Afrikalı çocukların katili sıtma, Kovid-19 sebebiyle artış gösterdi

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), çocuklarda sıtmaya karşı geliştirilen ilk aşının geniş çapta kullanımını tavsiye etti (Reuters)

Çoğu Afrikalı çocuklar olmak üzere her yıl yüzbinlerce insan, sivrisinekler vasıtasıyla yayılan, sıtma hastalığı sebebiyle hayatını kaybediyor ve hastalık yayılımı, Kovid-19 salgını sırasında daha da kötüleşti.
Şarku’l Avsat’ın Fransız haber ajansı AFP’den aktardığı habere göre, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tahminleri, sıtmaya ilişkin istatistiklerin bulunduğu son yıl olan 2020’de 627 bin kişinin sıtmadan öldüğünü gösteriyor. Bu sayı, 2019 yılında kaydedilen rakama göre yüzde 12’lik bir artış teşkil ediyor.
Sıtma, dünya nüfusunun yarısını tehdit ediyor. Sahra Altı Afrika, Doğu Akdeniz, Amerika ve Pasifik’teki Papua Yeni Gine ve Solomon Adaları gibi bölgelerin tümü risk altında kabul ediliyor. Ayrıca önümüzde pazartesi günü Dünya Sıtma Günü’ne denk geliyor.
2020’den önce dünya, sıtmanın bulaşması ve tedavisi konusunda, özellikle insektisit ile tedavi edilen sivrisinek ağları, testler ve etkili ilaçlar yoluyla istikrarlı bir ilerleme kaydetmişti.
Yüzyılın başlangıcına kıyasla, Yıllık olarak kaydedilen vakalar 2017 yılına kadar yüzde 27 ve can kayıpları da yüzde 50’nin üzerinde düşmüştü.
2021 yılının Haziran ayında Çin, WHO tarafından sıtma olmayan bölge olarak onaylandı. Böylece, ülkenin yılda 30 milyon vaka kaydettiği 1940’larda başlayan uzun bir savaşına son verdi.
Çin, art arda 4 yıl boyunca yerel olarak herhangi bir sıtma vakası kaydetmedi.
WHO’ya göre, 2020’de dünya çapında yaklaşık 241 milyon sıtma vakası kaydedildi ve bu bir önceki yıla göre 14 milyon daha fazla vaka anlamına geliyordu.
2020’de duyurulan ek can kayıplarının yaklaşık üçte ikisi, koronavirüs pandemisi döneminde sıtma hastalığına karşı önleme, test etme ve tedavi sağlamadaki aksaklıklara dayanıyordu.
Birçok hasta, Kovid-19 ile enfekte olma korkusuyla hastanelere gitmekten kaçındı.
Tüm sıtma vakalarının yüzde 95’i ve sıtmaya bağlı can kayıplarının yüzde 96’sı Sahra Altı Afrika’da kaydedildi.
2020'de küresel olarak kaydedilen vakaların yarısı, sadece 4 Afrika ülkesinde kaydedildi. Bunlar, Nijerya (bildirilen vakaların yüzde 31,9’u), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (yüzde 13,2), Tanzanya (yüzde 4,1) ve Mozambik (yüzde 3,8) olarak bildirildi.
5 yaş altı çocuklar, hastalığa karşı en savunmasız gruplar olarak görülüyor.
2020’de Afrika kıtasın sıtmaya bağlı toplam can kayıplarının yaklaşık yüzde 80’i bu yaş kategorisinden kaydedildi.
Hastalığın kayıtları eski kayıtlara kadar uzanıyor, semptomları ateş, baş ağrısı ve kas ağrısının yanı sıra titreme, ateş ve terlemeyi içeriyor.
5 parazit türü insanlarda sıtmaya neden oluyor ve bunların hepsi enfekte olmuş dişi sivrisineklerin ısırması yoluyla yayılıyor.
Sıtmaya bağlı can kayıplarının büyük bir çoğunluğuna, plasmodium falciparum paraziti yol açıyor.
Hastalığın yoğunluğunu azaltma ve can kayıplarını önlemenin yanı sıra enfeksiyonları azaltmaya yardımcı olan çeşitli önleyici tedaviler bulunuyor.
WHO özellikle plasmodium falciparum parazitinin neden olduğu sıtma için en iyisinin artemisinin bazlı ilaç kombinasyonu olduğunu söylüyor.
Riskli bölgelerde yaşayan hamile kadınlar, bebekler ve bu bölgeleri ziyaret eden yolcular için de önleyici tedaviler şiddetle tavsiye ediliyor. Böcek ilacıyla işlenmiş sineklikler de ucuz ve etkili bir kalkanı teşkil ediyor.
WHO 2021 Ekim ayında, Gana, Kenya ve Malavi’de uygulanan bir pilot programı inceledikten sonra, Sahra altı Afrika’daki çocuklar için ilk sıtma aşısının “geniş çapta kullanımını” tavsiye etti.
Araştırmalar, İngiliz ilaç devi GlaxoSmithKline tarafından geliştirilen RTS,S aşısının, Afrika’da en yaygın sıtma paraziti olan plasmodium falciparum parazitine bağlı olan çocuk ölümlerini önemli ölçüde azalttığını gösterdi.
WHO’nun perşembe günü yaptığı açıklamaya göre, Gana, Kenya ve Malavi’de 1 milyondan fazla çocuğa en az bir doz aşı yapıldı.
WHO’nun belirlediği yüzde 75 etkinlik eşiğini aşan tek aşı olan ve British Oxford Üniversitesi tarafından geliştirilen Matrix-M aşısı da dahil olmak üzere, ufukta başka aşılar da bulunuyor.