10 uzman 2021'i değerlendirdi: 10 maddede Bilim

10 uzman 2021'i değerlendirdi: 10 maddede Bilim
TT

10 uzman 2021'i değerlendirdi: 10 maddede Bilim

10 uzman 2021'i değerlendirdi: 10 maddede Bilim

2020'de Dünya'yı etkisi altına alan koronavirüs 2021'de bilim insanlarının en önemli gündemleri arasındaydı. Özellikle sağlık ve genetik alanındaki çalışmaların kayda değer bir kısmı koronavirüsle ilgiliydi.
Ancak bu yıl blok zincir teknolojileri de bir adım öne çıkarak daha görünür oldu. NFT'lerin popülerleşmesi ve Mark Zuckerberg'ün Metaverse hamlesi teknoloji camiasının uzun süre tartışacağı gündemi belirlemiş oldu.
Uzay teknolojileri ve astronomideki gelişmeler de hız kesmeden devam etti. NASA'nın Perseverance uzay aracının Mars'a inmesi, James Webb Uzay Teleskobu'nun fırlatılması ve uzay endüstrisindeki atılımlar, evrene dair bir dizi önemli keşfin önünü açtı.
Diğer yandan yapay zeka, arkeoloji ve enerji alanlarında da önemli ilerlemeler yaşandı. İnsansı robotlardan bilimsel keşiflerde kullanılan algoritmalara, yapay zeka sıklıkla tartışıldı. Bu esnada yenilenebilir enerji kaynaklarından yeşil hidrojenin yaygınlaşması gezegenin geleceğine dair umutları tazeledi.
2021 ayrıca arkeologlar açısından verimli bir yıl oldu. Antik Mısır'dan kalma eserler bu yılki kazılara damga vururken, İsrail'de bulunan akşamdan kalma yüzüğü, Çin'de ortaya çıkarılan altın maske ve diğer birçok buluntu da önemli keşifler arasındaydı.
Biz de bu yıl dünyayı etkileyen 10 keşfi alanında uzman akademisyenler, araştırmacılar ve yazarlara sormaya karar verdik ve bunların geleceği nasıl şekillendireceğine dair yorumlarını aldık.

NFT'lerin yükselişiyle artan ilgi 

Beeple'ın 5 bin günden fazla sürede yaptığı çizimlerden oluşturulan "Everydays: The First 5000 Days" isimli dijital sanat eseri, Londra'daki Christie's Müzayede Evi'nde 69.3 milyon dolara satılarak tarihe geçmişti (AFP)
Blok zinciri (blockchain) alanında 2021'in tek bir önemli gelişmesini seçmek imkansız. Zira bu denli hızlı gelişen ve her gün yeni uygulamaların ortaya çıktığı bir alana bütünsel olarak bakmalıyız.
Ben iki unsurun öne çıktığını görüyorum; 2020 yılı içinde pandemiye rağmen küçük kıpırdanmalar gördüğümüz kurumsal işletmelerin kripto para ve ilişkili uygulamalara yönelik ilgisinin arttığına şahit olduk.
Önceki yıllarda kripto paralara yönelik söylemlerdeki negatif dozun azaldığını ve modern devletlerin tüketicileri korurken inovasyonun önünü kesmeyecek düzenlemeler üstünde çalışmaya başlaması sevindirici oldu.
Diğer yandan NFT'ler fırtına gibi bir çıkış yaptı. Şu anda hâlâ bir FOMO (fırsatları kaçırma korkusu) yaşandığını görüyoruz. Ancak bu dönem 2022'de son bularak NFT'lerin dijital sanatlar ve ayağı yere basan iş modelleriyle gerek bireylerin gerekse kurumsal dünyanın hayatında daha önemli bir yer edineceğini öngörebiliriz.

Protein katlanmasında yapay zeka devrimi 

Proteinlerle ilgili büyük atılım Google'ın 2014'te satın aldığı DeepMind şirketinin araştırmacıları sayesinde mümkün oldu (Nature)
Bence bu senenin (tabii bu işin geçmişi var ama bunun ne kadar büyük bir başarı olduğu veya olacağı bu sene anlaşıldı) gelişmesi şu oldu:
Google'ın sahip olduğu Deep Minds şirketi, protein katlanması denen çok önemli bir bilimsel problemi insanlardan çok daha iyi çözebilen bir program geliştirdi. Bunun haberini 2020'de duymuştuk ama 2021'de bunun bilimsel makalesi Nature dergisinde yayımlandı ve de program kullanıma geçti.
Bütün canlıların vücutları değişik değişik proteinlerin birbirine belirli şekillerde legolar gibi takılmasından oluşuyor. Bu proteinlerin hangi parçalardan oluştuğunu laboratuvarda anlamak kolay. Ama bir ilaç geliştirmek istiyorsanız ya da genel olarak tıpla ilgili herhangi bir şey yapmak istiyorsanız proteinin şeklini de anlamak gerekiyor. Çok küçük şeylerden bahsediyoruz, yani şekillerini anlamak aylar, yıllar süren zor bir iş. Yüz milyonlarca protein cinsinin sadece küçük bir kısmının şekli 60 yıllık çalışmayla anlaşılabilmiş. Şeklini anlayabilirseniz her türden tuhaf hastalığa ilaç yapabilirsiniz.
Aynı zamanda hiç insan vücudunda görülmemiş veya doğada olmayan birtakım yeni proteinler imal edebilirsiniz. Bilimkurgusal bir gelişmeden bahsediyoruz.
Bu şirketin geliştirdiği AlphaFold adındaki program, çözülmüş örnekler üzerinde çalışarak bu problemin nasıl çözüleceğini insan uzmanlardan daha üstün seviyede anlamayı başardı. Geçen bir yıl içinde insan vücudundaki proteinlerin şeklinin çok daha fazlası bilinir hale geldi. Önümüzdeki yıllarda bundan müthiş ilaçlar çıkacak ve bu, yapay zeka sayesinde oldu. İnsan olsaydı Nobel Ödülü verebilirdiniz.

mRNA aşıları 

mRNA aşılarının yeni Omikron varyantı karşısında güncellenme çalışmaları sürüyor (AFP)
Bence bu yılın tıp bilimindeki en önemli olayı, mRNA aşıları. mRNA aşılarıyla ilgili aslında 20-30 yıllık bir süreç var ama ilk defa bu kadar yaygın bir şekilde kullanılmaya başladı ve işe yarayacağını somut bir şekilde gördük. Aşıdan önce ve sonra ölüm oranlarına baktığımızda, bununla ilgili yapılmış projeksiyonları gözden geçirdiğimizde her ülkede on binlerce insanın hayatını kurtardığını görüyoruz.
Normal ilaçlar genelde ölümden kurtarmak yerine hastalığın belirtilerini iyileştirmeye odaklanır. Ama mRNA aşıları insanları ölümden veya hastalansa bile yoğun bakıma yatmaktan koruyor. Bu da silsile yoluyla birçok olumlu gelişmeye neden oluyor.
Birincisi, sağlık sisteminin çökmemesini sağlıyor; ikincisi, kişinin uzun dönem Kovid (uzamış Kovid) semptomlarıyla boğuşmasını engelliyor; üçüncüsü de yine ülkelerin ekonomisinin çökmesini engelliyor.
Bir başka konu da şu: mRNA aşılarının bu kadar başarılı olması, geleceğe dair başka tedavi alanlarında da bu aşıların etkili olabileceğine dair umudumuzu artırdı. Özellikle MS (Multipl Skleroz) ve bazı kanser türleriyle ilgili yürütülen mRAN aşı çalışmaları var. 
Pankreas kanseri, prostat kanseri ve cilt kanseri gibi çalışmaların bazılarında Faz 2-3'teler. Önümüzdeki 3 4 yıl içinde bunlarla ilgili olumlu sonuçlar bekliyoruz ve artık mRNA aşıları eskiden olduğu gibi bu tür çalışmalar için kaynak sıkıntısı yaşamayacak. Bu salgının belki de en olumlu yanı, bu mRNA aşılarının kronik hastalıklar ve kanser gibi hastalıklarda kullanımının önünü açması ve ümit vermesi.

Eski Mısır'ın gün yüzüne çıkan kadim kenti

Kazı 2020'de başlamıştı (Facebook/Dr. Zahi Hawass)
2021'in en önemli keşifleri arasında, Eski Mısır'ın en büyük yerleşimlerinden biri vardı. Luksor'un batı kesiminde 2020 sonbaharında başlayan kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan bu yerleşim, Johns Hopkins Üniversitesi Mısırbilim profesörü Betsy Bryna tarafından "Tutankhamon'un mezarından sonra en önemli ikinci keşif" olarak nitelendirildi.
Bazıları üç metreye kadar korunmuş duvarları, evleri ve sokaklarıyla söz konusu yerleşimin adı, şarap kapları üzerindeki kartuşlara göre "tehn Aten", yani "Parlak Aten"di. Burası Mısır'a en zengin dönemlerinden birini yaşatan III. Amenhotep (MÖ 1390-1352) tarafından kurulmuştu ve o dönemde Mısır'ın ana idari ve endüstriyel merkeziydi. 
Şimdiye kadar şehrin sadece üçte biri gün ışığına çıkarılmış olmasına karşın çanak çömlek, oyuncak bebekler, kireçtaşından oyun takımlarına ilaveten kuru et ihtiva eden kaplar da dâhil olmak üzere kapsamlı bir besin endüstrisine dair bulgular ele geçmiştir.
Ayrıca kerpiç tuğla ve tılsım işlikleri, büyük bir fırın, dikkat çekici zikzak duvarlarla korunan bir yerleşim bölgesi ve idari binalar ortaya çıkarılmıştır. Evlerin içinde sayısız çanak çömlek, dokumacılık araç-gereçleri, mücevherler bulunmuştur. Yerleşimin mezarlığında ise iki ilginç gömüte rastlanmıştır: elleri iki yana uzatılmış hâlde yüzüstü yatırılmış ve ayakları bağlanmış bir iskeletle bir boğa ya da inek mezarı.
Keşifin önemi Eski Mısır gündelik yaşantısını en ince ayrıntısına kadar yansıtan bulguları bize sunmasından ileri geliyor. Bununla birlikte başkentin tam olarak neden terk edildiğini ve Tutankhamon'un saltanatında neden yeniden iskân gördüğünü anlamak da Eski Mısır'ın bu dikkat çekici dönemini anlamak açısından önem teşkil ediyor.

Nobel Fizik Ödülü'ne karmaşık sistemlerin damga vurması

İklim modellerine Nobel Fizik Ödülü'nün verilmesi, iklim krizine yönelik çabalara güç veriyor (Nobel)
Fizik bilimi açısından 2021 yine heyecan verici bir yıl oldu. Nobel Fizik Ödülü'nün karmaşık sistemleri çalışan üç fizikçiye verilmesi bu yılın bence en önemli gelişmesi. Karmaşık sistemler rastgelelik ve düzensizliğin hakim olduğu sistemlerdir ve anlaşılması zordur.
Ödülü alan bilim insanlarından Syukuro Manabe 1960'larda, atmosferde artan karbondioksit miktarının Dünya yüzeyindeki sıcaklık artışıyla ilişkisini ortaya koydu. Bu da şu anda kullanılan iklim modellerinin temelini oluşturuyor. Diğer bilim insanı Klaus Hasselmann da atmosferde artan sıcaklığın insan karbondioksit emisyonlarından kaynaklandığının kanıtlanmasına büyük katkıda bulundu. Üçüncü bilim insanı Giorgio Parisi ise düzensiz karmaşık malzemelerde gizli yapılar keşfetti. Karmaşık sistem çalışmaları biyolojiden kimyaya, yapay öğrenmeden sosyolojiye, sinirbilimden matematiğe birçok farklı bilim alanında çığır açmaya devam edecek.
Bir diğer önemli gelişme kara deliklerde manyetik alanın haritasının çıkarılmasıydı. Bir kara deliğin kenarına son derece yakın olan manyetik alanların bir işareti olan kutuplaşmanın görüntüsü ilk kez oluşturuldu.
Üçüncü gelişme ise kuantum fiziğinden. Hepimiz kuantum fiziğine göre nesnelerin hem parçacık hem de dalga özellikleri gösterebildiğini duymuşuzdur. 2021'de Güney Koreli iki bilim insanı, kuantum nesnelerin dalga ve parçacık özelliklerini kontrol edip bu özelliklerin miktarını belirlemenin bir yolunu buldu. Bunun en büyük faydası kuantum bilişimi alanına olacak ve dolayısıyla bu çalışma kuantum bilgisayarların geliştirilmesine katkıda bulunacak.

Yeşil hidrojen rüzgarı

Yeşil hdrojen, doğada bileşikler halinde bulunan hidrojenin dönüştürülmesiyle elde edilen bir enerji kaynağı (Reuters)
2021'in öne çıkan enerji teknolojileri arasında seçim yapmak kolay değil. Perovskit güneş panellerinde, enerji depolama teknolojileri ve hidrojen enerjisinde dikkat çekici gelişmeler yaşanıyor. Hidrojen teknolojisi ise çok yeni olmasa da 2021'de öne çıkarılmayı hak ediyor çünkü birçok ülke arka arkaya hidrojen stratejileri açıkladığında ve bu alana yatırım yaptığına tanıklık ediyoruz. Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre 17 ülkenin hidrojen stratejisi var, 20'den fazla ülke de stratejisini hazırlıyor.
Hidrojeni bu kadar önemli kılan sadece ülkelerin ve şirketlerin ilgisi değil. Enerji dönüşümünün kaçınılmaz olduğu günümüzde, depolanabilen ve rüzgar, güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilebilen yeşil hidrojen, istendiği her an bize enerji sağlayabilecek bir teknoloji. Bu sayede güneş ve rüzgar gibi enerji kaynaklarının zayıfladığı anlarda devreye girip termik ve nükleer gibi baz yük santrallarına ihtiyaç duyulmadan yüzde 100 yenilenebilir enerjiye dayalı bir sistemin kurulmasında, depolanabilir yenilenebilir enerji kaynaklarına ve bataryalara destek olacak önemli bir kaynak olacak. Maliyetlerin hızla düşmesi beklenen hidrojenin tren gibi ulaşım araçlarını çalıştırabildiğini, Japonya'nın stratejisinde olduğu gibi çelik üretimi dahil ağır sanayide kullanımının da planlandığı bu enerji kaynağı artık geleceğin dünyasını şekillendirecek teknolojilerden biri olduğunu net bir şekilde gösteriyor.

Nobel Tıp/Fizyoloji Ödülü ve yeni Alzheimer ilacı

Sağlık Bakanlığı'na göre Türkiye'de 65 yaş üstü nüfusun yüzde 5,7'si Alzheimer'dan mustarip (Unsplash)
2021 yılında nöroloji  ve nörobilim alanlarında birden fazla önemli gelişme oldu; 2021 Nobel Tıp/Fizyoloji Ödülü duyu sistemindeki reseptörleri (alıcı) keşfeden David Julius ve Ardem Patapoutian'a verdi. Julius ve Patapoutian, 1990'lardan itibaren duyu sistemlerinin işleyişi üzerine çalışıyordu ve derideki sinir sonlanmalarında sıcaklığı algılayan alıcıları ve deri ve iç organlarda mekanik uyarana yanıt veren alıcıları keşfetti. Bu keşifler, başta kronik ağrı sendromları olmak üzere birçok hastalığın tedavisinde geliştirilecek yeni moleküller için umut verici.
Ardımızda bıraktığımız yıl, Alzheimer tedavisi için de önemli bir yıl oldu: 2003'ten bu yana hastalığın tedavisinde yeni bir ilaç onaylanmamışken Haziran 2021'de Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), aducanumab etken maddeli ilacın kullanımını onayladı. Bugüne dek Alzheimer tedavisinde kullanılan ilaçlar hastalığın oluş mekanizması üzerine etkili değildi, aducanumab'ın ise amiloid plak birikimi üzerine etkili bir tedavi olduğu öne sürülmekte.
Bununla birlikte, FDA'nın bu yeni molekülü hızlandırılmış değerlendirme prosedürü sonunda onaylaması tartışmalı oldu. Çünkü her ne kadar nörogörüntüleme bulgularıyla beyinde amiloid plakların gelişimini yavaşlattığı gösterilmiş olsa da aducanumab'ın klinik iyileşmeyle ilişkili olup olmadığı belirlenemedi.
FDA'nın, klinik çalışmaların tamamlanması ve hastalığın klinik belirtilerinde iyileşme sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi önkoşullarıyla kullanımını onayladığı aducanumab, hastalığın seyrini değiştirmesi halinde Alzheimer hastaları ve yakınları için çok önemli bir gelişme olacak.

Bakterilerin antibiyotik direncini kıran virüsler

Uzmanlara göre bilinçsiz antibiyotik kullanımı, bakterilerin antibyotiklere daha dayanıklı hale gelmesine neden oluyor (Reuters)
2021 senesinde de 2020'de olduğu gibi Kovid-19 sayesinde viroloji sahasında harika gelişmeler oldu. Bunların çoğu tabii ki koronavirüsler hakkındaydı. Fakat ben koronavirüslerden farklı bir gelişme  üzerinde durmak istiyorum: Virüsleri kullanarak antibiyotiklere karşı dirençli bakterilerle mücadele edebilmek.
Kovid-19'la bir virüs pandemisi yaşadık ama antibiyotiklere dirençli bakteriler malesef gelecekte daha da büyük dert olacak. Bunu bir sürü sebebi var ama bir tanesi antibiyotiklerin gereksiz ve bilinçsizce kullanımı. Bakterileri enfekte eden ve yok edebilen virüsler var (bakteriyofaj olarak biliniyorlar). Bakteriyofajların bakteri enfeksiyonlarına karşı kullanımı senelerdir araştırılıyor. Bu virüsler bakterileri litik olarak öldürüyor. 2021'de çıkan bir çalışmada virüsleri kullanarak bakteriyi öldürmek yerine antibiyotiğe karşı dirençli bir bakteriye antibiyotik hassasiyeti tekrar kazandırıldı.
Bu çalışmada Acinetobacter baumannii isimli antibiyotiğe dirençli bir bakterinin direnci virüsler (bakteriyofajlar) kullanılarak kırıldı. Virüslerin yarattığı seçilim baskısı sonucunda mutasyona uğrayan bakteriler virüse karşı direnç kazandı. Fakat bu mutasyonlar bakterinin kapsülünü kaybetmesine ve kapsül sonucu oluşan biyofilm oluşumunun engellenmesine sebep oldu. Bu değişiklikler de bakterinin antibiyotiğe tekrar hassasiyet kazanmasına neden oldu. Litik fajların yanı sıra bakterilere antibiyotik hassasiyeti kazandıran virüsler yakın gelecekte klinikte bakteri enfeksiyonları mücadelesinde önemli rol oynayabilir.

Uzay turizminin rutin hale gelmesi

Jeff Boezos'un kurucusu olduğu uzay firması Blue Origin, Temmuz 2021'de 10 dakikalık bir turistik uçuş gerçekleştirmişti. Uçuşta Bezos'a küçük kardeşi Mark Bezos, 82 yaşındaki havacı Wally Funk ve 18 yaşındaki fizik öğrencisi Oliver Daemen eşlik etmişti (AFP)

İlk uzay turizmi 2001'de Rusların roketine 20 milyon dolar ödeyip Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (UUİ) 8 gün kalan Dennis Tito'yla başlamıştı. Sonrasında 8 kişi daha bilet ücreti ödeyip UUİ'ye gitse de bu turistlerin uzaya gidiş gelişleri bir türlü rutine bağlanamamıştı. Sonunda neredeyse 20 yıl süren çalışmaların ardından üç milyarderin uzay şirketleri geri dönüşümlü araçlarını geliştirmelerinin ardından birbirlerine çok yakın zamanlarda müşterilerini uzaya gönderdi.
İlk önce Virgin Galactic'in sahibi Richard Branson uçak-roket karışımı aracıyla 11 Temmuz'da 80 km'yi geçti. Bundan sadece 9 gün sonra 20 Temmuz'da Blue Origin'in sahibi Jeff Bezos 100 km'yi aşarak resmi uzay sınırını geçti. Bunlar sadece birkaç dakikalık uzay deneyimi sağladı. Ve son olarak Elon Musk'ın sahibi olduğu SpaceX, dört turistini UUİ'den de daha yukarı göndererek üç gün boyunca Dünya'nın çevresinde dolandırdı.
Bu araçlar yeniden kullanılabilir olduklarından, bununla beraber rutine bağlanacak ve gelecekte daha çok uzay seferi yapılarak fiyatlar düşecektir. Belki yakın zamanda uzaya çıkmak için astronot eğitimi almak yerine orta sınıf bir kişi sadece ücretini ödeyerek bunu deneyimleyecektir.
İşte bu yılı bu heyecanın başladığı yıl olarak düşünüyorum.

Metaverse'ün yükselişi: Distopya mı, ütopya mı?

Adını Meta olarak değiştiren Facebook'un kuracağı Metaverse evreninde kullanıcılar sanal rakipleriyle fiziksel olarak masa oyunu oynayabilecek (Meta)
İnternetle ilk tanıştığımızda masaüstü bilgisayarımızla ekranlar karşısındaydık, internet bağlanılan bir şeydi. İkinci dönemi mobil cihazlarla geldi, internet bağlı kalınan bir şey oldu. Metaverse ise internetin üçüncü dönemi. Ekranlardan AR, VR, MR gözlük setlerine geçiyor ve bağlanmak yerine dahil oluyoruz.
Metaverse'ün tarihi 2003'te yayınlanan Second Life oyununa dek götürebilir. Peki yeni olan ne? Yeni olan, Facebook gibi bir devin, bu alana el atması ve gözlükle girilecek olması. Zaten hayal edilen ölçüde yaygınlaşması da gözlük teknolojisindeki gelişime ve tabana yayılımına bağlı. 
Peki, Metaverse'ü kim inşa edecek? Eğer bugünün merkeziyetçi büyük teknoloji devleri inşa edip, herkesi aynı kaba toplarsa; Metaverse hakkında kurulan hayaller, 90'ların sonunda internet için kurulan "Bilgiyi özgürleştirecek" hayallerine benzer. Çünkü özgürleşen şeyin en az bilgi kadar yanlış bilgi de olduğunu gördük ve hakikat sonrasına çıktık. 
Metaverse, teknoloji endüstrisi onu inşa etmeye girişmeden önce bilimkurgu yazarlarının hayal ettiği bir şeydi. Onlar için bir distopyaydı, bize ütopya olarak sunuluyor. Sonunda ilk hayal edenler haklı çıkacaksa, bizi iyi bir gelecek beklemiyor. Adına ne dersek diyelim, Metaverse'ün ve internetin geleceği, onun ne kadar merkeziyetsiz gelişebileceğine bağlı. Bunun için blok zinciri gibi bir fırsat da var. Bu fırsatı kullanabilecek miyiz, yoksa teknoloji devlerinin açtığı gözetleme kapitalizmi yolundan mı gideceğiz? Distopya mı, yoksa ütopya mı olacağı, bu sorunun yanıtına bağlı.
Independent Türkçe
 



Slow Horses bitmiyor: Apple TV'den iki sezon daha

En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
TT

Slow Horses bitmiyor: Apple TV'den iki sezon daha

En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)
En Karanlık Saat'teki (Darkest Hour) performansıyla Oscar kazanan 68 yaşındaki Gary Oldman, Slow Horses'ta pasaklı, sivri dilli, alkolik MI5 ajanı Jackson Lamb rolünde (Apple)

Apple TV, Slow Horses'ın iki sezon daha devam edeceğini doğrulayarak dizinin 8. sezonla sona ereceği söylentilerine son verdi.

Londra'da 8. sezon çekimleri süren dizinin final yapacağına ilişkin iddialar, Olivia Cooke'un açıklamalarının ardından güçlenmişti. Platform, yeni sezonlarda Gary Oldman'a hangi oyuncuların eşlik edeceğini henüz açıklamadı.

Özellikle River Cartwright'ı canlandıran Jack Lowden'ın diziye devam edip etmeyeceği merak konusuydu. Oyuncunun, Amazon'un yeni James Bond için ilk tercihi olduğu uzun süredir konuşuluyordu. Ancak Variety'nin haberinin yayımlanmasından birkaç saat sonra Amazon MGM'in yeni 007'sinin Robert Pattinson olduğu açıklandı.

Cooke, The Times'a verdiği röportajda dizinin son sezonunu çektiklerini düşündüğünü söylemişti. Oyuncunun canlandırdığı Sid Baker'ın ilk sezonun sonunda öldüğü sanılmış ancak 6. sezonda hayatta olduğu ortaya çıkmıştı. 

Cooke ve Lowden'ı Londra'daki 8. sezon çekimlerinde birlikte gösteren set fotoğrafları da son birkaç aydır paylaşılıyordu.

32 yaşındaki Cooke, röportajda şunları söylemişti:

Son sezonu çekiyorum! Yine de kesin konuşmamak lazım. Ama sanırım bize söylenen bu. Gerçekten de sona geldiğimizi hissediyoruz. Dün makyaj koltuğuna oturup ağladım.

Dizinin bugüne kadar 6 sezonu yayımlandı. Çekimleri tamamlanan 7. sezonun ardından 8. sezon için çalışmalar sürüyor.

Mick Herron'ın romanlarından uyarlanan Slow Horses, 2022'de başlayan yayın hayatı boyunca Apple TV'nin en başarılı yapımları arasında yer aldı. 

Dizi, gözden düşerek Iskarta Bürosu (Slough House) adlı birime gönderilen uyumsuz MI5 ajanlarını konu alıyor. Ekibin başında, Oldman'ın canlandırdığı huysuz Jackson Lamb bulunuyor.

Kadroda MI5 yöneticisi Diana Taverner'ı Kristin Scott Thomas, Catherine Standish'i Saskia Reeves, Roddy Ho'yu Christopher Chung ve Shirley Dander'ı Aimee-Ffion Edwards canlandırıyor. 

Dizide belirli aralıklarla yer alan oyuncular arasında Hugo Weaving, Joanna Scanlan ve Jonathan Pryce da bulunuyor.

Yönetici yapımcı Douglas Urbanski, yayımlanmış romanların tamamı uyarlandıktan sonra dizinin devam edip edemeyeceğine ilişkin soruya, daha önce Hollywood Reporter'da şu yanıtı vermişti:

Çoğu televizyon dizisi bir kitaptan uyarlanmıyor, dolayısıyla biz de bir yolunu bulabiliriz... Bir de şu var: Mick Herron yazmayı bırakmadı. Onun adına konuşamam ama belli mi olur, yeni kitaplar da yazabilir.

Slow Horses bugüne kadar drama dizilerinde yönetmenlik dalında iki, senaryo dalında bir olmak üzere üç Emmy kazandı. 

Dizinin ayrıca 5 BAFTA televizyon ödülü bulunuyor: Drama senaryosu dalında bir ödül alırken kurmaca yapımlarda kurgu ve ses dallarında art arda ikişer kez ödüllendirildi.

Independent Türkçe, Hollywood Reporter, Variety, The Times


Alice Huang... Nvidia’yı sarsan ve casusluk şüphelerini uyandıran gizemli Çinli kadın

Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla
Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla
TT

Alice Huang... Nvidia’yı sarsan ve casusluk şüphelerini uyandıran gizemli Çinli kadın

Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla
Fotoğraf: Eduardo Ramon / Al Majalla

Marco Mossad

Nvidia CEO’su Jensen Huang ile Çinli iş kadını Alice Huang arasındaki ilişkinin ortaya çıkması, teknoloji çevrelerini aşarak Washington’daki siyaset ve ulusal güvenlik çevrelerinde de şok etkisi yarattı. Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğuna yönelik şüpheler, henüz kesinliğe kavuşturulmamış bir suçlama olarak gündemdeki yerini korurken, teknoloji dünyasının en etkili isimlerinden birinin özel hayatını ABD ile Çin arasındaki rekabetin merkezine taşıdı. Söz konusu ilişki, Pekin’in yapay zekâ devriminin büyük bölümünün arkasındaki şirketin yöneticisine ne ölçüde yaklaşabildiği sorusunu da beraberinde getirdi.

Bu sarsıntının boyutunu anlamak için Nvidia’nın ABD’nin güç dengelerindeki konumuna bakmak gerekiyor. Şirketin tasarladığı çipler, yapay zekâ sistemlerine güç sağlıyor ve kullanıcılarına bilimsel araştırmalardan sanayiye, askerî uygulamalardan istihbarat faaliyetlerine kadar uzanan alanlarda hesaplama kapasitesi sunuyor. Bu açıdan şirketin stratejik önemi, Washington’ın sırlarını korumaya ve rakiplerinin bu silahların kapasitesine sahip olmasını engellemeye çalıştığı gelişmiş Amerikan silahlarının önemine yaklaşıyor. Dolayısıyla Çin’in bu çiplere erişimi, bir şirketin çıkarlarını ve satışlarını aşarak ABD’nin mali ve askerî üstünlüğüne ilişkin hesaplamalarla doğrudan bağlantılı hale geliyor.

Bu dengeler içinde Alice Huang’ın adı öne çıktı. Medya, finans ve bilişim sektörleri arasında geçiş yapan Çinli iş kadını, Nvidia CEO’suyla ilişkisinin inceleme ve soruşturma konusu haline gelmesiyle gündeme geldi. Peki bu çevreye giren kadın kim? Hunan eyaletinden Washington ile Pekin arasındaki teknoloji rekabetinin en hassas meselelerinden birinin merkezine uzanan süreçte nasıl bir yol izledi?

Alice Huang kimdir?

Huang Le adıyla da tanınan Alice Huang, Çin’in Hunan eyaletine bağlı Xiangtan kentinden geliyor. Hakkında yayımlanan haberlerde yaşının yaklaşık 49 olduğu belirtilirken, bazı kaynaklar 42 yaşında olduğunu öne sürüyor. Doğum tarihi ise henüz kesinlik kazanmış değil. Biyografik bilgilere göre Huang, meslek hayatına medya sektöründe başladı. Hunan Televizyonu ve Çin Merkez Televizyonu’nda (CCTV) çalıştıktan sonra Hong Kong’a taşınarak Hong Kong Baptist Üniversitesi’nde medya yönetimi alanında yüksek lisans eğitimi aldı.

Huang daha sonra finans dünyasına yöneldi. Hong Kong’da HSBC’nin özel bankacılık biriminde ve CITIC Menkul Kymetler şirketinde çalıştı. 2016 yılına gelindiğinde Shanghai Hexi Investment şirketinde üst düzey görevler üstleniyordu. 2016 ve 2017 yıllarında genel müdür yardımcılığı ve icra direktörlüğü görevlerini yürüten Huang, yatırım kararları komitesinde de yer aldı. Ayrıca şirketin kartvizitinde ortak ve genel müdür unvanlarını taşıyordu.

Kariyerindeki en önemli değişim ise 2023 yılında Singapur merkezli Megaspeed şirketinde direktör olarak göreve başlamasıyla yaşandı. Şirket, 2015 yılında Seven Road International adıyla kurulmuş ve başlangıçta video oyunları sektöründe faaliyet göstermişti. Daha sonra veri merkezleri kurmaya ve yapay zekâ uygulamalarının geliştirilmesi ile çalıştırılması için gerekli bilgi işlem kapasitesini sağlamaya yöneldi.

Megaspeed’in faaliyetleri, Nvidia işlemcilerini içeren bilişim ekipmanlarını satın alarak veri merkezlerinde çalıştırmak ve ardından bu ekipmanların işlem kapasitesini şirketlere kiralamak üzerine kurulu. Böylece müşteriler, işlemcileri satın alıp kendi veri merkezlerini kurmak yerine internet üzerinden yapay zekâ modellerini eğitebiliyor ve çalıştırabiliyor. Megaspeed, Nvidia’dan bağımsız bir şirket olmasına rağmen sunduğu hizmetlerde bu şirketin teknolojilerine dayanıyor.

Mart 2023’te Megaspeed’in hisseleri, Britanya Virjin Adaları’nda kayıtlı Huang Le limited şirketine devredildi ve Alice Huang şirketin direktörlüğünü üstlendi. Aynı yılın kasım ayında mülkiyet yapısı değişti ve Huang’ın adı resmî direktörler listesinden çıkarıldı. Bununla birlikte daha sonraki haberlerde, şirketin fiilî yönetimindeki rolünü sürdürdüğü öne sürüldü. Aynı ay Megaspeed, Nvidia’nın resmî bulut iş ortaklarından biri haline geldi. Bu statü, şirkete Amerikan teknoloji devinin çiplerine öncelikli erişim imkânı sağladı.

Megaspeed’in faaliyet hacmi kısa sürede önemli ölçüde büyüdü. Bloomberg’in gümrük kayıtlarına ilişkin analizine göre şirket, 2023 ile Kasım 2025 arasında Malezya ve Endonezya’daki iştirakleri aracılığıyla en az 4,6 milyar dolar değerinde Nvidia ekipmanı ithal etti. Bu ekipmanlar yaklaşık 136 bin grafik işlemciyi kapsıyordu. Söz konusu rakama yalnızca Nvidia ile doğrudan yapılan anlaşmalar değil, sunucu tedarikçilerinden temin edilen ekipmanlar da dahil.

Bu rakamlar, şirketin kısa süre içinde geçirdiği dönüşümün boyutunu ortaya koyuyor. Video oyunları sektörüyle bağlantılı faaliyetlerden milyarlarca dolarlık ekipman satın alarak ileri düzey bilgi işlem hizmetleri sunmaya uzanan bu süreçte Alice Huang’ın adı, ticari çıkarların Çin’in yapay zekâ teknolojilerine erişimine yönelik ABD kısıtlamalarıyla kesiştiği bir pazarla anılmaya başladı.

2024 yılına gelindiğinde Huang’ın Jensen Huang ile yakınlığı kameralara da yansıdı. Taipei’de teknoloji sektörü temsilcilerinin katıldığı bir etkinlik sırasında çekilen ve Net Thunder şirketi tarafından LinkedIn’de yayımlanan fotoğrafta Alice Huang, bir grup katılımcının arasında Jensen Huang’ın yanında otururken görülüyordu. İkilinin ilişkisine yönelik ilginin artmasıyla fotoğraf yeniden dolaşıma girdi. Ancak görüntü, aralarındaki özel ilişkinin ne zaman başladığına ilişkin herhangi bir bilgi vermiyor.

sxfrgth
 Tayvan’ın Taipei kentindeki bir restoranda, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile akşam yemeğinde bir araya gelen Alice Huang, 22 Mayıs 2025 (Reuters)

Alice Huang, 22 Mayıs 2025’te Taipei’de düzenlenen Computex fuarıyla eş zamanlı olarak Jensen Huang’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen bir akşam yemeğinde yeniden onunla birlikte görüntülendi. Kaydedilen görüntüler ikili arasındaki yakınlığı ortaya koyarken, restorandan aynı araçla ayrıldıkları görüldü. ABD’nin Alice Huang’ın Çin istihbaratıyla bağlantılı olabileceğine yönelik şüphelerinin ortaya çıkmasıyla birlikte bu görüntüler, Jensen Huang ile ilişkisini, Megaspeed’deki rolünü ve şirketin Nvidia’nın gelişmiş ekipmanlarına erişimini kapsayan daha geniş bir soruşturmanın parçası haline geldi.

Sanayi ve siyasetin kesişim noktası

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Alice Huang dosyasının hassasiyetinin temelinde, yakınlık kurduğu kişinin konumu ve aralarındaki ilişkiyi çevreleyen ticari çıkarlar bulunuyor. Çok sayıda medya kuruluşu tarafından Çinli casus olarak nitelendirilen Huang hakkındaki suçlama henüz kesinlik kazanmış değil. ABD Adalet Bakanı Todd Blanche, 12 Kasım 2026’da yaptığı açıklamada, bu iddianın henüz doğrulanmadığını ve Federal Soruşturma Bürosu’nun (FBI) Huang’ın Çin hükümeti adına çalıştığına ilişkin haberleri araştırdığını duyurdu. Bununla birlikte, Huang’ın faaliyetlerine ilişkin yayımlanan bilgiler, özel ilişkisinin ötesine geçen ve Washington’ın Çin’e erişimini kısıtlamaya çalıştığı teknolojilere ulaşılmasını kolaylaştırma kapasitesine ilişkin güvenlik sorularını gündeme getiriyor.

2025’in başlarında Alice Huang ve ortağı Kang Wei, Güneydoğu Asya’da yüz milyonlarca dolara mal olacak bir veri merkezi projesini yatırımcılara sundu. Financial Times’ın haberine göre ikili, Nvidia işlemcilerini temin edebileceklerini belirtirken Çinli Alibaba grubunu da projenin müşterisi olarak gösterdi. Alibaba, Megaspeed’in bölgede sunduğu bilgi işlem hizmetlerinin önde gelen müşterileri arasında yer alıyordu. Böylece işlemcileri temin edebilme kapasitesi, finansman ve ticari faaliyetleri çekmede temel unsurlardan biri haline geldi.

xcdfgthy
ABD Başkanı Donald Trump, 8 Ekim 2026 tarihinde ABD’nin başkenti Washington’da düzenlenen Altın Çağ İnovasyon Zirvesi sırasında kendisine Ulusal Bilim Madalyası takdim edilmesinin ardından, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile birlikte (Reuters)

Bloomberg’in 13 Kasım’da yayımladığı bir araştırma ise teknolojinin Çin’e ulaşmasına ilişkin başka bir güzergâhı daha ortaya çıkardı. Ocak 2025’e ait finansman belgeleri, ABD tarafından ihracatı kısıtlanan Nvidia işlemcilerini içeren sunucuların Şanghay’daki bir veri merkezinde bulunduğunu gösterdi. Söz konusu ekipmanlar, Alice Huang’ın yıllar önce kurucu ortakları arasında yer aldığı Shanghai Longteng Intelligent Computing şirketinin iştiraklerinden birinin varlıkları arasında gösterildi.

Belgelerde, H800 işlemcilerle donatılmış 22 Dell sunucusu ile H100 veya H200 işlemcileri içeren 52 Super Micro sunucusu yer aldı. Dell, bu ekipmanların bir bölümünü Singapur merkezli Aperia Cloud Services şirketine satmış, sunucular ise daha sonra Şanghay’da ortaya çıkmıştı. Aperia bağımsız bir şirket olup Alice Huang’ın şirkette mülkiyet sahibi olduğunu kanıtlayan yayımlanmış herhangi bir delil bulunmuyor. Ayrıca finansman belgeleri, ekipmanların hangi yollarla el değiştirdiğini veya özellikle Huang’ın bunların satın alınmasındaki kişisel rolünü ortaya koymuyor. Nitekim Huang, 2017 yılında Longteng’deki hisselerini devretmişti.

Bu ayrıntılar, Alice Huang ile bağlantılı iş ağı üzerinden Amerikan teknolojisine erişim sağlanmasına yönelik iki farklı yolu ortaya koyuyor. İlk yol, Çinli şirketlere Çin dışındaki veri merkezleri aracılığıyla bilgi işlem kapasitesi sunulması. İkinci yol ise ihracatı kısıtlanan işlemcileri içeren sunucuların doğrudan Çin topraklarına ulaştırılması. Yurt dışındaki bilgi işlem kapasitesinin kiralanması tek başına kaçakçılık kanıtı oluşturmasa da ekipmanların Şanghay’a ulaşması, ihracat kısıtlamalarının nasıl aşıldığı, bu süreci hangi tarafların kolaylaştırdığı ve Alice Huang’ın bunda rol oynayıp oynamadığı sorularını gündeme getiriyor.

Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak Jensen Huang, Çin pazarına satışların sürdürülmesi gerektiğini kamuoyu önünde savunuyordu. Mayıs 2025’te ABD’nin yapay zekâ çipleri ihracatına yönelik kısıtlamalarını başarısız olarak nitelendirdi. Huang’a göre Çin’in Amerikan ürünlerinden mahrum bırakılması, ülkenin yerli alternatifler geliştirme çabalarını hızlandırıyor ve Huawei gibi şirketlere daha geniş fırsatlar sunuyordu. Ona göre satışların sürdürülmesi, Çinli şirketlerin Amerikan teknolojisine bağlı kalmasını sağlarken pazardan çekilmek hem pazar kaybına hem de rakiplerin güçlenmesine yol açabilirdi.

Huang’ın bu tutumu, Donald Trump ile yakın ilişkisi nedeniyle daha da önem kazandı. Yapay zekâ ve çip ihracatı konularında yönetimin önde gelen muhataplarından biri haline gelen Huang, görüşlerini doğrudan başkana iletme imkânı buldu. Trump, Aralık 2025’te Amerikan hükümetinin satışlardan pay alması karşılığında H200 işlemcilerinin Çin’e ihracatına izin verileceğini duyurdu.

Alice Huang ile Jensen Huang arasındaki ilişkinin siyasi açıdan taşıdığı hassasiyet de bu noktada belirginleşiyor. Alice’in Jensen Huang’dan bilgi edinmeye veya onu etkilemeye çalıştığı yönündeki haberler doğruysa, büyük ölçekli sanayi kararlarını etkileyebilecek ve Çin’e ilişkin siyasi tartışmaların yönlendirilmesine katkıda bulunabilecek bir isme erişim sağlamış demektir. Bu yakınlık, ürün planları, müşteriler ve müzakereler hakkında bilgi edinilmesine ya da ekipmanlara erişimin kolaylaştırılmasına imkân verebilir.

Ancak aralarındaki ilişki tek başına Jensen Huang’ın Çin’e satışları destekleyen tutumunu Alice’in şekillendirdiğini kanıtlamıyor. Ayrıca Alice’in çiplerin tasarımı veya üretimine ilişkin sırlara eriştiğini gösteren kamuya açık herhangi bir delil de bulunmuyor. Olası risk, kişisel erişim, ticari çıkar ve siyasi nüfuzun aynı çevrede birleşmesinden kaynaklanıyor. Alice’in bu erişimi kullanıp kullanmadığı ve kullandıysa bunu nasıl gerçekleştirdiği ise soruşturmaların yanıtlaması gereken temel soru olarak öne çıkıyor.


SpaceX, Starship uzay aracını ilk kez fırlatma platformunda yakalamayı başardı

Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)
Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)
TT

SpaceX, Starship uzay aracını ilk kez fırlatma platformunda yakalamayı başardı

Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)
Starship uzay aracı, ABD’nin Teksas eyaletindeki Starbase tesisinde gerçekleştirilen 15’inci test uçuşunun ardından fırlatma platformunda yakalandı. (Reuters)

Elon Musk'ın sahibi olduğu SpaceX şirketi, dün Starship uzay aracının yörüngedeki bir günlük yolculuğunun ardından güvenli şekilde geri dönmesiyle, bir uzay aracını ilk kez fırlatma platformunda yakalamayı başardı.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre Starship, kıtayı aşan iniş yolculuğunun ardından bulutların arasından ortaya çıktı ve 2 numaralı fırlatma platformunun üzerindeki iki robotik kolun arasına sorunsuz bir şekilde yerleşti.

Bu uçuş, dünyanın en büyük ve en güçlü roket sisteminin 15'inci test uçuşu olma özelliğini taşıyor. Başlangıçta roketin “Super Heavy” adlı itici aşaması ile Starship uzay aracının eş zamanlı olarak yakalanması planlanıyordu. Ancak itici aşamayı geri yakalama girişimi cuma günü iptal edildi.

Starship'in başarıyla yakalanması, uzay sektörünün tamamen yeniden kullanılabilir roket sistemleri geliştirme çabalarında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Bu teknolojinin uzay görevlerinin maliyetlerini önemli ölçüde düşürmesi ve fırlatmaların daha sık gerçekleştirilmesine imkân sağlaması bekleniyor.

Starship uzay aracı, 15'inci test uçuşunun ardından yörüngeden dönerken. (Reuters)
Starship uzay aracı, 15'inci test uçuşunun ardından yörüngeden dönerken. (Reuters)

Roket yakalanmadan önce Starship programı yetkililerinden Jessie Anderson, “Deneme başarılı olursa yörüngeye ulaşabilen bir uzay aracının tamamen fırlatma platformunda geri yakalanabileceğini kanıtlamış olacağız” ifadelerini kullandı.

Adını roket sisteminden alan uzay aracı, Dünya çevresinde 14 tur attı. 22 saat süren uçuş sırasında Musk'ın uydu internet ağı Starlink kapsamında 26 uyduyu yörüngeye bıraktı.

Starship'in yakalanması oldukça karmaşık bir operasyon olarak öne çıkıyor. Uzay aracı, daha önce SpaceX tarafından üç kez başarıyla geri yakalanan Super Heavy itici aşamasına kıyasla çok daha yüksek bir irtifadan ve çok daha yüksek bir hızla iniş gerçekleştirdi.

Super Heavy'de olduğu gibi Starship de kontrollü bir iniş yaparak fırlatma platformunun üzerindeki iki robotik kolun arasına dikey şekilde yerleşti.

Starship uzay aracının yörüngeden dönüşünün ardından fırlatma platformunda robotik kollar tarafından yakalandığı an. (AP)
Starship uzay aracının yörüngeden dönüşünün ardından fırlatma platformunda robotik kollar tarafından yakalandığı an. (AP)

Starship'in bazı modelleri, internet uydularını ve veri merkezlerini yörüngeye taşımak üzere tasarlanırken diğer modellerinin insanları Ay'a ve Mars'a götürmesi planlanıyor.

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Artemis programı kapsamında Starship'i Ay yüzeyine iniş aracı olarak kullanmayı hedefliyor.

NASA Başkanı Jared Isaacman, cuma günü SpaceX'i “bir başka muhteşem fırlatma” gerçekleştirmesi dolayısıyla tebrik etti. Ancak AFP'nin aktardığına göre Isaacman, Super Heavy itici aşamasının geri yakalanamamasına değinmedi.

Dünyanın en zengin insanı olan Elon Musk, kısmen yeniden kullanılabilir Falcon roketleriyle uzay sektöründe önemli bir dönüşüme öncülük etti. Bu roketler, düzenli olarak uydu fırlatmalarında ve Uluslararası Uzay İstasyonu'na astronot taşınmasında kullanılıyor.

Bununla birlikte Starship projesi çeşitli gecikmelerle karşı karşıya. Şirket, uzay aracına yörüngedeyken yakıt aktarılması gibi yeni mühendislik sorunlarını çözmeye çalışıyor. Henüz çözüme kavuşturulamayan bu işlem, Ay'a veya Mars'a gerçekleştirilecek yolculuklar açısından kritik önem taşıyor.

Super Heavy itici aşamasının da geliştirilmesi gerekiyor. Cuma günkü iniş sırasında meydana gelen teknik arıza nedeniyle şirket, roketin rotasını fırlatma sahasının açıklarında bulunan Meksika Körfezi'ne çevirmek zorunda kaldı. İtici aşama, denize çarpmadan önce kendini imha ederek büyük bir alev topu hâlinde patladı.

Starship'in cuma günkü test uçuşunda yakalama girişiminin iptal edilmesinin ardından dev roketin Super Heavy itici aşamasının patlaması. (AP)
Starship'in cuma günkü test uçuşunda yakalama girişiminin iptal edilmesinin ardından dev roketin Super Heavy itici aşamasının patlaması. (AP)

SpaceX, haziran ayında gerçekleştirdiği halka arzda yaklaşık 85,7 milyar dolar toplamasının ardından üretim ve fırlatma kapasitesini artırmak için büyük yatırımlar yapıyor.

Şirketin cuma günü Starbase'de bulunan 93 bin metrekarelik fabrikasında düzenlenen gezide SpaceX yetkilileri gazetecilere, artık iki haftada bir uzay aracı, dört haftada bir ise roket itici aşaması üretebilecek kapasiteye ulaştıklarını söyledi.