik bir hastalığıdır. "

“Medeniyetten yoksun bölge”
Cezayirli gazeteci yazar, değerlendirmesinde şunları da dile getirdi:
“Fransa’nın, Cezayir’i işgali büyük bir yalana dayanıyordu. Hala da öyle... Öyle görünüyor ki Cumhurbaşkanı Macron’da bu yalana tam bir teslimiyetle inanıyor. Vardığı sonuç, Fransa’nın acımasız barbar istilasından önce Cezayir'in medenileştirilmesi gereken medeniyette yoksun bir yer olduğudur. Ama bunu kafalarını keserek, aç bırakarak, yerlerinden ederek ve onlara karşı vahşi katliamlar gerçekleştirerek yaptılar. Oysa hiçbir sömürgeci güç böyle bir şey yapmadı. “
Zevagi’ye göre ‘Macron'un Cezayir’de askeri bir rejimin olduğuna atıfta bulunması, orduya yönelik sert eleştirileri ve siyasi-askeri rejimin Cumhurbaşkanı Tebbun’u kontrol etmekle suçlaması, hezeyan dolu açıklamaları, rastgele veya belli bir tarafa yöneltilmiş mesajlar, Cezayir’de Fransız tarafının aleyhine gerçekleşen bir iç değişimi yansıttığı’ açıkça görülüyor. Macron’un açıklamalarının iki ülke arasındaki ilişkilerin gelecekteki aşamalarını belirlemenin temel taşı olmaya devam ettiğini söyleyen Zevagi, “Çünkü bu açıklamalar, her Cezayirli için büyük bir anlam ifade eden Cezayir ulusunun varlığını ve ruhunu hedef aldı. Cezayirli yetkililerin açıklamaları, devletin tutumu ve sosyal medya kullanıcılarının Fransa Cumhurbaşkanı’nın açıklamalarını kınayan paylaşımları bu durumu ortaya çıkardı. Tarihi gerçeklerin ortaya çıkarılması, Fransa ile ilişkilerin kesilmesi ve Fransa’nın Cezayir’deki ekonomik ve kültürel çıkarlarının engellenmesi ve Fransa ile ilişkilerin, Cezayir'i geri kalmışlığından ve hem ekonomik hem de sosyal durgunluğundan kurtaracak her derde deva olarak görülmemesi talepleri yaygın bir şekilde dile getirildi” şeklinde konuştu.

Fransa’yı seven Cezayirliler var
Öte yandan Cezayirli siyaset analisti Abdulvahhab Lekevari, Facebook hesabından yaptığı paylaşımda Macron'un açıklamalarını ve neden olduğu öfkeyle ilgili şunları yazdı:
“Macron, hafıza dosyasından beslenen bir siyasi-askeri rejimden bahsetti. Bu egemen iktidarımızın çok doğru bir tanımıydı. Macron, Cezayir halkının Fransa'dan nefret ettiğini söyledi. Fakat bu doğru değil. Fransa'dan gerçekten nefret eden Cezayirlilerin olmasının yanında aynı zamanda Fransa'yı seven önemli sayıda Cezayirli de var. Cezayirlilerin Fransa’dan nefret etmediğinin kanıtı, her gün Fransa’ya umut yolculuğuna çıkan düzensiz göçmenlerdir. Cumhurbaşkanı Jacques Chirac'ın 2003 yılındaki sel felaketinin ardından başkentin Bab el-Vad semtini ziyareti sırasında binlerce Cezayirlinin Chirac’ın adını söyleyerek vize talep ettiklerini de unutmadık.”

Lekevari sözlerini şöyle sürdürdü:
“(Macron), ‘Fransız işgalinden önce bir Cezayir ulusu var mıydı?’ diye sordu. Sorusunun cevabı için Cezayir ulusal hareketinin simgesi, Cezayir devletinin Kurucu Meclisinin ve Cezayir Cumhuriyeti Geçici Hükümeti'nin ilk başkanı Ferhat Abbas’a kadar gitti. Cezayir ulusunu mezarlıklarda aradı, ancak bulamadı.”
Macron’un akıllı ve hırslı bir politikacı olduğunu, tarih de dahil olmak üzere tüm kartlarını ikinci  kez cumhurbaşkanlığını kazanabilmek için kullandığını söyleyen Lekevari, “Özetle, yoksul Cezayirliler hâlâ kimliklerini ve tarihlerini aramaya dalmış durumdalar. Bu ulusun gerçek başlangıcını sorgulamak için tarihle gülünç bir şekilde savaşmak yerine Fransa’dan kurtuluş mucizesinin tarihi olan 5 Temmuz 1962'yi modern Cezayir ulusu için muzaffer bir başlangıç ​​olarak benimsemeleri yeterliydi” ifadelerini kullandı.
Sudanlı yazar Tayyib Salih tarafından 1960’lı yılların ortalarında yazılan ve kimlik meselesi üzerine kurulu ünlü roman ‘Mevsimu'l-Hicre ile'ş-Şemâl’den (Kuzeye Göç Mevsimi) alıntı yapan Lekevari, “Kitap sömürgeciler için şunlar söyleniyor; ‘gelişleri bizim anlattığımız gibi bir trajedi ya da onların tasvir ettiği gibi bir nimet değil, zamanla bir efsaneye dönüşecek melodramatik bir eylemdi. Neden evimize geldiklerini bilmiyorum. Bu, bugünümüzü ve geleceğimizi zehirlediğimiz anlamına mı geliyor? Er ya da geç evlerimizden çıkacaklar. Ancak burada demiryollarını, buharlı gemileri, fabrikaları, hastaneleri ve okulları olacak. Onların dilini hiç bir suçluluk yahut memnuniyet hissetmeden konuşacağız. Sıradan insanlar gibi olacağız. Ve eğer bizler birer yalansak, kendi uydurduğumuz yalanlarız.’”

Cezayir, Fransa’nın elinden kayıp gitti
Cezayirli yazar Abdulcebbar Bata da Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“Macron, 4 yıl önce seçim kampanyası sırasında Cezayir'e geldiğinde açıkça ziyaretinin Fransa’nın Cezayir’deki tarihindeki ve geleceğindeki rolü açısından yaptığını söyledi. Ayrıca Cezayir'in sömürgeleştirilmesi insanlığa karşı bir suç olduğunu ifade etti. Bunları söyleyen kişi ile Fransız işgalinden önce bir Cezayir ulusunun varlığını sorgulayan kişinin aynı olması akıl almaz bir durum.  Kendi yarattığınız milletin varlığında ve geleceğinde asla sizden vazgeçemeyeceği de ortadadır. Macron’un ruh haline ve değişken zihniyetine göre yaptığı açıklamalar, bizi tam bir çelişkiye ve gerçeği bulmak için derinlemesine bir okuma yapmaya itiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın dediği gibi, Macron'un zihinsel noktada bir tedaviye ihtiyacı olmayabilir. Fakat önceki tüm Fransız cumhurbaşkanlarının aksine, çıkışlarında ve son açıklamalarında kendisini bu anormalliğe itenin ne olduğu bulmak için Macron’u içeriden ve dışarıdan çevreleyen tüm faktörler incelenebilir.
Bata’ya göre özellikle yeni Cezayir yönetiminin kendileriyle yapılan anlaşmaları yenilemeyi reddetmesinin ardından Cezayir’i bir daha geri dönmeksizin terk eden Fransız şirketlerinin devasa kayıplarından ve Fransa’ya yakın politikacıların ve işadamlarının Cezayir’de hapishanelere atılmasından geriye kalanların da ülke dışına kaçmasından sonra, Fransa gerçekten Cezayir’in elinden kayıp gittiğini düşünüyor.

Hanad: Macron haklı
Diğer taraftan Cezayirli siyaset bilimi profesörü Muhammed Hanad, Macron'un Cezayir rejimi konusundaki tutumunu güçlü bir şekilde desteklediğini açıkladı. Hanad, ‘Cezayirli yetkililerin, her zamanki gibi, Macron'un açıklamalarının ardından kendinden emin bir yönetim olarak görünme fırsatını kaçırdığını’ yazdı. Hanad, “Ne yazık ki, medya profesyonellerimizin ve entelektüellerimizin çoğu da bunu taklit etti. Cumhurbaşkanı Macron'un söylediklerini sakin bir şekilde gözden geçirecek olursak en başta Fransa'daki politikacıların aklından geçenleri dile getirdiği için Macron’a saygı göstermemiz gerektiğini düşünüyorum. En az yöneticilerimizin bazılarının yolsuzluklarından ve Fransa'yı paraları ve lüks mülkleri için bir sığınak olarak görmelerinden dolayı gördükleri saygıyı göstermeliyiz. Fransa Cumhurbaşkanı, bağımsızlığını kazanmasının ardından Cezayir'in siyasi ve askeri bir rejimin himayesinde hafıza dosyasından faydalandığını söyledi! Peki, bu doğru değil mi?” yorumunda bulundu. Hanad'a göre hafıza dosyasından sağlanan yarar, başka bir rant kaynağına ve ne olursa olsun muhalif seslerin bastırılmasına dayanır. Cezayir devletinin, bağımsızlık savaşının sona erdiğinin ilan edilmesinden hemen sonra geçici hükümete karşı yapılan bir askeri darbe üzerine kurulduğunu vurgulayan Hanad, “Darbeciler, iktidarlarını güçlendirmek amacıyla - Macron'un da dediği gibi – Cezayir’in tarihini Fransa nefretine dayandırdılar. Ama bugün, bu nefretin sadece kısır bir propagandadan ibaret olduğunu biliyoruz! Bu nedenle, Fransa Cumhurbaşkanı yanlış bilgi ve propagandaya karşı koymak amacıyla Cezayir savaşının tarihini Arapça ve Berberice olarak yazakları vaadinde bulunmakta haklı” ifadelerini kullandı.

Hanad sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ancak Emmanuel Macron'un, Fransa'nın Cezayir'deki rejimi desteklediği yönündeki genel düşünceyi çürüttüğü çok önemli açıklamaları da var. Cezayir'deki rejimin Hirak (Halk hareketi) nedeniyle yorgun ve kırılgan hale geldiğini belirtti ve askeri bir rejim niteliğinde olduğunu vurguladı. Cumhurbaşkanı Abdulmecid Tebbun ile olan ilişkisine dikkati çekti ve Cezayir Cumhurbaşkanı’nın, katı bir rejimin tarafından kontrol edildiğini söyledi.”
Macron'un ‘yönetici sınıfına’ vize vermeyi kısıtlayarak ‘hayatlarını kolaylaştırmayacakları’ yönündeki tehdidiyle ilgili olarak ise Hanad şunları söyledi:
“Bu, artık onlardan korkmuyor gibi görünen Fransız yetkililerle haşır neşir olanlara saygısızlık anlamına gelmiyor mu? Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un Cezayir'deki yönetim sistemine ilişkin son açıklamalarından nasıl bir ders çıkarmalıyız? Eğer karşındaki sana saygı duymuyorsa dönüp kendine bir bak, belki de sebebi sensindir!”



Irak, Curf es-Sahr'da yeniden konuşlanmaya başladı... Yeni karargâha geniş yetkiler verildi

Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)
Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)
TT

Irak, Curf es-Sahr'da yeniden konuşlanmaya başladı... Yeni karargâha geniş yetkiler verildi

Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)
Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)

Irak güvenlik güçleri, başkent Bağdat'ın güneyinde bulunan Curf es-Sahr bölgesinde askerî birliklerin değiştirilmesi ve güvenlik sorumluluk alanlarının yeniden düzenlenmesi kapsamında cuma günü yeniden konuşlanmaya başladı. Operasyonla eş zamanlı olarak bölgede görev yapan güçlerin komutasını üstlenecek yeni bir koordinasyon karargâhı da faaliyete geçirildi. Hükümet, kapalı yolların açılması ve ailelerin evlerine dönmesi yönünde talimat verirken, bölgede 12 yıldır kontrolü elinde bulunduran Hizbullah Tugayları'nın (Ketâib Hizbullah) çekilme sürecinin operasyonla eş zamanlı başlayıp başlamadığı henüz netlik kazanmadı.

Irak Silahlı Kuvvetler Başkomutanı Sözcüsü Sabah en-Numan, Başbakan Ali ez-Zeydi'nin yeni koordinasyon karargâhına bölgede güvenliğin sağlanması ve hukukun uygulanması için tam yetki verdiğini açıkladı.

Numan, Curf es-Sahr'da düzenlediği basın toplantısında, güvenlik güçlerinin bölgeye konuşlandırılması ve sorumluluk alanlarının değiştirilmesi çalışmalarının bugün (Cuma) başladığını belirtti. Yeni karargâhın, bölgede görev yapan askerî birlikler ve güvenlik birimleri arasındaki koordinasyonu sağlayacağını söyledi.

Karargâh Komutanı Korgeneral Ahmed Hatim Hamid ise karargâhın yönetiminin Federal Polis Gücü tarafından yürütüleceğini bildirdi. Birliklerin değiştirilmesi işleminin Curf es-Sahr'ın tamamını kapsayacağını belirten Hamid, sürecin belirlenen takvim doğrultusunda ve doğrudan kendi gözetiminde gerçekleştirileceğini kaydetti.

Öte yandan bazı kaynaklar, Hizbullah Tugayları'nın bugünden (Cuma) itibaren bir ay içinde kademeli olarak bölgeden çekilmeye hazırlandığını aktardı. Ancak İran'a yakın silahlı grup, şu ana kadar böyle bir karar aldığını resmen açıklamadı.

cdfrgthy
Irak Güvenlik Medya Hücresi Başkanı Tümgeneral Saad Maan, 20 Kasım 2026'da Curf es-Sahr yakınlarında güvenlik yetkilileriyle birlikte düzenlediği basın toplantısında konuşuyor. (Reuters)

Tugaylar, dün (Perşembe) hükümetle yaşanan sorunların çözüme kavuşturulduğunu belirterek bölgedeki alarm durumunu kaldırmıştı. Grup yetkililerinden Ebu Hüseyin el-Hamidavi, Başbakan Ali ez-Zeydi'nin adını vermeden, "Yürütme erkinin başkanıyla yaşanan sorunlar özel kanallar aracılığıyla çözülecek" açıklamasında bulunmuştu. Hamidavi, grup mensuplarına da alarm öncesindeki görevlerine dönmeleri talimatını vermişti. Ayrıca İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'ye "tutumundan dolayı" teşekkür etmişti. Bu açıklama, ayrıntıları henüz bilinmeyen bir uzlaşmaya varıldığı şeklinde yorumlanmıştı.

Yeni karargâhın yapısı ve yetkileri

Zeydi'nin perşembe günü kuruluşunu ilan ettiği ve El-Müsaytır (Kontrol Merkezi) adını verdiği karargâhta ordu, Federal Polis Gücü, Haşdi Şabi ve Enerji Polisi'ne bağlı birlikler görev yapacak. Karargâh, kuruluşuna ilişkin yayımlanan başbakanlık kararnamesi uyarınca Federal Polis Gücü Komutanlığına bağlı olacak.

Karargâh ayrıca bölgenin idari sınırları içerisindeki güvenlik güçlerinin konuşlandırılmasını denetleyecek. Bu görev, Babil, Kerbela, Enbar ve Bağdat'taki güvenlik komutanlıklarıyla koordinasyon içinde yürütülecek.

Güvenlik Medya Hücresi Başkanı Saad Maan, Enerji Polisi'nin bölgedeki petrol boru hattının kontrolünü devralmaya başladığını bildirdi. Maan, güvenlik güçlerinin ilk aşamada sivillerin geçişini sağlamak amacıyla yolları açacağını, ardından ailelerin evlerine dönüşünü güvence altına alacak düzenlemelerin yapılacağını söyledi.

Numan ise hükümetin bölgenin kalkınmasını desteklemek amacıyla stratejik projeler hayata geçirmeyi planladığını belirtti. Ancak projelerin niteliği ve uygulama takvimine ilişkin ayrıntı vermedi.

scdrfg
Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)

Söz konusu adımlar, hükümetin Hizbullah Tugayları'nın Curf es-Sahr'dan çekilmesine yönelik düzenlemelerin başlatılması için cuma gününü belirlemesinin ardından geldi. Bu girişim, uzun yıllardır silahlı grubun nüfuzu altında bulunan bölgede resmî güvenlik kurumlarının denetimini yeniden tesis etme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Başbakan Zeydi daha önce bölgedeki kapalı yolların açılması talimatını vermiş ve Irak topraklarının tamamında güvenliğin sağlanmasının ordu ile resmî güvenlik güçlerinin sorumluluğunda olması gerektiğini vurgulamıştı. Haşdi Şabi Harekât Komutanlığı da perşembe günü, Curf es-Sahr'da konuşlu askerî birliklerin belirlenen askerî prosedürler çerçevesinde değiştirilmesi çalışmalarının başladığını duyurmuştu.

fvgthyj
Irak polisi mensubu, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetindeki Curf es-Sahr yakınlarında yürütülen güvenlik konuşlanması sırasında görev yapıyor. (Reuters)

Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak hükümet, Babil vilayetinde bazı yetkililer ve güvenlik komutanlarına yönelik de işlem başlattı. Bölgede akaryakıt kaçakçılığı yapıldığı ve nüfuz sahibi bazı çevrelerin bu faaliyetlerden çıkar sağladığı yönündeki suçlamaların ardından dokuz yetkili görevden alındı.

Bölgede Hizbullah Tugayları'nın varlığına ilişkin nihai düzenlemelerin nasıl şekilleneceği ve askerî birliklerin değiştirilmesi sürecinin grubun güvenlik ve askerî nüfuzunu sona erdirip erdirmeyeceği ise henüz belirsizliğini koruyor.


İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki saldırısını sonlandırdı… Peki ne elde etti?

(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
TT

İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki saldırısını sonlandırdı… Peki ne elde etti?

(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)

Yaklaşık 24 saat süren hareketliliğin ardından İsrail ordusu, dün Gazze Şeridi’nin orta kesiminde yer alan el-Bureyc ve Nuseyrat mülteci kamplarının kuzeyinde, sarı hata bitişik üç bölgede yürüttüğü askerî kara operasyonunu sona erdirdiğini duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump’ın planı kapsamında Ekim 2025’te ateşkes anlaşmasının ilan edilmesinden bu yana Gazze Şeridi’nde sarı hat olarak adlandırılan hayalî bir sınır, İsrail’in işgal ettiği bölgelerle (hattın doğusu) Hamas ve Filistinli grupların nispeten kontrol sahibi olduğu bölgeleri (hattın batısı) birbirinden ayırıyor. İsrail’in işgal ettiği alanların, Gazze Şeridi’nin toplam yüzölçümünün yüzde 60’ından fazlasını oluşturduğu tahmin ediliyor. İsrail, iki yılı aşkın süredir işgal ettiği bölgeleri genişletirken suikastlar, bombardımanlar ve zorla yerinden etme operasyonları gerçekleştirdi ancak bu genişlemeleri resmen duyurmadı.

İsrailli bir askerî yetkili, birliklerin faaliyetlerini tamamladığını ve operasyonun başladığı çarşamba günü öğle saatlerinde ulaşıma kapatılan, bölgenin en önemli ana güzergâhlarından Selahaddin Caddesi’nin yeniden trafiğe açıldığını söyledi. Yetkili, bölge sakinlerine sarı hattı geçmemeleri ve söz konusu bölgede faaliyet gösteren birliklere yaklaşmamaları çağrısında bulunarak, aksi halde hayatlarının tehlikeye girebileceği uyarısında bulundu.

Ancak görgü tanıkları, İsrailli askerî yetkilinin açıklamasını yalanladı. Tanıklar, İsrail güçlerinin geri çekilmesine rağmen Selahaddin Caddesi’nin trafiğe açılmadığını, araçların geçişini engellemeye devam etmek amacıyla bölgede toprak setlerin bırakıldığını belirtti.

fvgthy
Gazze Şeridi’ndeki Selahaddin Caddesi

Gazze Şeridi’ndeki Filistinli gruplardan bir yetkili, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, İsrail ordusunun kurduğu engellerin kaldırılmasının, bölgeye buldozerlerin girmemesi nedeniyle mümkün olmadığını belirtti. Yetkili, bunun için İsrail ile güvenlik koordinasyonu gerektiğini, İsrail güçlerinin hâlâ bölgede bulunduğunu ve kara operasyonunun gerçekleştirildiği alanın çevresinden yalnızca birkaç on metre uzaklıkta konuşlandığını ifade etti.

Geri dönenleri büyük bir yıkım bekliyor

İsrail güçlerinin çekildiğinin doğrulanmasının ardından yerinden edilmiş yüzlerce bölge sakini, Nuseyrat Mülteci Kampı’nın kuzeyindeki Davet mahallesinde bulunan çadırlarına geri döndü. Hamas’a bağlı Hükümet Medya Ofisi’ne göre, İsrail’in kara operasyonu nedeniyle 6 bin kişiden oluşan bin 500’den fazla aile yerinden edilmek zorunda kaldı.

İsrail’in gerçekleştirdiği hareketlilik, ordunun geniş çaplı yıkım ve arazi düzleme çalışmaları sonucunda evlerde, sanayi tesislerinde ve tarım arazilerinde büyük çaplı hasara yol açtı. İsrail güçleri ayrıca bölgeden çekildikten sonra büyük çaplı bir patlatma operasyonu gerçekleştirdi.

drfgthy
Gazze Şeridi’nin orta kesiminde, İsrail ordusunun operasyon düzenlediği bölgede, elinde mermi tutan bir Filistinli, 19 Kasım 2026 (Reuters)

Patlamanın boyutu ve şekli, İsrail güçlerinin tünelleri imha etmek amacıyla gerçekleştirdiği operasyonlara benziyordu. Bu durum, sahadaki bir kaynağın çarşamba günü Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada dile getirdiği ve operasyonun bölgede bir tüneli patlatmayı amaçladığı yönündeki tahminini güçlendirdi. Kaynak, sarı hat içerisinde, Selahaddin Caddesi’nin bitişiğinde bulunan Ard er-Reis bölgesinde daha önce gerçekleştirilen kazı çalışmalarına da dikkat çekmişti.

İsrail Ordu Radyosu da çarşamba akşamı ilerleyen saatlerde operasyonun amacının, bölgede tespit edilen ve sarı hat içerisinde yeni kurulan askerî noktalardan birine kadar uzanan bir tüneli patlatmak olduğunu doğruladı. Haberde, söz konusu tünelin İsrail güçleri için tehdit oluşturabileceği belirtilirken operasyonun, önceden bilgilendirilen ABD ile koordinasyon içinde gerçekleştirildiği kaydedildi.

İsrail ordusu, savaş sırasında uzun süre bu bölgede faaliyet göstererek arazi düzleme çalışmaları yürütmüş, ancak herhangi bir tünel tespit ettiğini açıklamamıştı.

Arabuluculardan gelen baskılar

Operasyon, Hamas tarafından sert şekilde eleştirildi. Hareket, operasyonu kınayarak ateşkesin açık bir ihlali olarak nitelendirdi. Hamas, ABD yönetimi ve anlaşmanın garantör ülkelerinden, hareketin ifadesiyle ‘Gazze halkını Gazze Şeridi’nin batısında dar bir alana sıkıştırmayı’ amaçlayan bu ihlallerin durdurulması için harekete geçmelerini istedi.

İsrail Ordu Radyosu’nun çarşamba günü aktardığına göre, İsrail operasyonunun günlerce sürmesi bekleniyordu. Ancak Hamas’ın Gazze dışında bulunan üst düzey bir yetkilisi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Hareketin yönetimi arabulucularla temasa geçti. Arabulucular, bu ihlallerin durdurulması için ABD ve Gazze Barış Kurulu ile görüşmeler yürüttüklerini doğruladı” dedi.

Kaynağa göre arabulucular, İsrail’in bu askerî operasyonlarından ve Gazze Şeridi içerisindeki ilerleyişinden duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Arabulucuların, ihlallerin sona erdirilmesi ve insani durumun iyileştirilmesine katkı sağlayacak bir güvenlik istikrarının oluşturulması için çalışıp baskı yapacaklarını, ayrıca üzerinde mutabakata varılan anlaşma maddelerinin uygulanmasını ilerletmeye çaba göstereceklerini belirtti.

dcfrgth
İsrail’in Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Nuseyrat’a düzenlediği saldırıdan zarar görmemek için eşyalarıyla birlikte bölgeden ayrılan Filistinli bir çocuk, 18 Kasım 2026 (AFP)

Hamas Sözcüsü Hazım Kasım, İsrail güçlerinin çekilmesinden önce yaptığı açıklamada, “İşgal güçlerinin Gazze Şeridi’ndeki operasyonlarını tırmandırmasının asıl amacı, yerinden etme planını hayata geçirmek için Gazze Şeridi’nde geriye kalanları da yok etmektir. Bu durum, söz konusu planı engellemek amacıyla düzenlenen Arap zirvelerinde alınan kararların uygulanmasını gerektiriyor” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze Şeridi’ndeki savaşı sona erdirme planını denetleyen Barış Kurulu, hem İsrail’i hem de Hamas’ı çatışmaları sona erdirmeye yönelik yükümlülüklerini yerine getirmemekle suçladı. Kurul, bu durumun Gazze sakinlerini ağır koşullarla karşı karşıya bıraktığını ve ateşkesin çökme tehlikesini artırdığını belirtti. Barış Kurulu’nun değerlendirmesi, Reuters’ın ulaştığı 12 sayfalık bir raporda yer aldı. Bu rapor, ABD’nin desteklediği ateşkesin 13 ay önce yürürlüğe girmesinden bu yana Kurul tarafından Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’ne sunulan ikinci rapor olma özelliğini taşıyor.

Barış Kurulu’nun rapordaki bulgularını kasım ayı sonunda New York’ta düzenlenecek BM Güvenlik Konseyi toplantısında sunması bekleniyor. Raporda, “Üzerinde anlaşmaya varılanlarla sahada yaşananlar arasındaki uçurum, süreci tehdit eden temel risk olmaya devam ediyor” denildi. Raporda ayrıca, “Somut sonuçlar doğurmayan hiçbir ateşkes sonsuza kadar sürdürülemez” uyarısında bulunuldu.

Hamas ise Barış Kurulu’nun açıklamasını kınadı. Hareket, açıklamanın ‘işgalin saldırganlığı ile Filistinli kurbanı kabul edilemez biçimde aynı kefeye koyduğunu ve İsrail’in ihlallerine siyasi kılıf sağlayan taraflı yaklaşımın bir parçası olduğunu’ belirtti.


Uluslararası Af Örgütü: Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) saldırıları savaş suçu teşkil edebilir

Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
TT

Uluslararası Af Örgütü: Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) saldırıları savaş suçu teşkil edebilir

Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)

luslararası Af Örgütü, Hızlı Destek Kuvvetleri'ni (HDK), Kuzey Kurdufan eyaletine bağlı el-Ubeyyid kenti ve çevresindeki yerleşim bölgeleri ile sivil tesislere insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenlemekle suçladı. Saldırılarda 37 sivilin hayatını kaybettiği, 10 kişinin yaralandığı belirtilirken, örgüt bu saldırıların savaş suçu teşkil edebileceğini bildirdi.

Yeni insan hakları raporu, Sudan'da kıtlığın yayılmasına ilişkin uluslararası uyarıların arttığı bir dönemde yayımlandı. Dünya Gıda Programı (WFP), finansman yetersizliği nedeniyle yaklaşık 900 bin kişiye yönelik acil gıda yardımını durdurmak zorunda kaldığını açıkladı.

Uluslararası Af Örgütü, yürüttüğü soruşturmanın bulgularına göre HDK tarafından geçen haziran-ağustos ayları arasında gerçekleştirilen dokuz İHA saldırısını belgelediğini bildirdi. Saldırılarda yerleşim bölgeleri, hayati öneme sahip tesisler ve sivil araçlar hedef alındı. Hedef alınan araçlardan birinin düğün davetlilerini taşıdığı belirtildi.

Örgüt, soruşturmasını 29 tanık, saldırılardan sağ kurtulanlar ve diğer kaynaklarla yapılan görüşmelerin yanı sıra uydu görüntüleri ve video kayıtlarının analizine dayandırdı. Saldırıların gerçekleştiği sırada hedef alınan noktaların çevresinde herhangi bir askerî hedef tespit edilemediğini belirten örgüt, olayların olası savaş suçları kapsamında soruşturulmasını istedi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi de kısa süre önce yayımladığı raporda, bu yılın ilk 10 ayında İHA saldırılarında bin 630'dan fazla sivilin öldürüldüğünü açıkladı. Uluslararası kuruluşun belgelediği toplam 2 bin 230'dan fazla sivil ölümünün büyük bölümünün İHA saldırılarından kaynaklandığına dikkat çekildi. Bu veriler, söz konusu silahların kullanımındaki artışı ve siviller açısından oluşturduğu tehlikeyi ortaya koyuyor.

Bu gelişmeler, Sudan'da savaşın dördüncü yılına girmesiyle milyonlarca kişinin yaşadığı insani koşulların ağırlaştığı bir dönemde yaşanıyor. Özellikle Darfur ve Kurdufan eyaletlerinde yerinden edilmenin artması, insani yardım güzergâhlarının kesintiye uğraması, uluslararası finansmanın azalması ve gıda fiyatlarının yükselmesi, insani krizin daha da derinleşeceği endişelerini artırıyor.

Yeni kıtlık bölgeleri

İnsani yardım alanında da Sudan'ın daha geniş çaplı bir gıda felaketine sürüklendiğine ilişkin uluslararası uyarılar giderek artıyor. Dünya Gıda Programı, ülkenin bazı bölgelerinde kıtlığın yaşandığını doğrularken, Darfur ve Kurdufan'da yeni açlık bölgelerinin ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.

Savaş, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, kıtlığa ve geniş çaplı gıda krizine yol açtı (AP).
Savaş, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, kıtlığa ve geniş çaplı gıda krizine yol açtı (AP).

Program, çarşamba günü X platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, insani yardım finansmanındaki yetersizlik nedeniyle Sudan'da yaklaşık 900 bin kişiye yönelik acil gıda yardımını tamamen durdurmak zorunda kaldığını bildirdi.

Açıklamada, “Sudan'ın bazı bölgelerinde kıtlık yaşandığı doğrulandı. Darfur ve Kurdufan'da yeni açlık bölgeleri ortaya çıkıyor” denildi. Açıklamada ayrıca, çatışmaların dördüncü yılına girmesinin aileleri evlerini terk etmeye zorladığı ve gıda kaynaklarına erişimlerini kestiği belirtildi.

Özellikle mısır ve buğday başta olmak üzere tahıl fiyatlarının sürekli yükselmesi, açlık krizini daha da ağırlaştırıyor. Yaz tarım sezonunda üretimin düşmesi beklenirken, çatışma bölgelerinden uzaktaki bazı yerlerde dahi kış tarım sezonunun aksadığına ilişkin işaretler bulunuyor.

İnsani yardım kuruluşlarının tahminlerine göre, Sudan'da yaklaşık 14 bölge kıtlık riskiyle karşı karşıya. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre yerinden edilmenin yayılması ve etkilenen bölgelere gıda ve tıbbi yardım ulaştırma kapasitesinin azalması krizi derinleştiriyor.

Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC), geçen ekim ayında yayımladığı uyarıda, çatışmaların, yerinden edilmenin ve kuraklığın devam etmesinin Darfur ve Kurdufan'ın bazı bölgelerinde kıtlık riskini artırdığını bildirdi. Açıklamada, akut gıda güvensizliği ve yetersiz beslenme seviyelerinin de yüksek olduğu belirtildi.

Buna karşılık Sudan hükümeti, aynı ay ülkenin bazı bölgelerinde kıtlık yaşandığı yönündeki iddiaları reddederek, gıda durumunun “güven verici” olduğunu savundu. Bu açıklama, aralarında ABD, İngiltere ve Avrupa ülkelerinin de bulunduğu 32 ülke ve uluslararası ortağın açlık krizinin ağırlaştığı uyarısını içeren ortak bildirisine cevap olarak yapılmıştı.

HDK kontrolündeki bölgelerde risk büyüyor

Hızlı Destek Kuvvetleri öncülüğündeki “Tesis” ittifakının Darfur ve Kurdufan eyaletlerinde kontrol ettiği bölgelerde, özellikle yerinden edilmiş kişilerin yaşadığı kamplarda, insani yardım ve gıda tedarikinde ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Askerî operasyonların ve hava saldırılarının sürmesi de şartları ağırlaştırıyor.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisinin yakın tarihli raporları, pazarlara yönelik İHA saldırılarının ve sivillerin hareketlerine getirilen kısıtlamaların, halkın gıda ve insani yardıma erişimini önemli ölçüde engellediğini ortaya koydu.

Sudan'da yoksulluk oranı, Merkezi İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 80'e ulaştı (Reuters).
Sudan'da yoksulluk oranı, Merkezi İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 80'e ulaştı (Reuters).

Giderek daha fazla Sudanlının dış yardıma bağımlı hale gelmesi, uluslararası finansmanın ise azalması krizin boyutlarını büyütüyor. Bu durum, insani yardım kuruluşlarını bazı bölgelerde gıda yardımlarını azaltmaya veya dağıtımları tamamen durdurmaya zorluyor.

Ordu ile HDK arasında ekim ayında Kurdufan'da çatışmaların şiddetlenmesinden bu yana, bölgenin batı ve güneyindeki geniş alanlara yardım konvoylarının ulaşımı aksadı. Bu bölgelerde yaşayan halk ciddi gıda ve sağlık hizmeti sıkıntısı çekiyor.

Yaklaşık 19,5 milyon Sudanlı, yani ülke nüfusunun yüzde 41'ine yakını, yüksek düzeyde akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. Bunların yaklaşık 5 milyonu acil durum aşamasında bulunuyor.

Bu gelişmeler üzerine Sudan Komünist Partisi, yayımladığı basın açıklamasında, Hartum'daki ordu yanlısı hükümete ve Güney Darfur'un Nyala kentinde bulunan “Tesis” yönetimine ülkede kıtlık ilan etmeleri çağrısında bulundu.

Parti, savaşın derhal durdurulmasını ve insani yardımların ulaştırılması için güvenli koridorlar açılmasını istedi. Ayrıca uluslararası kuruluşlara, Sudan'da yaşayanlara ve yerinden edilme ile mülteci kamplarında bulunanlara gıda, giysi ve ilaç sağlanması çağrısı yaptı.

Yardım uzmanları ise çatışmaların sürmesi, finansmanın azalması ve gıda ile yakıt fiyatlarının yükselmesinin, kapsamlı bir uluslararası müdahale olmaksızın milyonlarca Sudanlıyı daha ağır açlık ve yetersiz beslenme koşullarına sürükleyebileceği uyarısında bulundu.