Irak’ta Kürtler ve Sünniler müzakerelere başlamaya hazırlanıyorlar

Kürt ve Sünni partiler arasında düzenlenecek müzakerelerin hedefinde Sadr ile Koordinasyon Grubu arasında tercih yapılması var.

Irak’ta seçimin kazananı Sadr Hareketi ile Şii Koordinasyon Grubu arasındaki ihtilafların çözülmesi için bir buçuk aydır bekleyişte olan Kürtler ve Sünni Araplar artık bu bekleyişe son vermek ve iki rakip grup arasında  tercih yapmak için müzakerelere başlama kararı aldılar.
Sadr Hareketi yetkilileri ile seçim sonuçlarını reddeden Şii Koordinasyon Grubu (Fetih Koalisyonu, Kanun Devleti Koalisyonu, Devlet Güçleri, Ulusal Sözleşme, Fazilet ve Nasr Koalisyonu) yetkilileri hem iki rakip kamp arasında hem de ortaklarla (Kürt ve Sünni partiler kastediliyor) uzlaşıya varmak için ortak bir komite kurma kararı aldıklarını duyurdular. Ortaklar ise özellikle Federal Mahkeme’nin taraflar uzlaşma sağlamadan seçim sonuçlarını onaylamama ve itirazları değerlendirmeme niyetinde olduğunu anlamalarının ardından savaş meydanına inme kararı aldılar. Federal Mahkeme’nin Hadi el-Amiri liderliğindeki Fetih Koalisyonu’nun seçim sonuçlarını iptal etme talebinin görüşülmesini 22 Aralık’a erteleme kararı alması tüm taraflara, özellikle de Kürt ve Sünni partilere, cumhurbaşkanı, başbakan ve meclis başkanının seçimi başta olmak üzere bir sonraki hükümetin kurulmasıyla ilgili nasıl bir mekanizmanın izleneceği hususunda kendi içinde bölünen Şii ortaklarının nabzını yoklamak adına hesaplarını yeniden gözden geçirme ve önceliklerini belirleme fırsatı yarattı.
Şii cephedeki siyasi parti ve gruplar, Federal Mahkeme’nin sonuçları iptal etme niyetinde olmadığı kanaatine vardı. Fakat bu partiler aynı zamanda, özellikle Anayasa’nın Federal Mahkeme’ye sonuçları onaylama noktasında belli bir süre sınırlaması getirmemesinden faydalanarak sonuçların onaylanmasında acele edilmemesini talep ediyorlar. Bu durum, en büyük meclis bloğuyla ilgili çekişmelere başlamadan önce, ister Şiiler arasında ister Kürt ve Sünnilerle olsun uzlaşıya gidileceği anlamına geliyor.
Federal Mahkeme daha önce ülkede düzenlenen dört seçimde, Bağımsız Yüksek Seçim Komiserliği’nin seçim sonuçlarını kendisine göndermesinden birkaç gün sonra onayladı. Şimdi ise ‘en büyük meclis bloğu’ adında ve uzlaşı isteyen bir sorunla karşı karşıya. 74 sandalye ile seçimin kazananı pozisyonunda bulunan Sadr Hareketi ile bu seçimde bazı taraftarlarını kaybetse de toplam sandalye sayıları Sadr Hareketi’ne yakın olan Koordinasyon Grubu arasındaki ihtilaflar sürerken her iki taraf da ‘en büyük meclis bloğunu’ oluşturmak amacıyla meclis çatısı altından düzenlenecek ilk oturumda Kürt ve Sünni partileri kendi taraflarına çekmek için çabalayacaklar.
Hukuk uzmanları, siyasi partilerin, ‘en büyük meclis bloğunun’ seçimde en fazla sandalye kazanan seçim listesi mi olduğu yoksa meclis çatısı altında mı kurulacağı meselesinde bir kez daha Federal Mahkeme’den içtihadını açıklamasını talep etme yoluna gidebileceği görüşündeler. Sadr Hareketi en büyük meclis bloğunun kendisi olduğunda ısrar ederken rakibi Koordinasyon Grubu ise Federal Mahkeme’nin 2010 ve 2014 seçimlerinde yaptığı içtihada yöneliyorlar. 2018 seçimlerinde en büyük meclis bloğu sorunu, Mukteda es-Sadr’ın desteklediği Sairun Koalisyonu ile Fetih Koalisyonu arasında kurulan kırılgan bir uzlaşı ile aşıldı. İki taraf söz konusu dönemde anayasaya aykırı olan bu formülü ‘Irak en büyük meclis bloğundan daha büyüktür’ sloganı ile savundu. Ancak şu an bu formülden bahseden herhangi bir siyasi taraf yok.
Amiri ve Sadr’ın 2018’de Adil Abdulmehdi başkanlığında kurduğu hükümet, Ekim Ayaklanması olarak isimlendirilen büyük kitlelerin düzenlediği gösteriler nedeniyle uzun ömürlü olmadı ve istifa etti. Akabinde Mustafa el-Kazımi başkanlığında kurulan hükümet ülkeyi erken seçimlere hazırladı ve seçim yasasında değişiklikler yaptı. Siyasi arenada yaşanan tüm bu değişiklikler, bu seferki uzlaşmaların yapısının farklı olacağına işaret ediyor. Zira bu sefer hükümetin kurulmasında ve bakanlık koltuklarının dağıtılmasında kazanan ve kaybeden taraflar olması gerekiyor. Kürt ve Sünni partiler siyasi denklemde marjinalleştirilmeleri sebebiyle bu sefer sadece hükümet ortağı değil aynı zamanda ülkedeki karar alma mekanizmasına da ortak olmak istediklerini belirtere bu talebi kabul eden Şii tarafla uzlaşma yoluna gideceklerini ilan ettiler.
Ancak ne var ki ihtilaflar sadece Şii cephe ile sınırlı değil. Aynı zamanda Kürt ve Sünni partilerin içinde de ihtilaflar bulunuyor. Nitekim Kürdistan Demokrat Partisi’nin (KDP) kesin olmayan seçim sonuçlarına göre kazandığı iki sandalyeyi, itirazların değerlendirilmesinden sonra kaybetmesi ve dolayısıyla Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ndeki (IKBY) yüzde 50+1’i kaybetmesinden Cumhurbaşkanı Berhem Salih’i sorumlu tutması sebebiyle Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arası açıldı. Zira Cumhurbaşkanı Salih, KYB’nin önde gelen yöneticileri arasında bulunuyor. İki taraf arasındaki bu gerginlik cumhurbaşkanlığı adayının seçimine ciddi bir şekilde yansımaya başladı. Nitekim cumhurbaşkanı adayının seçimi, Kürt cephesindeki partiler arası uzlaşmaya ve Şii cephenin yeşil ışık yakmasına bağlı. Yüzde 50+1 yani 166 vekilin oyu gereken başbakan ve meclis başkanı seçiminden farklı olan cumhurbaşkanının seçiminde Meclis’in üçte iki çoğunluğu, yani 266 vekilin oyu gerekiyor.
Sünni Araplara gelince... Şarku’L Avsat’ın edindiği bilgilere göre Sünni cephenin önde gelen iki siyasi grubu, Muhammed el-Halbusi liderliğindeki Takaddum (İlerleyiş) Partisi ile Hamis el-Hancer liderliğindeki Azim Koalisyonu arasında meclis başkanlığı koltuğuyla ilgili ihtilaf sürüyor. Bu nedenle Kürt ve Sünni partiler, cumhurbaşkanlığı ve meclis başkanlığı koltuklarını kendi adaylarının almasını sağlayacak yeterli oyu garanti etmek için güçlü bir Şii siyasi gruba yanaşmaya çalışıyor.
Şii cephede ise hem Sadr Hareketi hem de Koordinasyon Grubu, Kürt ve Sünni partilerin desteğine ihtiyaç duyuyorlar. Zira Sadr Hareketi çoğunluk hükümeti kurmak isterken Koordinasyon Grubu ise uzlaşı hükümeti kurmak için çalışıyor. Federal Mahkeme anayasada seçimleri belirli bir süre içinde onaylamasını gerektirecek bir madde olmamasının arkasına sığınmaya devam ediyor. Dolayısıyla tarafların uzlaşmasını beklemekten başka bir seçenek kalmıyor.