Suriye’nin kuzeyinde Rusya’nın düzenlediği hava saldırıları nedeniyle endişe hakim

Hmeymim Hava Üssü’ndan havalanan savaş uçakları beş gündür İdlib’i bombalıyor

Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib kırsalında yer alan Kefer Taharim beldesine Rus savaş uçaklarının Pazar günü düzenlediği hava saldırıları sırasında hedef alınan bir bina (AFP)
Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib kırsalında yer alan Kefer Taharim beldesine Rus savaş uçaklarının Pazar günü düzenlediği hava saldırıları sırasında hedef alınan bir bina (AFP)
TT

Suriye’nin kuzeyinde Rusya’nın düzenlediği hava saldırıları nedeniyle endişe hakim

Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib kırsalında yer alan Kefer Taharim beldesine Rus savaş uçaklarının Pazar günü düzenlediği hava saldırıları sırasında hedef alınan bir bina (AFP)
Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib kırsalında yer alan Kefer Taharim beldesine Rus savaş uçaklarının Pazar günü düzenlediği hava saldırıları sırasında hedef alınan bir bina (AFP)

Rus savaş uçakları, Rusya'nın gerginliği tırmandıran askeri operasyonu çerçevesinde Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib Gerilimi Azaltma Bölgesi (İGAB) ile Hama ve Halep kırsallarına beş gündür hava saldırıları düzenliyor. Bombardımanlar sonucunda Halep kırsalındaki temas hatlarında bir sivil öldü, altı sivil yaralandı. Hava saldırıları, söz konusu bölgelerin sakinleri arasında endişe ve paniğe neden oldu. Öte yandan Suriyeli silahlı muhalif gruplar, Suriye rejimi güçlerinin mevzilerine karadan bombardımanlar düzenledi.  Bombardımanlar sonucunda rejim güçlerinden iki unsur öldü.
İdlib’deki saha aktivistleri, Rus savaş uçaklarının yeni yılda Suriye'nin kuzeybatısında yer alan İdlib ve Hama kırsallarındaki ayrı bölgelere, yüksek tahrikli basınç füzeleriyle beş gündür hava saldırıları düzenlediklerini ve patlama seslerinin Suriye-Türkiye sınır bölgelerinde dahi duyulduğunu söylediler. Aktivistlerin aktardıkları bilgilere göre dün sabah İdlib’in güneyindeki Cebel ez-Zaviye’ye bağlı el-Bera ve Deyr Sunbul beldelerini hedef alan bombardımanlarda bir sivil hayatını kaybederken, yaralanan altı sivil hastanede tedavi altına alındı.
Akvisitlerden biri, Rus savaş uçaklarının yoğun hava saldırıları ve uçuşlarının ardından siviller arasında  bir korku ve panik halinin ortaya çıktığını söyledi. Aktivistler, İdlib ve Halep kırsalında kümes hayvanları ve büyük baş hayvan çiftliklerini hedef alan çok sayıda hava saldırısının ardından, büyükbaş ve kümes hayvanları çiftlikleri ve yerinden edilmiş insanların yoğun olduğu bölgelerde korkunun daha fazla hakim olduğunu aktardılar.
İdlib'in kuzeyindeki Armanaz beldesinde Pazartesi günü düzenlenen hava saldırılarında, altı kümes hayvanı ve bir büyükbaş hayvan çiftliğinin hedef alınması sonucunda çok sayıda hayvan telef olurken bir işçinin ölümüne ve ailesinden biri ağır beş kişinin yaralanmasına neden oldu.
İdlib kırsalında insani yardım gönüllüsü olan Adnan el-Ömer adlı aktivist, dün yaptığı açıklamada, Rus savaş uçaklarının Pazartesi günü, İdlib ve Hama kırsalına 13'ten fazla hava saldırısı düzenlediği ve bunlardan beşinin İdlib'in güneyindeki Cebel ez-Zaviye’deki el-Bera beldesi ve çevresini, ikisinin İdlib'in doğusundaki Sarmin beldesi çevresini ve üçünün İdlib'in kuzeyindeki Armanaz beldesi yakınlarındaki bir kümes hayvanı çiftliğini hedef aldığının belgelendiğini söyledi. Rusya'nın Suriye'nin kuzeybatısındaki İGAB'a yönelik hava saldırılarında hayatını kaybeden sivillerin sayısının 2022 yılı başından itibaren biri kadın olmak üzere altıya yükseldiğini belirten Ömer, dokuzu çocuk 17 sivilin de ağır yaralandığını sözlerine ekledi.
Rusya'nın sivilleri, ekonomik tesisleri ve hayati noktaları hedef alarak gerilimi tırmandırması ve hava saldırıları, muhalif gruplar ile Suriye rejimi güçleri ve rejimi destekleyen milisler arasında askeri gerilime neden oldu. Çatışan taraflar, top ve füzelerle bir birlerine ait noktaları hedef alırken her iki tarafın da kayıplar verdiği bildirildi.
Muhalif gruplardan Yüzbaşı Ebu el-Beraa, Feth'ul Mubin Operasyon Odası’na bağlı Suriyeli muhalif grupların, rejimin Hama'nın batısındaki Gab Ovası'ndaki Curin ve el-Basa köylerindeki askeri bölgelerini roketatarlar ve toplarla bombaladığını söyledi. Halep'in batı kırsalında İran destekli milislerin konuşlandığı 46. Alay Kışlası’nın bombalandığını belirten Beraa, İdlib'in güneyindeki Kefer Nebil, Hantutin ve Maaret en-Numan ilçeleri yakınlarında rejim güçlerinin mevzilerinin de hedef alındığını kaydetti. Tüm bombardımanlar ve saldırılar sonucunda rejim güçleri ve İran destekli milislerden 4 unsurun öldüğünü aktaran Beraa, Halep'in batı kırsalındaki Bala nahiyesindeki muhalif grupların keskin nişancıları tarafından iki unsurun daha öldürüldüğünü de sözlerine ekledi. Beraa, muhalif grupların Suriye rejiminin askeri bölgelerini, Rus savaş uçaklarının muhaliflerin kontrolü altındaki bölgelerde hayati noktaları, ekonomik tesisleri, geçim kaynaklarını, içme suları kaynaklarını ve sivilleri hedef alan hava saldırılarına karşılık verilmesi çerçevesinde hedef alındığına dikkati çekti.
Rusya'nın İdlib'de gerilimi tırmandırdığını söyleyen Beraa, “Bu durum, Türkiye ve Rusya arasında iki ülkenin başta Suriye’nin kuzeydoğusu ve Fırat’ın doğusu olarak bölgeler olmak üzere Suriye'deki çıkarlarına göre bir dizi siyasi ve saha dosyasında anlaşmazlıkları olduğunu ortaya koyuyor. Gerilim tırmandırılarak Türkiye'ye karşı İdlib’in güneyinden geçen Halep-Lazkiye uluslararası karayolunun aşağısındaki bölgeleri terk etmesi ve muhalif grupları da Cebel ez-Zaviye'den ve yolun aşağısındaki ve güneyindeki bölgelerden çekilmesi için bir baskı kartı oluşturulmaya çalışılıyor” değerlendirmesinde bulundu.



Suudi deneyimi... Tarihi bir an, bir yönetim projesine dönüştüğünde

Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)
Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)
TT

Suudi deneyimi... Tarihi bir an, bir yönetim projesine dönüştüğünde

Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)
Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)

Sosyolog ve araştırmacı Dr. Abdurrahman eş-Şukayr, Suudi devletinin kuruluş deneyimini daha önce görülmemiş bir yorum çerçevesine oturtuyor. Tarihi, birbirinden kopuk olaylar dizisi olarak değil; nüfus, kaynaklar ve seçkinler arasındaki ölçülebilir ve karmaşık ilişkiler tarafından yönetilen bir sistem olarak ele alıyor. Bu yaklaşımın, karmaşıklık bilimi ile ‘tarihin yasaları’ olarak da bilinen kliodinamik teorisine dayandığını belirten eş-Şukayr, devletlerin nasıl ortaya çıktığını, büyüdüğünü ve ardından seçkinlerin aşırı çoğalması nedeniyle baskı aşamasına girerek kriz ve zirve noktalarına ulaştığını; sonrasında ise istikrarı yeniden üreten bir lider figürünün ortaya çıktığını açıklıyor.

Eş-Şukayr, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, bu çerçeve sayesinde Diriye’nin Muhammed bin Suud öncesinde elit doygunluğa ve yapısal istikrarsızlığa ulaşmış yerel bir sistem olduğunun anlaşılabildiğini söyledi. Buna göre Muhammed bin Suud’un yükselişi, yönetim merkezini yeniden şekillendiren ve yeni bir siyasi döngü başlatan tarihsel bir yeniden ayar anı olarak yorumlanıyor.

Karmaşıklık bilimi

Eş-Şukayr, karmaşıklık biliminin; toplumlar ya da ekonomi gibi birbiriyle bağlantılı çok sayıda parçadan oluşan sistemleri incelediğini belirtti. Bu sistemlerde her küçük unsur diğerini etkilerken, yoğun etkileşim sonucunda yalnızca tek tek parçaların incelenmesiyle anlaşılamayacak yeni örüntü ve davranış biçimleri ortaya çıkıyor. Bu çerçevede karmaşıklık bilimi, zaman içinde küçük etkileşimlerin birikmesi sonucu istikrarın, kaosun ya da büyük ölçekli değişimlerin nasıl ortaya çıktığına odaklanıyor.

Devlet dönüşümünün beş yıllık döngüsü

Eş-Şukayr, devletlerin dönüşümüne ilişkin beş aşamalı döngüye de değinerek, devletlerdeki değişimlerin ölçülebilir dinamiklere tabi olduğunu ve genel eğilimlerinin öngörülebileceğini söyledi. Bu çerçevede toplumların beş aşamalı bir döngü içinde hareket ettiğini belirten eş-Şukayr, süreci şöyle açıkladı:

- Büyüme aşaması: Kaynakların genişlediği ve devletin kontrol kapasitesinin arttığı evreyi ifade ediyor. Bu süreç, nüfus artışı ve seçkinlerin çoğalmasıyla eş zamanlı ilerliyor. Aşama; tarihçilerin metinlerine ihtiyaç duyulmaksızın, nüfus ve ekonomik kaynaklara ilişkin yaklaşık veriler ve göstergeler üzerinden ölçülebiliyor ve öngörülebiliyor.

- Baskı aşaması: Kaynak bolluğunun görece azaldığı, kamu görevlerine talip olanların sayısının arttığı ve mevcut elitlerin konumlarını korumaya çalıştığı dönem olarak tanımlanıyor. Bu durum, devletin herkesi bünyesinde barındırma kapasitesini aşan bir tablo ortaya çıkarıyor. Nüfus artışı, siyasi, ekonomik, bilimsel ve toplumsal elitlerin sayısını artırırken, mevcut pozisyonların sayısı yetersiz kalıyor.

- Kriz aşaması: Seçkinler arasındaki birliğin sarsıldığı ve örtük gerilimlerin açık çatışmalara dönüştüğü evreyi oluşturuyor.

- Zirve aşaması: Kriz ve istikrarsızlığın doruğa ulaştığı bu safhada ittifaklar çözülüyor, dışlamalar ve ayrışmalar hız kazanıyor.

- İstikrar aşaması: Yeni bir liderliğin ya da revize edilmiş bir yönetim sisteminin, nüfus, kaynaklar ve seçkinler arasındaki ilişkiyi toplumun yeni ruhuna uygun biçimde yeniden düzenlemeyi başardığı dönem olarak tanımlanıyor. Bu aşamayla birlikte, önceki döngüye kıyasla daha bütünlüklü yeni bir süreç başlıyor.

Kontrol edilemeyen rekabet

Eş-Şukayr, zirve aşamasının Hicri 1139 yılına yakın dönemde belirginleştiğini belirterek, yönetici kollar arasındaki rekabetin artık kontrol edilemez bir seviyeye ulaştığını ifade etti. Bu süreçte elitler içindeki ayrışmalar hız kazanırken, bazı isimlerin kısa süreli emirlik deneyimleri yaşadığı ve sadakatlerin hızla el değiştirdiği görüldü. Bu tablo, iç dengeleri yönetme kapasitesinin çöktüğünü ortaya koydu. Bu koşullar altında siyasi sistemin sınırına dayandığını kaydeden eş-Şukayr, yönetim makamına talip olanların sayısının emirliğin iktidarı düzenleme kapasitesini aştığını vurguladı. Böylece zirve aşaması, yeniden kurucu bir liderliğin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan tam ölçekli bir yapısal çözülme anına dönüştü.

Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)Tarihsel hareketin aşamaları (Araştırmacı Abdurrahman eş-Şukayr tarafından hazırlanan illüstrasyon)

Muhammed bin Suud’un yükselişi, Diriye’de istikrar koşullarının olgunlaşmasının bir sonucu olarak gerçekleşti. Seçkinlerin aşırı çoğalması, eski yönetim sistemini sürdürülemez hale getirirken, çatışan elitlerin okuyamadığı tabloyu kavrayabilecek bir lideri gerekli kılan tarihsel bir moment ortaya çıktı. Bu çerçevede Muhammed bin Suud’un iktidarı devralması, Diriye içindeki güç dengelerinin yeniden ayarlanması anlamına geldi. Böylece yerel siyasi düzen, yapısal istikrarını yeniden tesis etme kapasitesini kazandı.

Yönetim merkezinin inşası

Muhammed bin Suud, Diriye’de yeni bir büyüme sürecinin başlangıcı olarak et-Turayf mahallesini kurarak burayı yönetim merkezi haline getirdi. Oysa daha önce Diriye emirleri Gusaybe ya da el-Mulaybid bölgelerinde ikamet ediyordu. Muhammed bin Suud, siyasi, dini ve askeri elitleri yeni devlet kurumları içinde yeniden dağıtarak, Diriye’deki iktidar yapılarını düzenleyerek, elit fazlasını azaltarak ve rekabet halindeki kollar arasındaki ilişkileri kontrol altına alarak yönetim merkezini yeniden inşa etti.

Bu yapısal düzenleme, emirliğin nüfus, kaynaklar ve elitleri tek bir çerçeve içinde yönetme kapasitesini yeniden kazanmasını sağladı. Böylece, Diriye merkezli yeni bir kuruluş döngüsünün önü açıldı ve bu süreç Diriye Emirliği olarak bilinen yapının çekirdeğini oluşturdu.

Eş-Şukayr, bu yeni okumanın Arap Yarımadası’nda devletlerin ortaya çıkışını; nüfus, kaynaklar ve seçkinler arasındaki ilişkiyi esas alan yapısal döngüler üzerinden açıklayan yeni bir araştırma ufku sunduğunu belirtti. Yerel çevrelerin farklılığına bağlı olarak denetim mekanizmalarının değiştiğini vurgulayan eş-Şukayr, yaklaşık nüfus ve mali istatistiklerin oluşturulmasının, tarihi test edilebilir ve karşılaştırılabilir bir alana dönüştürmek için zorunlu bir giriş olduğunu ifade etti. Bunun ise bölge tarihine ilişkin verilerin toplanmasını ve sınanabilir hipotezlerin geliştirilmesini gerektirdiğini kaydetti. Bu yaklaşımın, parçalı anlatıların ötesine geçen, daha uzun vadeli, daha hassas ve daha bağımsız bir Arap yorum modeli inşa edilmesine katkı sağlayacağını dile getirdi.

Öte yandan, Muhammed bin Suud hakkında kaleme alınan çalışmaların analitik ve anlatısal boyutunun sınırlı kaldığına dikkat çekildi. Kurucu eylemin mantığını açıklayan kapsamlı bir tarihsel biyografinin bulunmadığı, tarih kayıtlarının ise kuruluş öncesi ve kuruluş sırasındaki gelişmeleri yeterince aydınlatmadığı belirtildi. Bu boşluğun, Muhammed bin Suud’un hayatını olayların iç yapısından hareketle yeniden kurgulamayı gerektiren bir araştırma hattını zorunlu kıldığı ifade edildi. Kararların, ittifakların ve çatışmaların; yönetim tasavvurunu ve devletin koşullarını ortaya koyan anlamlı bir sistem olarak okunmasıyla, gerçekliğin hareketinden süzülen bir tarihsel biyografi ve siyasi projenin seyrine ilişkin bütünlüklü bir yorum üretilebileceği vurgulandı.


Pezeşkiyan: İran, küresel güçlerin baskısına boyun eğmeyecek

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)
TT

Pezeşkiyan: İran, küresel güçlerin baskısına boyun eğmeyecek

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan bugün yaptığı açıklamada, ülkesinin ABD ile nükleer görüşmeler sürerken dünya güçlerinin baskısına "boyun eğmeyeceğini" söyledi.

Reuters'ın haberine göre Pezeşkiyan televizyonda yayınlanan konuşmasında, "Dünya güçleri bizi boyun eğmeye zorlamak için sıraya giriyor... ama bize yarattıkları tüm sorunlara rağmen başımızı eğmeyeceğiz" ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump perşembe günü, İran'a iki taraf arasındaki devam eden müzakerelerde "anlamlı bir anlaşmaya" varması için 15 günlük bir ültimatom verdi, aksi takdirde "kötü sonuçlarla" karşılaşacakları uyarısında bulundu. Tahran ise uranyum zenginleştirme hakkını yineledi.

ABD'nin bölgedeki askeri yığılması devam ederken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD müttefiki olan ülkesinin Tahran'ın herhangi bir saldırısına güçlü bir şekilde karşılık vereceği konusunda uyardı.

ABD ve İran, Umman'ın arabuluculuğuyla 6 Şubat'ta dolaylı görüşmelere yeniden başladı. Salı günü Cenevre'de ikinci tur görüşmeleri gerçekleştirdikten sonra müzakerelere devam etme niyetlerini açıkladılar.

İran çarşamba günü bu müzakereleri ilerletmek için bir taslak çerçeve hazırladığını açıklarken, ABD, Tahran'a saldırmak için "birden fazla neden" olduğunu belirterek uyarı tonunu korudu.

Trump, “Yıllar içinde İran'la uygulanabilir bir anlaşmaya varmanın kolay olmadığı kanıtlandı. Uygulanabilir bir anlaşmaya varmalıyız, yoksa kötü şeyler olacak” dedi.

Şöyle devam etti: “Bir adım daha ileri gitmemiz gerekebilir, gitmeyebiliriz veya bir anlaşmaya varabiliriz. Bunu muhtemelen önümüzdeki 10 gün içinde öğreneceksiniz.” Daha sonra Trump, gazetecilere sürenin “10-15 gün” olduğunu söyledi.


Trump küresel gümrük vergilerini %10'dan %15'e çıkardı

ABD Başkanı Donald Trump dün, Yüksek Mahkeme'nin gümrük vergilerini askıya alma kararıyla ilgili olarak medyaya açıklamalarda bulundu, (DPA)
ABD Başkanı Donald Trump dün, Yüksek Mahkeme'nin gümrük vergilerini askıya alma kararıyla ilgili olarak medyaya açıklamalarda bulundu, (DPA)
TT

Trump küresel gümrük vergilerini %10'dan %15'e çıkardı

ABD Başkanı Donald Trump dün, Yüksek Mahkeme'nin gümrük vergilerini askıya alma kararıyla ilgili olarak medyaya açıklamalarda bulundu, (DPA)
ABD Başkanı Donald Trump dün, Yüksek Mahkeme'nin gümrük vergilerini askıya alma kararıyla ilgili olarak medyaya açıklamalarda bulundu, (DPA)

ABD Başkanı Donald Trump bugün, ithalata uygulanan geçici küresel gümrük vergilerini yüzde 15'e çıkardığını duyurdu.

Bu karar, ABD Yüksek Mahkemesi'nin Trump'ın Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası kapsamında uyguladığı gümrük vergilerini reddetmesinin ardından geldi.