Sudan Genelkurmay Başkanı Burhan uzlaşıya rağmen siyasileri serbest bırakmıyor

Sudan Genelkurmay Başkanı Burhan’ın Başbakan Hamduk ile uzlaşmasına rağmen bazı siyasiler gözaltında tutulmaya devam ediyor

Sudan’da 25 Kasım’daki protestolarından bir kare (AFP)

Sudan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Abdulfettah el-Burhan’ın Başbakan Abdullah Hamduk ile geçtiğimiz günlerde imzaladığı, gözaltında tutulan tüm siyasilerin şartsız tahliyesini gerektiren siyasi anlaşmaya rağmen, bazı siyasiler “silahlı kuvvetleri kışkırtma ve halkı ordudan soğutma” suçlaması ile Devlet Güvenlik Savcılığına sevk edildi.
Sudan Devlet Güvenlik Savcılığı’na sevk edilen kişiler arasında Egemenlik Konseyi’nin eski üyesi Muhammed el-Faki Süleyman ve Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri (ÖDBG) hükümetinde Sanayi Bakanı olan İbrahim eş-Şeyh de yer alıyor. Gözaltındaki siyasilerin avukatlarından bir olan el-Muaz Hadra Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada bu adımın, belirli isimlerin serbest bırakılmasını önlemeyi amaçlayan kötü niyetli bir adım olduğunu, zira bu kişilerin 25 Ekim darbesi öncesi dönemde askeri oluşumun üyelerine en çok eleştiride bulunan kişiler olduğunu söyledi.
Hadra, İbrahim eş-Şeyh ve arkadaşlarının Genel İstihbarat Teşkilatı binasından serbest bırakıldıklarını ve serbest bırakılmaları ile ilgi olarak ailelerine haber verildiğini ancak serbest bırakıldıktan birkaç dakika sonra diğer düzenli güçler tarafından tutuklandıklarını açıkladı. Hadra, söz konusu tutuklanmaların, Hamduk ile el-Burhan arasındaki son siyasi anlaşmaya ve hukuka aykırı olduğunu belirtti. Avukat bu adımı, 11 Nisan 2019’da devrilen Ömer el-Beşir’in başkanlık ettiği önceki rejimin yöntemlerinden biri olduğunu söyledi. Hadra aynı zamanda, hukuki işlemler gerekiyorsa, bunların askeri güçler tarafından değil, savcılık veya yargı yoluyla yapılması gerektiğini vurguladı.
Gazeteler, Egemen Konsey’in eski üyesi Muhammed el-Faki Süleyman ve Ticaret Bakanı İbrahim eş-Şeyh, 30 Haziran Rejiminin Dağıtılması Komitesi üyeleri Vecdi Salih ve Sudan Meslek Odaları Birliği (SPA) İsmail et-Tac ve diğer kişiler, Sudan Ceza Kanunu’nun 58-62 maddeleri uyarınca hazırlanan bir raporla Devlet Güvenlik Savcılığına sevk edildiler. Söz konusu kişiler soruşturmaya tabi tutulurken, avukatları ile görüşmelerine izin verilmiyor. Tutuklulara hakkında açılan davada konu olan iki madde, düzenli kuvvetler mensuplarını isyana teşvik eden veya görevlerini yerine getirmelerine engel olmak için kuvvetler arasında hoşnutsuzluğu provoke eden kişilerin cezalandırılmasını içeriyor. Suçlu bulunmaları halinde, 5 ila 7 yıl hapis veya para cezası alabilirler. Aktivistler ve politikacılar, tutukluları savcılığa sevk etme kararı ile alay ettiler ayrıca bunun Hamduk ve el-Burhan arasındaki anlaşmaya hıyanet ve ihlal olarak değerlendirdiler. Aktivist Seyyid et-Tayyib Facebook hesabında yaptığı paylaşımda karar ile alay ederek, “Burhan-Hamduk anlaşmasının maddelerine uyarak, İstihbarat Vecdi Salih, Muhammed el-Faki, İbrahim eş-Şeyh ve diğerlerini 3 dakikalığına serbest bıraktı. Daha sonra ise yeniden tutuklandılar. Böylece Burhan anlaşmadaki tüm tutukluların serbest bırakılmasıyla ilgili maddeyi yerine getirmiş oldu.” dedi.
Eylül ayında Egemenlik Konseyi üyesi Muhammed el-Faki Süleyman vatandaşlardan devrimi savunmasını talep ederek “Devriminizi savunun” demesinin ardından bir darbe girişiminin engellenmesinin ardından genişledi. El-Burhan bu ifadelerin askerlere karşı olduğunu, orduya karşı insanları kışkırttığını ve sonuç olarak önceki hükümetin çalışmalarının yaklaşık bir ay süreyle askıya alınmasına neden olduğunu belirtmişti.
Bardağı taşıran son damla el-Faki’nin o dönemde devlet televizyonunda yayınlanan bir röportajda al-Burhan’a yanıt olarak, Egemenlik Konseyi’nde askerleri eleştirmenin, askeri kurumları eleştirmek anlamına gelmediğini belirterek, “Silahlı kuvvetler ile siyasi mevkilerde bulunan üyelerinin ayrılmaları sağlanmalıdır.” ifadelerini kullanması oldu.
Sanayi Bakanı İbrahim eş-Şeyh ise, Egemenlik Konseyi’ndeki askeri güçlere bağlı kişilerin, anayasa gereğince olarak yönetimden vazgeçmesini talep etmişti. Şeyh özellikle Konsey Başkanı’nı eleştirerek “Kendisini Konsey’in sıradan bir üyesi olarak düşünemiyor. Askeri veya sivil bir oluşum olarak, halka tarafından reddedilen kişinin istifa etmesi ve halkın dediğine boyun eğmesi gerektiğin üzerinde anlaşmıştık” açıklamasında bulunmuştu.
Şeyh, Burhan’ın görevden ayrılmasını talep eden gösterilere atıfta bulunarak “Halk, Burhan’a önemli bir mesaj gönderdi. Burhan halkın takdirine saygı göstererek, ülkenin çatışmaların şerrinden kurulması için yönetimi bırakabilir” ifadelerini de kullamıştı.
Bunun sonucunda Burhan 25 Ekim tarihinde, uluslararası toplum ve Sudan kamuoyu tarafından “askeri darbe” olarak değerlendirilen adımlar attı. Egemenlik Konseyi ve Bakanlar Kurulu feshedildi. Olağanüstü hal (OHAL) ilan edildi ve çok sayıda yetkili, bakan ve siyasi lider gözaltına alındı. Söz konusu kişilerden bazıları Başbakan ile imzalanan siyasi anlaşmanın ardından serbest bırakıldı ancak orduyu karşı halkı kışkırtma, isyana teşvik ve ordudan soğutma iddialarıyla savcılığa sevk edildikleri için yeniden gözaltına alındı.