Irak: Mukteda es-Sadr hükümet kurma maratonunu başlattı

Fotoğraf: AFP

Irak’ta Sadr Hareketi Mukteda es-Sadr, önceki akşam Bağdat’ta Takaddum (İlerleyiş) Partisi lideri Muhammed el-Halbusi’yi ziyaret ederek, ileri gelen din adamlarının alıştığı ‘yüksek düzeyli olsa bile yetkilileri ziyaret etmeme’ geleneğini kırdı ve herkesi şaşırttı.
Bu tür durumlarda yerleşik olan gelenek, yetkililerin din adamlarını evinde ziyaret etmesidir. Tabi bunun tek bir istinası var o da Iraklı Şiilerin en üst dini mercii Ali es-Sistani. Nitekim Sistani 2015’ten bu yana hiçbir Iraklı siyasinin görüşme talebini kabul etmiyor. Bu durum, Sistani’nin ülkedeki siyasi elitlerden duyduğu rahatsızlığı gösteriyor.
Gözlemcilere göre, Ekim ayında yapılan seçimlerden galibiyetle ayrılan Sadr, 2018 seçimlerinde yaşadığı deneyimin bir daha tekrarlanmasını istemiyor. Nitekim o seçimde de Sadr liderliğindeki Sairun Koalisyonu birinci gelmiş ancak Adil Abdulmehdi hükümeti uzlaşı yoluyla kurulmuştu.
Sadr’ın Halbusi ile görüşmesi, Irak’ın eski Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari başkanlığındaki bir Kürt heyetinin Bağdat’ta temaslarda bulunduğu bir sırada gerçekleşmesi dikkati çekti. Kürt heyetinin ziyareti, hükümet kurma çalışmaları kapsamında ittifak kurmaktan ziyade siyasi taraflar arasında ‘nabız yoklama’ girişimi olarak değerlendiriliyor. Zebari ile Sadr arasında bir görüşme yapılması beklenirken Kürt heyeti sadece Sadr Hareketi’nin Siyasi Kurulu ile görüşmekle yetindi. Görüşme hakkında yapılan kısa açıklamada, temkinli bir dil kullanıldığı ve tarafların taahhüt vermekten kaçındığı görülüyor.
Aynı tutum Sadr ile Eski Meclis Başkanı Halbusi görüşmesinde de hakimdi. Zira görüşmeyle ilgili yapılan açıklamada genel kapsamlı ifadeler kullanılmaya özen gösterildiği anlaşılıyor.
Devlet Güçleri Koalisyonu Başkanı Ammar el-Hekim ile Sadr görüşmesi sonrasında yapılan ortak açıklamada da benzer bir tutum hakimdi. Hekim’in evinde gerçekleşen görüşmeye ilişkin yapılan ortak açıklamada, tarafların siyasi gelişmeleri, son seçim sonuçlarını, gelecek döneme dair beklentiler ve öncelikli çıkarları ele aldıkları bildirildi. Açıklamaya göre iki isim ayrıca “seçim sonuçlarına yapılacak itirazlarda barışçıl ve yasal yolların izlenmesi ve Bağımsız Yüksek Seçim Komiserliği ile yargının itirazları ve şikayetleri ciddi bir şekilde değerlendirmesi” çağrısında bulundu. Bu açıklama, seçim sonuçlarına karşı alınacak tutum noktasında Koordinasyon Grubu tarafları arasında ihtilafların baş gösterdiğine işaret ediyor. Nitekim Grubun üyeleri olan Hekim ile Kanun Devleti Koalisyonu lideri Nuri el-Maliki, seçimlerde şaibe yapıldığı iddialarını ispatlamak için barışçıl olmayan yollara başvurulmasını reddederken, Sadr’ın siyasi müzakereleri yürütme sorumluluğunu üstlendiği görülüyor.
Irak’ta siyasi gelişmeleri ve koalisyon görüşmelerini takip eden gözlemcilere göre, seçimden galip çıkan Sadr yaptığı son hamlelerle, Şii cephede yer alıp da yanlış siyaset izledikleri için kaybeden ve kaybettiklerini de kabullenmeyen rakiplerine ‘can simidi’ atmaya hazır olmadığını gösteriyor. Nitekim söz konusu çevreler Seçim Komiserliği’ni ya ülke genelinde tüm oyların tekrar elle sayılması veya seçimlerin yeniden düzenlenmesi için güç kullanmakla tehdit ediyor.
El-Irakiyye Üniversitesi İletişim Fakültesi’nden Prof. Dr. Fadıl el-Bedrani, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Sadr’ın yaptığı siyasi hamleler, Halbusi ve Hekim ile yüz yüze görüşmeleri ve Sadr Hareketi’nin Kürdistan Demokrat Partisi heyetiyle bir araya gelmesi açıkça gösteriyor ki Sadr, hükümeti kurma sürecini ciddi bir şekilde başlattığını ve seçim sonuçlarına şüphe düşürülmesi yoluyla oluşan durgunluğu gidermek istediğini ifade ediyor. Sadr seçim sonuçlarına itiraz edenlerin oluşturduğu sorunu aşmak ve onları bakanlık kotaları konusunda razı etmek için ulusal birlik hükümeti seçeneğine yönelecektir. Buna karşılık yeni başbakan, bizzat Sadr Hareketi’nin saflarından olmasa da harekete bağlılığı bulunan ve herkesten çok harekete yakın bir isim olacak. Bedrani, Sadr’ın görüşme maratonunu başlattı. Bu nedenle herkes seçimde elde ettiği sandalyelerin sayısına ve siyasi ağırlığına göre müzakereler yürütecek. Sadr’ın bu yolla siyasi sürecin sütunlarının inşasında bölgesel ve uluslararası müdahalelerin önünü kesmek istediği açıktır” ifadelerini kullandı.
Bağdat’ta temaslarda bulunan Kürt heyetine de değinen Bedrani, “Kürtlerin seçeneği herkesin (Şii partilerin) uzlaşması olacaktır. Onların hükümet kabinesi ve cumhurbaşkanlığı koltuğu şartları var. Sünni partilerin durumuna gelince, merkezde iki taraf var. Muhammed el-Halbusi’nin başkanlığındaki Takaddum Partisi ile Hamis el-Hancer liderliğindeki Azim Koalisyonu. Görünüşe göre bu iki taraf, Meclis Başkanlığı koltuğu, ardından hükümet kabinesi ve en son cumhurbaşkanı yardımcılığıyla ilgili beklentilerini dile getirmek için Şii partiler arasındaki meselelerin çözüme bağlanmasını bekliyor” diye konuştu.
Siyasi Düşünce Merkezi Başkanı Dr. İhsan eş-Şammari, Şarku’l Avsat’a verdiği demeçte şunları kaydetti:
“Sadr’ın Bağdat’ı ziyaret etmesinin amacı siyasetteki donukluğu çözmektir. Nitekim mevcut durum nihai seçim sonuçlarına takılıp kaldı. Bu ziyaret ayrıca hükümet kurma müzakerelerinin ve önümüzdeki döneme ait siyasi haritasının resmen şekillenmeye başladığını ifade ediyor. Ziyaretin bir amacı daha var o da ulusal çoğunluk hükümeti düşüncesini netleştirmek amacıyla güçlülerle müzakere etmeye doğru bir hamle yapmaktır. Ancak bu ziyaret aynı zamanda geri kalan tarafların görmezden gelineceği anlamı taşımıyor. Sadr önümüzdeki dönemde Şiilerden yüzde 75 oranında bir destek almak için görüşmelerini sürdürüyor. Bundan sonra anlaşma yapmak Kürt ve Sünni cephelerine yönelecek. Sadr ile Kürt ve Sünni partilerin bir arada olacağı bir arenayla karşı karşıya kalacağız. Buna karşılık siyasi haritada yer almayacak bazı Şii siyasi gruplar muhalefet saflarına katılacak.”