İmil Emin
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin geçtiğimiz ağustos ayında, iktidardaki Birleşik Rusya Partisi’nin temsilcileriyle yaptığı bir toplantı sırasında Rusya diplomasisini şu sözlerle övdü:
“Diplomasimiz daha önce ulusal çıkarlarımızı savunmak konusunda, uluslararası arenada ve tüm uluslararası platformlarda karışık bir pozisyonda olduğu gerekçesiyle eleştirilmişti. Bugün ise durum tamamen farklı. Diplomasimizin aktif ve öncü bir rol oynadığını söylersem bir sırrı ifşa etmiş olmam.”
Putin’in yurt dışındaki ‘askeri’
Yaklaşık son on yıldır Rusya’nın sağlıklı diplomasisinin arkasında belli bir kişi mi vardı? Neyse ki okuyucuyu uzun süre merak içinde bırakmayacak cevabı “Bazen Sergey Viktoroviç’e (Lavrov) kendisinin savunma bakanı değil, dışişleri bakanı olduğunu hatırlatmam gerekiyor” diyen Putin veriyor.
Sergey Viktoroviç Lavrov, Soğuk Savaş sırasında uzun süre Batı ile mücadele eden ve Batı'da adeta istenmeyen adam ilan edilmesine rağmen ülkesini umutsuzca savunduğu için Rusya’da büyük bir destek ve alkış alan (Sovyet) selefi Andrey Gromıko'dan sonra Rusya'da en uzun süre görev yapan ikinci dışişleri bakanı.
Lavrov, Putin'in önemli kararlar alırken başvurduğu güçlü bir etkiye sahip ‘Siloviki’ (Güvenlikçiler) kanadının önde gelen isimlerinden. Hatta bazıları, seçkin Rus diplomat Lavrov'u Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) Başkanı Aleksandr Bortnikov’a denk ve onun muadili olarak görüyorlar.
Putin tarafından 2014 yılında dışişleri bakanlığı görevine getirilen Lavrov'la ilgili belki de en ilginç nokta, Lavrov’un şu an Kremlin’de Putin’in etrafındaki bazı üst düzey yetkililer gibi Putin'in sınıf arkadaşı ya da iş ortağı olmamasıydı. Buna rağmen Putin, profesyonelliğinden, sıkı çalışmasından ve uzun kariyeri boyunca hata yapmamasından dolayı Lavrov’a büyük saygı duyuyor.
Lavrov 2014 yılından bu yana, özellikle Kırım’ın ilhakından sonra, Rusya'nın üzerindeki uluslararası tecrit hayaletini kaldırmayı başardı. Sık sık yurt dışı ziyaretleri gerçekleştirerek ve müzakerelerde bulunarak, özellikle başta dönemin ABD Dışişleri Bakanı John Kerry olmak üzere meslektaşlarıyla toplantılar yaparak bunu aştı. Bu durum, Moskova için bir başarının yanı sıra ek bir kredi ve Washington ile yeni bir rekabetin başlangıcı olarak kabul edildi.
Rusya Devlet Başkanı Putin ve Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov. (Getty)
Rus diplomasisi, net ve sağlam kararlılığı ile Lavrov'un diplomatik zekasından açıkça yararlandı. Özellikle Meksika asıllı ABD’li aktör Anthony Quinn’inki gibi her gün içtiği sigaradan etkilenen kalın sesi, rakiplerinden önce arkadaşları üzerinde psikolojik ve zihinsel bir etki yaratıyor. Bu nedenle Rusya, Lavrov'da zor zamanların efendisini, ağır işlerin adamını ve Moskova'nın hedeflerine altın saatte, yani fayda en üst seviyeye çıktığında ulaşabilen kişiyi buldu.
Lavrov, Rus dostları, özellikle diplomat arkadaşları arasında kendini Rusya’nın çıkarlarını savunmaya adamış profesyonel bir diplomat olarak ün yaptı. Özellikle Rusya'nın gücünü ve etkisini azaltan siyasi projeleri saf dışı bırakmak amacıyla veto hakkını birkaç kez kullandığı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne (BMGK) damgasını vurdu.
İmparatorluk döneminden bir örnek
Peki, Lavrov'un diplomatik çalışmalarında kendisine yol gösterici olarak görebileceği bir rol modeli var mı?
Lavrov bir keresinde, 19’uncu yüzyılda Rus imparatorluğunun Dışişleri Bakanı Aleksandr Gorçakov’u, özellikle 1856 Kırım Savaşı yenilgisinden sonra savaş sahasında değil diplomatik arenada Rusya’nın Avrupa'daki etkisini yeniden canlandırmayı başaran adam olduğundan örnek aldığını söyledi.
Burada Lavrov’un özellikle Soğuk Savaş’ın sona ermesinden sonraki rolü, Putin'in Rusya'yı uluslararası düzeyde bir süper güç haline getirmeyi hedefleyen politikalarını uygulamak olduğundan selefinin rolüyle büyük benzerlikler gösteriyor.
Lavrov'un bir spor tutkunu olduğu ve her yıl arkadaşlarıyla birlikte doğa yürüyüşlerine çıktığı, şiir yazmayı sevdiği ve tam bir sigara tiryakisi olduğu söyleniyor. (Getty)
Putin, Lavrov'u bazen savunma bakanı olmadığını hatırlatması gerektiğini söyleyerek abartmış sayılmaz. Bunun nedeni, Lavrov’un her sabah erkenden Stalin'in Batı dünyasına meydan okumak için inşa ettiği birkaç gökdelenden birinde bulunan Dışişleri Bakanlığı'ndaki ofisine girerken askeri bir nizam uygulamasıdır. 28 asansörle donatılmış 27 katlı bu gökdelenlerde daha önce eski Sovyetler Birliği, bugün ise Rusya Federasyonu'nun devlet işlerinin yönetildiği 2 bin ofis bulunuyor.
Lavrov ofisine her gün dakik personeli ve çalışmalarını takip etmesine izni verilen gazetecilerle birlikte giriyor.
Bazı yardımcıları ve yabancı basın mensuplarının Lavrov hakkında söyledikleri en ilginç şeylerden biri de çevresine sanki bir diplomat değil de bir generalmiş gibi bakması. Bazıları onun homurdanmalara hiç kulak asmadan uzun bir konferansa müsamaha gösterdiğini hatırlıyorlar.
Sri Lanka ile diplomasiye adım atması ve BM deneyimi
Lavrov, 1972 yılında Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Doğu Dilleri Bölümü'nde eğitimini bitirdikten sonra diplomatik çalışmaların başlangıcı olan Sri Lanka'ya gitti. Ardından 1976 yılında Dışişleri Bakanlığı Uluslararası İlişkiler Departmanı’nda çalışmak üzere Moskova'ya geri döndü. 1994 yılında dönemin Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin, kendisini Rusya Federasyonu'nun BM delegesi olarak atadı. Bu görevde birçok yabancı diplomatla tanışma fırsatı yakalayan Lavrov, uluslararası toplumu ilgilendiren en önemli meselelerle yakından ilgilenme fırsatı yakaladı.
BM eski Genel Sekreteri Butros-Gali’ye göre Lavrov’un BM’de geçirdiği on yıl, kendisine güncel uluslararası gelişmeleri anlama konusunda büyük bir yetenek kazandırdı. Putin daha sonra, 9 Mart 2004 tarihinde Dışişleri Bakanı olarak göreve başlaması için Lavrov’u ülkesine çağırdı. Lavrov daha sonra 2012 yılında eski Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev hükümetinde yeniden aynı göreve getirildi.
Ukrayna krizinin gelişmesiyle birlikte bazı kesimler Lavrov'u özellikle Kremlin'in tutumlarını hem sert hem de alaycı bir dille ifade edebildiği ve tokat gibi sözler kullandığı için Putin’in ‘kaba’ diplomasi silahı olarak gördü.
Lavrov, son iki haftada uluslararası televizyon kanallarında en çok görülen sima haline geldi. Başkan Putin'in atadığı ve diğer yardımcıları başta olmak üzere Washington'ın mali yaptırımlar uyguladığı 11 Rus yetkiliden biri olmasından olumsuz etkilenmedi. Lavrov, Rusya’nın özellikle Ukrayna nükleer silahlarıyla ilgili endişelerini dış dünyaya aktarmayı başardı. ABD’nin Ukraynalılara Ruslara karşı nükleer silahlar edinmeleri için Çernobil reaktörünü yeniden faaliyete geçireceği söylentileri bu endişelerin başlangıcı olmuştu.
Ardından Lavrov, net bir ses tonuyla yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Rusya, Ukrayna'nın nükleer silah kullanmasına izin vermeyecek. Ukrayna'ya karşı özel bir askeri operasyon başlatan Rusya, Kiev'in nükleer silah edinmesi durumunda gerçek bir tehlikeyle karşı karşıya kalacaktır.”
Ancak Ukrayna’daki nükleer tesislerin, Rus silahlı kuvvetlerinin ele geçirmeye çalıştığı hedeflerin başında gelmesi Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri operasyonuyla ilgili en anlaşılmaz nokta oldu. Lavrov, en yüksek sesle Batı'nın bir savaş planladığını ve eğer bu savaş patlak verirse bunun şüphesiz nükleer bir savaş olacağına dair uyardı.
Ülkesinin nükleer silahların kullanım koşullarını kontrol eden ve detaylandıran ‘askeri bir doktrini’ olduğunu vurgulayan Lavrov, ABD Başkanı Biden'ın Rusya'ya karşı yaptırımlara hazır alternatifin nükleer savaş olduğunu söylemesinden sonra nükleer bir krizin meydana gelmesi halinde bunun sorumlusunun Washington olacağını belirtti.
Açıklamaların rasyonel tarafında Lavrov'un, ülkesini hiçbir provokasyonun hatta Ukrayna’da ‘Naziler’ olarak tanımladığı kişilerin eylemlerinin bile rayından çıkarmasına ya da savaşa zorlamasına izin vermeyeceğini iddia ettiğini görüyoruz. Lavrov'un nükleer savaş ile ilgili sözleri bazılarınca, özellikle Avrupa Birliği (AB) ve ABD, Sovyetler Birliği'nin dağılması sırasında olanlardan sonra Moskova'ya baskı yapmakta veya onurunu tekrar ihlal etmekte ısrar etmesi halinde Rusya'nın NATO’ya neredeyse tüm senaryolara hazır olduğunu bildirmesi anlamında, kendi kendine gerçekleştirmeye çalıştığı bir tür öz tahmin olabileceği şeklinde değerlendirildi.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre Lavrov ayrıca NATO ile müzakerelere kapı aralıyor. Ancak saygıya ve eşitliğe dayanan toplantılara hazır görünmüyorlar. Çünkü NATO her zaman ayrıcalıklara sahip olduğunu göstermeye çalışıyor.
Kalp, duygular ve dedikodular
Peki, Lavrov kalbi ve duyguları olmayan bir diplomat mı?
Burada Rusya'nın, derinliklerinde yeni nüfuz alanları elde etmek için Batı karşıtı duyguları sömürdüğü Afrika'da Lavrov ile çalışmış olan bazı Afrikalıların tanıklığı söz konusu.
Aralarından biri, akıcı bir şekilde Fransızca konuşan Lavrov’un denildiği gibi soğuk ve duygusuz değil, duygusal ve sıcak bir adam olduğunu, onunla kolayca konuşulduğunu ve onunla ilk kez tanıştığınızda bile sanki yıllardır tanıyormuş ve eski bir arkadaşla karşılaşmış gibi hissettiğini söylüyor.
Lavrov’un bilinmeyen yönlerinden biri de spor aşığı olması ve her yıl arkadaşlarıyla birlikte doğa yürüyüşlerine çıkmasıdır. Aynı zamanda şiir yazmayı da seven Lavrov’un tam bir sigara tiryakisi olduğu iyi biliniyor. Bu yüzden bir keresinde BM binasında sigara içilmesini yasaklayan eski BM Genel Sekreteri Kofi Annan ile arasında bir tartışma bile yaşandı. Lavrov, bu yasağı açıkça karşı çıktı.
Sergey Lavrov neredeyse yarım asırdır Maria Alexandrovna ile evli. Çiftin Lavrov’un New York'taki görevi sırasında dünyaya gelen ve babası Rusya’ya çağrıldığında eğitimini tamamlamak için onunla birlikte ülkesine dönmeyen Ekaterina adlı bir kızı var. Ekaterina, Rusya'nın en büyük ilaç üreticilerinden birinin oğluyla evli. Ekaterina’nın düğününe çeşitli ülkelerden üst düzey isimler de katılmıştı.
Lavrov'un hayatı pek monoton sayılmaz. İngiliz The Times gazetesi, Dışişleri Bakanlığı'nda çalışan amatör Rus aktris Svetlana Polyakova’nın özellikle yurt dışına yaptığı birçok seyahette ona eşlik ettiği için Lavrov’un metresi olduğu iddiasını ortaya attı. Rusya’nın resmi kaynakları ise iddianın Batı istihbarat servislerinin ajanları tarafından uydurulmuş sahte bir hikaye olduğunu savunuyor.
Eski BM Genel Sekreteri Kofi Annan, Lavrov'u bilge ve zeki bir adam olarak nitelendirerek “Ondan birkaç şey öğrendim” derken, önde gelen bir gazeteci ve ABD merkezli düşünce kuruluşu Council on Foreign Relations (Dış İlişkiler Konseyi/CFR)üyesi Glenn Kessler, Lavrov hakkında “Diplomatik bir hançer kullanmaktan çekinmeyen şovmen bir adam” ifadelerini kullandı.
Çatış kaşlı, somurtkan ve nadiren gülümseyen Lavrov, Rusya'nın zayıf ekonomik gelişimini telafi edebilen büyük bir beceri ile on buçuk yıl boyunca Rus diplomasisine liderlik etti. Rusya Federasyonu Güvenlik Konseyi’nin raporunda da bu böyle yer aldı.
Geriye şu soru kalıyor:
Lavrov, ülkesini Ukrayna krizinden en az iç kayıpla çıkmasını başarabilecek ve ardından adını Rusya’nın büyük dışişleri bakanlarının arasına yazdırabilecek mi?
