Mısır Etiyopya’yı ‘taahhütleri ihlal etmekle’ suçluyor

Mısır, Nahda Barajı’nın ‘sınırlı’ olarak işletilmesiyle Etiyopya’yı ‘taahhütleri ihlal etmekle’ suçluyor

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Nahda Barajı’nın elektrik üretiminin ilk etabını resmen başlattı (AFP)

Etiyopya, Nil Nehri üzerine inşa ettiği Büyük Nahda (Rönesans / Hedasi) Barajı'nda ‘sınırlı’ elektrik üretmeye başlarken, Mısır bunu ‘Etiyopya tarafının taahhütleri ihlal etmek’  görüyor. Şarku'l Avsat'a konuşan uzmanlar, Etiyopya'nın duyurusunu "Addis Ababa hükümetinin iç başarısızlığını" örtmeyi amaçlayan "siyasi bir mesaj" olarak değerlendirdi.
Etiyopya Başbakan Abiy Ahmed, dün Nahda Barajı’ndan elektrik üretim sürecinin ilk etabının başladığını duyurdu. Projenin ilk aşaması için düğmeye basan Ahmed, Nil Nehri’nin aşağısında yer alan Sudan ve Mısır’a güvence vermeye çalışarak, ülkesinin kimsenin çıkarlarına zarar vermek istemediğini söyledi. Başbakan, Etiyopya’nın öncelikli sorumluluğunun karanlığa mahkum nüfusun yüzde 60’ına elektrik sağlamak ve sırtlarında odun taşıyan annelere enerji vermek olduğunu dile getirdi.
Mısır ve Sudan milyarlarca dolara mal olan projenin su paylarını azaltacağından endişe duyuyor. Mısır Dışişleri Bakanlığı dün Etiyopya'yı üç ülke (Etiyopya, Mısır, Sudan) arasında 2015 yılında imzalanan ve taraflardan herhangi birinin nehrin suyunun kullanımında tek taraflı eylemlerde bulunmalarını yasaklayan bir ön anlaşmayla "ihlallerinde ısrar etmekle" suçladı. Bakanlıktan dün yapılan açıklamada, Etiyopya’nın 20 Şubat tarihinde barajın doldurulmasıyla ilgili ilk anlaşmanın ilk ihlallerinin meydana geldiği belirtilerek, Mısır’ın atılan bu adımla Etiyopya tarafının Ahmed Abiy tarafından imzalanan 2015 İlkeler Bildirgesi Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal eden bir ileri adım attığı bildirildi.
Mısır Dışişleri Bakanlığı’nın bu açıklaması, Kahire’nin geçtiğimiz haftalarda Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es Sisi’nin  barajın doldurulması ve işletilmesini düzenleyen bağlayıcı bir yasal anlaşma imzalamak adına yaklaşık bir yıldır durdurulan müzakerelerin yeniden başlatma isteğinden sonra geldi.
Resmi basına göre, Etiyopya’nın batısı ve Sudan sınırına yakın bir yerde bulunan baraj ilk etapta 375 megavatlık bir elektrik üretimi yapacak. Mısır Eski Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Muhammed Nasr, Etiyopya’nın bu eylemini, ülkenin kuzeyinde Tigray isyancılarıyla yapılan savaştan sonra Etiyopya hükümetinin iç başarısızlığını örtmek ve barajı tamamlayamadığını gizlemek amacıyla sahte bir medya havası yaratmak şeklinde nitelendirdi. Nasr, elektrik üretiminin iki yıl önce de mümkün olduğunu ifade eti.
Konuyla ilgili Şarku’l Avsat’a konuşan Mısırlı eski bakan, iki yıl önce baraj rezervuarının ilk dolum işlemi sırasında depolama işlemi yapılırken teknik hatalar olduğunun tespit edildiğini vurguladı. Kahire Üniversitesi Su Kaynakları Uzmanı Dr. Abbas Şarki ise, barajın gerçek anlamda elektrik üretebilecek kapasitesine atıfta bulunarak, Etiyopya’nın 2011 yılında temeli atılan ve 44 ay sürmesi planlanan barajda, ilk aşamada iki türbinden birini çalıştırdığını söyledi. Şarki, her bir elektrik türbinin  tam işletimle 375 megavatlık kapasiteye sahip olduğunu söyledi.
İki elektrik türbinlerinden birinin sınırlı olarak çalıştırılmasının Mısır veya Sudan’a hidrolojik olarak zarar vermeyeceğini belirten Şarki, aynı zamanda Etiyopya’ya su veya elektrik anlamında fayda sağlamayacağını ifade etti. Şarki, Etiyopya’nın Nahda Barajı’nın elektrik üretmeye başladı duyurusunun Addis Ababa’nın hedefine giden yolda ampul yakmak, kötüleşen güvenlik ve ekonomik koşulların ardından morali yükseltmek ve başta Başbakan olmak üzere Etiyopya hükümetinin imajını iyileştirmek olduğunu kaydetti. Etiyopya hükümetine göre, 5 milyar dolara mal olacak proje tamamlanması halinde 5 bin 150 megavatlık kapasiteyle Afrika’nın en büyük hidroelektrik projesi olacak, büyük bir kısmı da ithal edilecek. Mısır ise Etiyopya’nın kalkınma çabalarını engellediği suçlamalarını reddediyor. Mısır resmi açıklamalarına göre, Kahire barajı doldurmak ve işletmek için "Etiyopya'nın elektrik üretimi ve sürdürülebilir kalkınma alanında barajdan mümkün olan maksimum faydasını dengeleyerek, aşağı havzadaki ülkelere zarar vermeden ortak çıkarları gerçekleştiren" bir anlaşmaya varmaya çalışıyor. Mısır, sulama ve içme suyu ihtiyacının yaklaşık yüzde 97'sini sağlamak için Nil Nehri'ne güveniyor ve barajı ‘varoluşsal bir tehdit’ olarak görüyor.
Diğer yandan, Sudan, Nahda Barajı projesinin yıllık sel baskınlarının kontrolüne katkıda bulunacağını umuyor, ancak barajın işletilmesi konusunda bir anlaşma olmadığı takdirde barajlarına zarar vereceğinden endişe duyuyor.
Son müzakereler Afrika Birliği (AfB) himayesinde geçtiğimiz Nisan ayında gerçekleşti. Bahsi geçen üç ülke herhangi bir atılım yapamadıklarını açıkladı. Bu durum, geçtiğimiz Eylül ayında Mısır ve Sudan’ı bir "başkanlık kararı" yayınlayarak ve üç ülkeyi AfB himayesinde müzakereleri sürdürmeye ve makul bir süre içinde bağlayıcı bir anlaşmaya varmaya teşvik eden Güvenlik Konseyi'ne gitmeye sevk etti.