Kefaye Oller
ABD’li yetkililere göre ABD’nin gizli istihbarat raporları, Çin’in küçük Orta Afrika ülkesi Ekvator Ginesi’nde ‘Atlas Okyanusu’ndaki ilk kalıcı askeri varlığını kurma niyetinde’ olduğunu gösterdi.
Beyaz Saray ve Pentagon’da alarm zilleri çalıyor
The Wall Street Journal’a göre yetkililer, gizli istihbarat bulgularının ayrıntılarını açıklamayı reddetti. Ancak raporların, Çin savaş gemilerinin ABD’nin doğu kıyısına karşı kendilerini yeniden silahlandırabilecekleri olasılığını artırdığını söyleyen yetkililer, bunun Beyaz Saray ve Pentagon’da alarm zillerini çalan bir tehdit oluşturduğunu ifade etti.
ABD Ulusal Güvenlik Danışman Yardımcısı Jonathan Viner, ‘Cumhurbaşkanı Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ve oğlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı Teodoro Nguema Obiang Mangue’yi Çin’in girişimlerini kabul etmemeye ikna etme göreviyle’, Ekim ayında Ekvator Ginesi’ni ziyaret etti.
Biden yönetiminden üst düzey bir yetkili, yaptığı açıklamada “Deniz güvenliği konularını ele alma diplomasimizin bir parçası olarak Ekvator Ginesi’ne, oradaki Çin faaliyetlerini içeren bazı potansiyel adımların ulusal güvenlik endişelerini artıracağını açıkça belirttik” dedi.
Bir ülke üzerindeki büyük güç çatışmaları dışarının dikkatini nadiren çeker. Bu çatışma ise Washington ile Pekin arasındaki artan gerginliği yansıtıyor. İki ülke Tayvan’ın statüsünü, Çin’in hipersonik füze denemesini, koronavirüs pandemisinin kökenini ve diğer konularda çatışıyor.
Küresel olarak ABD, Çin’in askeri gücünü ‘Kamboçya’dan dünyadaki diğer ülkelere kadar yeni yabancı üslerde’ kullanmasını engellemeye çalışmak için çalışmalar yapıyor.
Gine’de bir askeri donanma tesisi
Bir ABD yetkilisine göre Çin, Ekvator Ginesi’ndeki bir liman şehri olan Bata’yı gözetleyecekmiş gibi görünüyor.
Bata’nın Gine Körfezi’ndeki derin sularda zaten bir Çin deniz ticaret limanı bulunuyor ve mükemmel otoyollar, şehri Gabon’a ve Orta Afrika’ya bağlıyor.
ABD’nin Afrika Kuvvetleri Komutanı (AFRICOM) Stephen Townsend, Nisan ayında Senato’da yaptığı konuşmada, Çin’den gelen en önemli tehdidin ‘Afrika’nın Atlantik kıyısındaki askeri açıdan yararlı bir deniz tesisi’ olacağını ifade etti.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia kaynaklı haberine göre, Townsend, “Çin’in bakış açısına göre askeri açıdan faydalı, yani limanda arama yapabilecekleri, gaz ve yiyecek alabilecekleri bir alandan daha fazlasını kastediyorum. Mühimmatla yeniden silahlanabilecekleri ve donanma gemilerini onarabilecekleri bir limandan bahsediyorum” dedi.
1,4 milyonluk nüfusu ile eski bir İspanyol kolonisi olan Ekvator Ginesi, 1968’de bağımsızlığını kazandı. Başkent Malabo, Bioko adasında yer alırken, Bata ise Gabon ve Kamerun arasında yer alan ülkenin ana parçasındaki en büyük şehir sayılıyor.
Ülkeyi 1979’dan beri Obiang yönetiyor. Senato ve ABD Adalet Bakanlığı tarafından yapılan soruşturmalara göre 1996 yılında yurtdışında büyük gaz ve petrol rezervlerinin keşfinin, aile üyelerinin arabalara, malikanelere ve diğer lüks eşyalara cömertçe harcama yapmalarına olanak tanıdığı iddia ediliyor.
The Wall Street Journal, Ekvator Ginesi Petrol Bakanı ve Cumhurbaşkanının oğullarından biri olan Gabriel Mbaga Obiang Lima ile temasa geçti. Kendisine, ülkesinin Çin ile ilişkileri ve ailesindeki yolsuzluk iddiaları hakkında yazılı sorular soruldu. Obiang Lima, bu sorulara cevap vermedi. Ekvator Ginesi’nin Washington’daki büyükelçisi de çoklu görüşme taleplerine yanıt vermedi.
Gine’den ABD ile yakınlaşma girişimleri
ABD istihbarat teşkilatları, 2019 yılında Çin’in Ekvator Ginesi’ndeki askeri niyetlerine ilişkin göstergeler almaya başladı. Trump yönetiminin son günlerinde, üst düzey bir Pentagon yetkilisi ülkeyi ziyaret etti. Ancak bu yaklaşım, görünüşe göre Obiang’ın ABD’nin Çin ordusunu ne kadar ciddiye alacağından emin olmamasına neden oldu.
Biden yönetimi, daha net bir mesaj iletmeye çalıştı. Bu mesaj, Ekvator Ginesi’nin kendisini ABD ile Çin arasındaki küresel rekabetin ön safları arasına koyup koymayacağı yönündeydi.
Aynı şekilde ABD ilişkileri güçlendirmek için adımlar attı. Mart ayında kazara meydana gelen bir mühimmat patlamasının Bata yakınlarındaki bir askeri üssü yok etmesinin ve en az 100 kişinin ölümüne yol açmasının ardından ABD, bu ülkeye yardım teklif etti.
Ayrıca Ekvator Ginesi kuvvetleri, Gine Körfezi’nde ABD öncülüğündeki deniz tatbikatlarına katıldı. Ağustos ayında bir ABD Donanması gemisi Bata limanına yanaşırken, geminin kaptanı ise gemideki yerel yetkililere ve denizcilere itfaiyecilerin eğitimini takip etme çağrısı yaptı.
Beyaz Saray, diplomatik temasların istenen etkiye sahip olup olmayacağını bilmiyor ve oradaki Çin deniz varlığını savuşturmak için sürekli ve uzun vadeli çabalar gerektireceğine inanıyor.
Afrika’daki ABD ordusunda bulunan Güney Avrupa Görev Gücü (SETAF) Komutanı Tümgeneral Andrew Rohling, Haziran ayında yaptığı bir açıklamada, ‘Washington’un Ekvator Ginesi’nden Çin ile olan kapsamlı ilişkilerini bırakmasını istediği yönünde’ sert bir mesaj iletmek istediğini belirtti. Rohling, ancak Washington’un ‘ilişkilerin sadece ABD’nin tehdit edici olmadığını düşündüğü sınırlar içinde sürdürülmesini’ talep ettiğini belirtti.
Viner’in ziyareti sonrasında Cumhurbaşkanının oğlu ve Ekvator Ginesi güvenlik güçlerinin fiili başkanı Obiang Mangue, Beyaz Saray’ın, kendisini ‘iki ülke arasındaki ilişkilerde ilk muhatap’ olarak belirlediğini açıkladı.
Obiang Mangue, Twitter üzerinden Viner’in heyetinden aldığı ve ABD başkanlık mührü ile işlenmiş gümüş bir levha olan protokol hediyesini de gösterdiği bir teşekkür videosu yayınladı. Birkaç gün sonra ise Obiang Mangue ve Malabo’daki ABD Büyükelçiliği’nden bir maslahatgüzar, Viner’in ziyareti sırasında gündeme getirilen önerileri ele aldı.
Kısa bir süre sonra ise Cumhurbaşkanı Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Daha sonra Pekin, ‘Ekvator Ginesi’nin Çin’i her zaman en önemli stratejik ortağı olarak gördüğünü’ vurgulayan bir bildiri yayınladı.
Çin, Ekvator Ginesi polisinin eğitilmesine ve silahlandırılmasına yardım ediyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı, Ekvator Ginesi’nde veya Afrika’nın Atlantik kıyısında herhangi bir yerde askeri üs kurma planları hakkındaki yazılı bir açıklama talebine yanıt vermedi.
Cibuti’deki Çin askeri üssü
Pekin, ilk denizaşırı askeri üssünü 2017 yılında kıtanın diğer tarafında Cibuti’de kurdu. Eski Fransız kolonisi, Süveyş Kanalı’ndan geçen deniz trafiği için stratejik bir koridor sayılan Babul Mendeb Boğazı boyunca uzanıyor. ABD Afrika Komutanlığı’na göre Çin tesisinde bir uçak gemisi ve nükleer denizaltıları taşıma kapasitesine sahip bir rıhtım bulunuyor.
Üs, Afrika’daki en büyük ABD üssü olan ve 4 bin 500 ABD askerine ev sahipliği yapan Camp Lemonnier’den 6 mil uzakta yer alıyor.
Pentagon tarafından finanse edilen Afrika Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde araştırma görevlisi Paul Nantolia, “Çin sadece ABD gibi bir askeri üs inşa etmiyor. Çin modeli farklı. Sivil ve güvenlik unsurlarını birleştiriyor” dedi.
Çin hükümetinin verilerine göre Çin devletine ait şirketler, son 20 yılda Afrika çevresinde 100 ticari liman inşa etti.
ABD’li bir yetkiliye göre Afrika’nın kuzeybatı kıyısındaki Moritanya’da bulunan ABD’li diplomatlar, yerel makamlara Pekin’in Çin yapımı bir limanı askeri amaçlarla kullanma girişimini reddetmelerini tavsiye etti.
Bu yıl Kongre’ye sunulan bir raporda Pentagon, Çin’in Kenya, Seyşeller, Tanzanya ve Angola’da Afrika üslerine ‘ilgi duyduğunu’ aktardı.
Devlete ait China Road and Bridge Corporation (CRBC) tarafından 2009 ve 2014 yılları arasında geliştirilen Bata limanında belirgin bir büyük çalışma yok.
ABD’nin karşılaştığı zorluklar
ABD, Ekvator Ginesi’nde çıkar arayışında zorluklarla karşı karşıya olduğunun farkında ve sert bir şekilde eleştirdiği bir ülkeden yardım istiyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, Obiang rejimini yargısız infazlarla suçladı ve rejimi işkence ve diğer suiistimallerden sorumlu tuttu.
Bir ABD Senatosu komitesi, 2004 yılında Washington merkezli Riggs Bank’ı ‘Obiang, karısı ve diğer akrabaları tarafından kontrol edilen yüz milyonlarca dolar mevduat kabul ederek bankanın, yabancı yolsuzluk gelirleriyle iş yaptığına dair kanıtları görmezden geldiği gerekçesiyle’ eleştiren bir rapor yayınladı.
Banka, ‘organizatörlerin beklentilerini tam olarak karşılamak için gerekli çalışmaları daha hızlı ve daha kapsamlı bir şekilde tamamlayamadığı’ dolayısıyla üzgün olduğunu açıkladı. Riggs, ertesi yıl PNC Finansal Hizmetler tarafından satın alındı.
Öte yandan ABD Adalet Bakanlığı, Cumhurbaşkanının oğlu Obiang Mangue’nin yasadışı kazanç elde ettiği iddiasıyla soruşturma başlattı.
2011 yılında Obiang Mangue, ABD’nin Malabo büyükelçisiyle telefon görüşmesi gerçekleştirdi ve basında yer alan haksız iddialara karşı adını temize çıkarmak için yardım istedi. Dışişleri Bakanlığı’nın mahkeme kayıtlarına giren bir telgrafına göre Obiang Mangue, büyükelçiye “Ülkemizin hazinesinden asla para çalmadım” dedi. Ayrıca servetini ülkenin petrol yakıtlı altyapı geliştirme çalışmaları sırasında meşru hükümet sözleşmelerini kazanarak elde ettiğini söyledi.
Bununla birlikte bir dizi davada ABD hükümeti avukatları, Obiang Mangue’yu Tarım ve Orman Bakanı olarak yılda 100 bin dolardan az kazanıyorken, ‘yolsuzluk ve kara para aklama yoluyla’ 300 milyon dolardan fazla bir servet biriktirmekle suçladı.
2015 yılında yapılan bir araştırmada Obiang Mangue, Malibu malikanesinden, bir Ferrari’den ve diğer varlıklardan elde edilen geliri federal hükümete teslim etti.
ABD Adalet Bakanlığı, Ekvator Ginesi’nden koronavirüs aşıları ve diğer tıbbi yardımlar şeklinde ele geçirilen 26,6 milyon dolarlık varlığı yöneteceğini duyurdu.
Ekvator Ginesi Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin açıklamasını kınayan ve bunu ‘gerçeklerin çarpıtılması’ olarak nitelendiren bir açıklama ile yanıt verdi. Twitter üzerinden açıklama yapan Obiang Mangue, fonun ilaç için kullanılmasını istediğini belirtti.
Ekvator Ginesi, kişi başına düşen yıllık GSYİH’ye göre ülkeyi Sahra altı anakarasında en zengin ülke yapan açık deniz kaynaklarını çıkarmak için ABD petrol şirketlerine güveniyor.
Dışişleri Bakanlığı, geçtiğimiz günlerde ‘ülkelerin insan ticaretiyle mücadelede ne kadar ciddi olduklarına’ ilişkin yıllık değerlendirmede Ekvator Ginesi’nin sıralamasını yükseltti. Bu durum, Biden yönetiminin Ekvator Ginesi’ne deniz güvenliği yardımı sağlamasına izin verebilir.
Ülke, Gine Körfezi sularında korsanlar ve yasadışı balıkçılıktan kaynaklanan büyüyen bir tehditle karşı karşıya. ABD yönetiminde üst düzey bir yetkili, “Bizim ve onların menfaatine olan deniz güvenliği hususunda birlikte ortaya koyabileceğimiz adil bir miktar olduğuna inanıyoruz” dedi.
