Sudan ordusunun siyasi hayattaki rolü

Yeni otorite, Rusya ile ilişkileri güçlendirmeye çalışıyor.

Hartum’da bir sokaktaki düzenli kuvvetler (AFP)

Sudan ordusu, 1956’daki bağımsızlıktan bu yana Sudan’daki iktidar koltuklarını işgal etmede kilit bir rol oynadı. En uzunu 4 yıl olmak üzere 3 parlamenter demokrasi dönemi ve toplam 9 yıl boyunca sivillerin kontrolünde olduğu kısa dönemleri ortadan kaldıran birçok darbe gerçekleştirdi.
Beşir, geçen pazartesi günü Abdulfettah el-Burhan’ın darbesi öncesindeki son darbe olan 1989 darbesinde iktidara geldi. Beşir, Sudan’ı otuz yıl boyunca yönetti ve bu süre zarfında ülke, uluslararası düzeyde izole bir devlet haline geldi. Ömer el-Beşir, 1990’larda Usame bin Ladin’i ağırladı. Huzursuz bölgeler için savaştı, bu yüzden Lahey’de Sudan’ın çeşitli bölgelerinde soykırım yapmakla suçlandı.
Uzun bir mücadelenin ardından Beşir, büyük bir uluslararası baskı altında 2011 yılında ülkenin güney kesiminin bağımsızlığına kavuşmasına izin verdi. Ancak barış Kuzey Sudan’da refaha katkıda bulunmadı. Güney kesimi, petrol sahalarının yüzde 75’ini aldıktan sonra petrol gelirleri düştü. Kişi başına ekonomik gelir sert bir şekilde azaldı. 2019’a kadar çoğu genç erkek yüz binlerce insan, orduyu halk devrimine uyum sağlamaya çağırarak, Beşir’in ayrılmasını talep etmek için sokaklara çıktı. Milyonlarca eylemciyi sokaklarda gördükten sonra Beşir’i görevden alma kararını da veren ordu oldu.
İlk dönem ordunun başkanlığında ortak bir egemen konsey şeklinde bir geçiş dönemi için asker ve siviller arasında bir güç paylaşımı anlaşması yapıldı. Buna göre demokratik seçimlerin yapılmasıyla sona eden ikinci dönemde cumhurbaşkanlığını siviller devralacaktı. Ordunun, geçiş aşamasının liderliğini gelecek aylarda sivillere devretmesi planlanıyordu. Ancak ordunun sivil denetime tabi tutulması, ayaklanma sırasında öldürülenler için adalet sağlanması ve hükümetin Beşir ve diğerlerini Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne teslim etmekte uzlaşması talepleri nedeniyle iki taraf arasındaki ortaklık giderek gerginleşti.
Ordunun, şu an Rusya ile daha yakın ilişkiler kurmaya çalışıyor olması muhtemel. Öyle ki diplomatlar ve analistler, Hızlı Destek Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Muhammed Hamdan Daklu’nun Moskova ile ilişkiler kurduğunu söyledi. Sudanlı iki resmi kaynak, darbe öncesinde ordunun, kendilerini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) tarafından uygulanabilecek herhangi bir yaptırımdan korumak için Moskova’dan yeşil ışık aradığını ve aldığını söyledi. Kremlin, tüm tarafları kendilerini tutmaya ve Sudanlıları durumu en kısa sürede ve can kaybı yaşanmadan kendi başlarına çözmeye çağırarak yanıt verdi. Ancak darbeyi kınamadı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, Sudan ile ilgili politikasına ilişkin yorum talebine yanıt vermedi. Öyle ki BMGK tarafından yayınlanması muhtemel bir açıklamada Rusya’nın Sudan’ın askeri liderlerini koruduğu görülüyor. Açıklama metnine aşina iki diplomat, Rusya’nın BMGK’ya darbeyi kınamak yerine Sudan’daki gelişmelerden duyduğu endişeyi dile getirmesini önerdiğini söyledi.