Hüda Rauf
Rusya'nın Ortadoğu'daki nüfuzu artıyor. Zira Suriye savaşının gidişatı Rus müdahalesinden sonra değişti ve Moskova bölgesel bir arabulucu olarak ABD ile eşit düzeyde olmaya çalıştığından Suriye, bölgedeki varlığını geri kazanması için bir kapı oldu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ülkesinin Orta Doğu'daki rolüne ilişkin görüşü ve tanımı, Rusya’yı iki bölgesel rakip İran ve İsrail arasındaki güçlü bir ip haline getirdi.
Kısa bir ziyaret
Birkaç gün önce İsrail Başbakanı Naftali Bennett, Putin ile görüşmek ve İran ve Suriye ile ilgili görüşmeler yapmak için Soçi'ye kısa bir ziyarette bulundu. İki lider, başta İran’ın nükleer programı olmak üzere önemli bölgesel meselelerin yanı sıra iki ülkeyi ilgilendiren bir dizi diplomatik, güvenlik ve ekonomik meseleyi ele aldı.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre, Bennett, selefi Binyamin Netanyahu'nun yaptığı gibi Moskova ve Rusya Devlet Bakanı ile ilişkisini güçlendirmeye çalışıyor. Nitekim Bennett, Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed rejimine verdiği destek ve Tahran'daki etkisi nedeniyle büyük bir bölgesel oyuncu olmasından ötürü Moskova ile ilişkilerin önemini vurguladı. İsrail, İran'ı dizginlemek için Putin'i nüfuzunu kullanmaya sevk etmeyi umarken, İran'la olan ilişkinin çekişmesi açıkça görülüyor. Nitekim Moskova, Bennett’in ziyaretinden yalnızca günler önce İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Hüseyin Bakıri’yi ağırladı. Bakıri Rus mevkidaşı ile yaptığı görüşmenin ardından Tahran ile Moskova arasındaki yakın askeri ilişkilere övgüde bulundu.
İran ve Rusya, son yıllarda gözle görülür bir biçimde askeri ve savunma ilişkilerini geliştirmek için çalışıyor.
Üçlü görüşmeler
Bennett'in ziyareti, İsrail Dışişleri Bakanı Yair Lapid'in geçen ay Moskova'ya yaptığı ziyaretin ardından geldi. Lapid ziyareti sırasında Rus mevkidaşı Sergey Lavrov ile bir araya geldi. Görüşme sırasında Lavrov, İsrail'den ABD'yi Suriye'deki çatışmayla ilgili üçlü müzakereler yapılmasını kabul etmesi için ikna etmesini istedi. Buradan Moskova ve Tel Aviv'in, İranlı ve ABD'li ortaklarını etkilemek için birbirlerini kullandıkları anlaşılıyor.
Genel olarak, İsrail ile açık bir diyalog sürdürmek Kremlin'in daha geniş bölgesel stratejisinin bir parçası ve bu strateji İran ve Suriye gibi ülkelerle ortaklığı da içeriyor. Çünkü Rusya Orta Doğu'da birçok sahnede rol oynuyor ve kendisini ipleri elinde tutan önemli bir oyuncu olarak gördüğü için tüm taraflarla olumlu ilişkilere ihtiyacı var.
‘Savaşlar arası operasyon’
İsrail-Rus işbirliğinin ana belirleyicilerinden biri, Suriye'deki çakışmayı önleme mekanizmasının güçlendirilmesidir. Bu mekanizma ile İsrail ordusu Suriye'ye hava saldırıları başlatmadan kısa bir süre önce Rusları bilgilendiriyor. Diğer taraftan Moskova, İsrail'in İran'ın Suriye'ye konuşlanmasına karşı yıllardan beri sürdürdüğü 'savaşlar arası operasyonunun' gerek Şam gerekse Tahran ile işbirliğini ve Suriye'yi yeniden inşa etme girişimlerini karmaşıklaştırdığının farkında.
Bu nedenle Moskova ve Tel Aviv arasındaki işbirliği, bu projelerin birbiriyle çakışmaması için bir koordinasyon işlevi görüyor. Ayrıca Moskova İsrail'in politikasının Rus projesine temel bir meydan okuma olmadığının farkında. Çünkü İsrail tarafının yaptığı hava saldırıları İran’a yönelik, Rusya’ya ve özel olarak Esed yönetime yönelik değil. Aynı zamanda Rusya ve İsrail’in ortak bir noktası da var o da İran'ın Suriye'de gereğinden fazla güçlü olmasını istememeleri.
İran’ın davranışlarını kontrol etmek
Diğer yandan İsrail'in, İran'ın Suriye-İsrail sınırı yakınlarındaki davranışlarını kontrol etmek için Rusya'nın işbirliğine ihtiyacı artıyor. Zira son zamanlarda İran'ın İsrail yakınlarındaki hava savunmasını güçlendirmeye yönelik faaliyetleri arttı. İsrail istihbarat biriminin tahminlerine göre, Tahran tarafından üretilen hava savunma sistemleri Şam'ın İsrail uçaklarına karşı gücünü artırmasına yardımcı oldu. Tel Aviv, bu savunma sistemlerinin Filistin, Irak ve Lübnan'daki İran'la bağlantılı örgütlere ulaşabileceğinden endişe ediyor.
Bu tehdide verilen yanıtın bir parçası olarak, İsrail ordusu gelecek yıla kadar lazer tabanlı bir füze savunma sistemi oluşturmak için çabalıyor. Ayrıca İsrail’in yaklaşık iki yıl içinde daha fazla Demir Kubbe sistemi alması bekleniyor.
Bununla birlikte Rusya'nın Orta Doğu politikası hem İran hem de İsrail için bir meydan okuma olmaya devam edecek. Zira Putin, Tel Aviv'in güvenlik ihtiyaçlarını anladığını ve buna dikkat ettiğini dile getirirken Tahran'a silah, gelişmiş sistemler ve diplomatik destek sağlamasıyla tezatlık uyandırıyor.
